वायुपुराणम्

ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहश्च सः । वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके। अश्मकं जनयामास इक्ष्वाकुकुलवृद्धये ।। २६.

तो कल्माषपाद आणि मित्रसह या नावांनी प्रसिद्ध आहे. महातेजस्वी वसिष्ठ ऋषींनी कल्माषपादाच्या क्षेत्रात इक्ष्वाकू कुळ वाढावे म्हणून अश्मकाचा जन्म घडवला.

अश्मकस्योरकामस्तु मूलकस्तत्सुतोऽभवत्। अत्राप्युदाहरन्तीमं मूलकं वै नृपं प्रति ।। २६.

अश्मकाचा मुलगा उरकाम आणि त्याचा मुलगा मूलक झाला. येथे राजामूलकाबद्दल ही कथा सांगितली जाते.

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतोऽवसत्। विवस्त्रस्त्राणमिच्छन् वै नारीकवचमीश्वरः ।। २६.

तो राजा रामाच्या भीतीने स्त्रियांच्या गराड्यात राहू लागला. संरक्षणासाठी तो राजाने स्त्रियांचे वस्त्र आणि कवच घातले, वस्त्ररहित राहिला.

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः स्मृतः। तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा चैडिविडो बली ।। २६.

मूलकाचा धर्मात्मा मुलगा शतरथ राजा म्हणून ओळखला जातो. शतरथापासून बलवान वैडिविड राजा जन्माला आला.

आसीत्त्वैडिविडः श्रीमान् कृतशर्मा प्रतापवान्। पुत्रो विश्वमहत्तस्य पुत्रीकस्य व्यजायत ।। २६.

वैडिविड हा तेजस्वी, पराक्रमी आणि कीर्तीमान होता. त्याला पुत्रिका याचा मुलगा विश्वमहत्त मिळाला.

दिलीपस्तस्य पुत्रोऽभूत् खट्वाङ्ग इति विश्रुतः। येन स्वर्गादिहागम्य मुहूर्त्तं प्राप्य जीवितम्। त्रयोऽभिसंहिता लोका बुद्ध्या सत्येन चैव हि ।। २६.

त्याचा मुलगा दिलीप, जो खट्वांग नावाने प्रसिद्ध आहे. त्याने स्वर्गातून पृथ्वीवर येऊन थोड्या काळासाठी जीवन मिळवले आणि आपल्या बुद्धी व सत्याने तीनही लोकांना एकत्र केले.

दीर्गबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत। अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान्। राजा दशरथो नाम इक्ष्वाकुकुलनन्दनः ।। २६.

त्याचा मुलगा दीर्घबाहू आणि त्याच्यापासून रघू जन्मला. रघूचा मुलगा अजय आणि त्याच्यापासून वीर्यवान दशरथ, इक्ष्वाकू कुळाचा आनंद, जन्मला.

रामो दाशरथिर्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः। भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः ।। २६.

दशरथाचा मुलगा राम हा पराक्रमी, धर्मज्ञ आणि जगप्रसिद्ध होता. भरत, लक्ष्मण आणि बलवान शत्रुघ्न हे त्याचे भाऊ होते.

माधवं लवणं हत्वा गत्वा मधुवनञ्च तत्। शत्रुघ्नेन पुरी तस्य मथुरा सन्निवेशिता ।। २६.

माधव आणि लवणाचा वध करून, मधुवनात जाऊन, शत्रुघ्नाने तेथे मथुरा नगरी वसवली.

सुबाहुः शूरसेनश्च शत्रुघ्नसहितावुभौ। पालयामासतुः सूनू वैदेह्यौ मथुरां पुरीम् ।। २६.

सुबाहू आणि शूरसेन, शत्रुघ्नासह, वैदेहीच्या पुत्रांची मथुरा नगरी सांभाळत होते.

अङ्गदश्चान्द्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजावुभौ। हिमवत्पर्वताभ्याशे स्फीतौ जनपदौ तयोः ।। २६.

अंगद आणि चंद्रकेतू हे लक्ष्मणाचे दोन पुत्र हिमवत पर्वताजवळ भरभराटीचे प्रदेश होते.

अङ्गदस्याङ्गदीया तु देशे कारपथे पुरी। चन्द्रकेतोस्तु मल्लस्य चन्द्रवक्ता पुरी शुभा ।। २६.

अंगदाची अंगदी नावाची नगरी कारपथ प्रदेशात होती. चंद्रकेतूची चंद्रवक्ता ही मल्लांची सुंदर नगरी