वायुपुराणम्

अङ्गदश्चान्द्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजावुभौ। हिमवत्पर्वताभ्याशे स्फीतौ जनपदौ तयोः ।। २६.

अंगद आणि चंद्रकेतू हे लक्ष्मणाचे दोन पुत्र हिमवत पर्वताजवळ भरभराटीचे प्रदेश होते.

अङ्गदस्याङ्गदीया तु देशे कारपथे पुरी। चन्द्रकेतोस्तु मल्लस्य चन्द्रवक्ता पुरी शुभा ।। २६.

अंगदाची अंगदी नावाची नगरी कारपथ प्रदेशात होती. चंद्रकेतूची चंद्रवक्ता ही मल्लांची सुंदर नगरी होती.

भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कर एव च। गान्धारविषये सिद्धे तयोः पुर्यौ महात्मनोः ।। २६.

भरताचे दोन वीर पुत्र, तक्षक आणि पुष्कर, गंधार देशात आपापल्या नगरीत प्रसिद्ध आणि महान होते.

तक्षस्य दिक्षु विख्याता रम्या तक्षशिला पुरी। पुष्करस्यापि वीरस्य विख्याता पुष्करावती ।। २६.

तक्षकाची रम्य तक्षशिला नगरी सर्व दिशांना प्रसिद्ध आहे. वीर पुष्कराची पुष्करावती नगरीही प्रसिद्ध आहे.

गाथां चैवात्र गायन्ति ये पुराणविदो जताः। रामे निबद्धास्सत्त्वार्था माहात्म्यात्तस्य धीमतः ।। २६.

येथे प्राचीन कथा जाणणारे लोक रामाच्या गुण आणि महात्म्याचे वर्णन करणारी गाथा गातात.

श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मितभाषितः। आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः ।। २६.

तो काळ्या वर्णाचा, तरुण, लाल डोळ्यांचा, तेजस्वी चेहऱ्याचा, मितभाषी, गुडघ्यापर्यंत हात असलेला, सुंदर मुखाचा, सिंहासारख्या खांद्याचा आणि बलवान भुजांचा होता.

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत्। ऋक्सामयजुषां घोषो ज्याघोषश्च महास्वनः ।। २६.

रामाने दहा हजार वर्षे राज्य केले; ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद यांचा गजर आणि धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा मोठा आवाज सर्वत्र घुमत असे.

अविच्छिन्नोऽभवद्राष्ट्रे दीयतां भुज्यतामिति। जनस्थाने वसन् कार्यं त्रिदशानाञ्चकारसः ।। २६.

राज्यात कुठेही खंड पडला नाही; 'देण्यात यावे, उपभोगण्यात यावे' असा आदेश होता; जनस्थानात राहून त्याने देवांचे सर्व कार्य पूर्ण केले.

तमागस्कारिणं पूर्वं पौलस्त्यं मनुजर्षभः। सीतायाः पदमन्विच्छन् निजघान महायशाः ।। २६.

ती सिता कुठे आहे हे शोधताना, त्या महान कीर्तीच्या पुरुषाने, पूर्वी पाप केलेल्या पौलस्त्याचा वध केला.

सत्त्ववान् गुणसम्पन्नो दीप्यमानः स्व तेजसा। अतिसूर्यञ्च वह्निञ्च रामो दाशरथिर्बभौ ।। २६.

सत्त्ववान, गुणांनी संपन्न, स्वतःच्या तेजाने झगमगणारा, दशरथपुत्र राम सूर्य आणि अग्नीपेक्षाही अधिक तेजस्वी दिसत होता.

एवमेव महाबाहुरिक्ष्वाकुकुलनन्दनः । रावणं सगणं हत्वा दिवमाचक्रमे विभुः ।। २६.

अशा प्रकारे, इक्ष्वाकू कुलाचा आनंद, बलवान रामाने रावण आणि त्याच्या सैन्याचा नाश करून, तो महान पुरुष स्वर्गात गेला.

श्रीरामस्यात्मजो जज्ञे कुश इत्यभिधीयते। लवश्चान्यो महावीर्यस्तयोर्देशौ निबोधत ।। २६.

श्रीरामाचा पुत्र कुश नावाने जन्मला; दुसरा महाशूर पुत्र लव होता—या दोघांच्या प्रदेशांची माहिती ऐका.

कुशस्य कोशला राज्यं पुरी वापि कुशस्थली। रम्या निवेशिता तेन विन्ध्यपर्वतसानुषु ।। २६.

कुशाचे राज्य कोसल होते, आणि त्याची राजधानी कुशस्थळी, जी त्याने विंध्य पर्वताच्या उतारावर वसवली होती.

उत्तराकोशले राज्यं लवस्य च महात्मनः। श्रावस्ती लोकविख्याता कुशवंशं निबोधत ।। २६.

उत्तर कोसलमध्ये महात्मा लवाचे राज्य होते; श्रावस्ती ही जगप्रसिद्ध नगरी—आता कुशाच्या वंशाची माहिती ऐका.

कुशस्य पुत्रो धर्मात्मा ह्यतिथिः सुप्रियातिथिः। अतिथेरपि विख्यातो निषधो नाम पार्थिवः ।। २६.

कुशाचा पुत्र धर्मात्मा अतिथी, जो सर्वांना प्रिय अतिथी होता; अतिथीचा सुप्रसिद्ध पुत्र निषध नावाचा राजा झाला.

निषधस्य नलः पुत्रो नभः पुत्रो नलस्य तु। नभसः पुण्डरीकस्तु क्षेमधन्वा ततः स्मृतः ।। २६.

निषधाचा पुत्र नल, नलाचा पुत्र नभ, नभाचा पुत्र पुंडरीक आणि पुंडरीकाचा पुत्र क्षेमधन्वा म्हणून ओळखला जातो.

क्षेमधन्वसुतो राजा देवानीकः प्रतापवान्। आसीदहीनगुर्नाम देवानी कात्मजः प्रभुः ।। २६.

क्षेमधन्वाचा पुत्र प्रतापी राजा देवानिक; त्याचा पुत्र अहिनागू नावाचा प्रभू झाला.

अहीनगोस्तु दायादः पारियात्रो महायशाः। दलस्तस्यात्मजश्चापि तस्माज्जज्ञे बलो नृपः ।। २६.

अहिनागूचा वारसदार महायशस्वी पारियात्र; त्याचा पुत्र दल आणि दलाचा पुत्र राजा बल झाला.

औङ्को नाम स धर्मात्मा बलपुत्रो बभूव ह। वज्रनाभः सुतस्तस्य शङ्खणस्तस्य चात्मजः ।। २६.

बलाचा धर्मात्मा पुत्र औंको नावाचा झाला; त्याचा पुत्र वज्रनाभ आणि वज्रनाभाचा पुत्र शंखण.

शंखणस्य सुतो विद्वान् ध्युषिताश्च इति श्रुतः । ध्युषिताश्च सुतश्चापि राजा विश्वसहः किल ।। २६.

शंखणाचा विद्वान पुत्र ध्युषिताश म्हणून प्रसिद्ध होता; ध्युषिताशाचा पुत्र राजा विश्वसह.

हिरण्यनाभः कौशल्यो वसिष्ठस्तत्सुतोऽभवत्। पौत्रस्य जैमिनेः शिष्यः स्मृतः सर्वेषु शर्मसु ।। २६.

विश्वसहाचा पुत्र कौशल्य देशातील हिरण्यनाभ; तो जैमिनीकुमार वसिष्ठाचा शिष्य होता आणि सर्व शास्त्रांत प्रसिद्ध होता.

शतानि संहितानान्तु पञ्च योऽधीतवांस्ततः। तस्मादधिगतो योगो याज्ञवल्क्येन धीमता ।। २६.

त्याने पाचशे संहितांचा अभ्यास केला; त्याच्याकडून बुद्धिमान याज्ञवल्क्याने योगाचे ज्ञान मिळवले.

पुष्यस्तस्य सुतो विद्वान् ध्रुवसन्धिश्च तत्सुतः। सुदर्शनस्तस्य सुतो अग्निवर्णः सुदर्शनात् ।। २६.

त्याचा विद्वान पुत्र पुष्य, पुष्याचा पुत्र ध्रुवसंधी; ध्रुवसंधीचा पुत्र सुदर्शन आणि सुदर्शनाचा पुत्र अग्निवर्ण.

अग्निवर्णस्य शीघ्रस्तु शीघ्रकस्य मनुः स्मृतः। मनुस्तु योगमास्थाय कलापग्राममास्थितः। एकोनविंशप्रयुगे क्षत्रप्रावर्त्तकः प्रभुः ।। २६.

अग्निप्रमाणे तेजस्वी आणि अतिशय वेगवान असा शिघ्र नावाचा राजा होता. त्याचा मुलगा मनु म्हणून ओळखला जातो. मनु योगाचा अभ्यास करून कलाप नावाच्या गावात राहिला आणि एकोणविसाव्या युगात त्याने क्षत्रपांची सुरुवात केली.

प्रसुश्रुतो मनोः पुत्रः सुसन्धिस्तस्य चात्मजः। सुसन्धेश्च तथामर्षः सहस्वान्नाम नामतः ।। २६.

मनुचा मुलगा प्रसुश्रुत, त्याचा मुलगा सुसंधी आणि सुसंधीपासून अमर्ष, अमर्षापासून सहस्वान असे वंश पुढे गेले.

आसीत्सहस्वतः पुत्रो राजा विश्रुतवानिति। तस्यासीद्विश्रुतवतः पुत्रो राजा बृहद्बलः ।। २६.

सहस्वताचा मुलगा प्रसिद्ध राजा विश्रुतवान झाला. विश्रुतवानचा मुलगा राजा बृहद्बल होता.

एते इक्ष्वाकुदायादा राजानः प्रायशः स्मृताः। वंशे प्रधाना ये तेऽस्मिन् प्राधान्येन तु कीर्त्तिताः ।। २६.

हे सर्व राजा इक्ष्वाकूच्या वंशज असून या वंशातील मुख्य राजे म्हणून यांची नेहमीच आठवण केली जाते आणि येथे त्यांचा उल्लेख केला आहे.

पठन् सम्यगिमां सृष्टिमादित्यस्य विवस्वतः। प्रजावानेति सायुज्यं मनोर्वैवस्वतस्य सः ।। २६.

जो कोणी आदित्य विवस्वानाने केलेल्या सृष्टीचे हे वर्णन नीटपणे वाचतो, त्याला मनु वैवस्वतासोबत ऐक्य आणि समृद्धी प्राप्त होते.

श्राद्धदेवस्य देवस्य प्रजानां पुष्टिदस्य च। विपाप्मा विरजाश्चैव आयुष्मान् भवतेऽच्युतः ।। २६.

तो श्राद्धदेवासारखा, म्हणजे सर्वांना पोषण करणारा, पापरहित, निर्मळ, दीर्घायुषी आणि अचल राहतो.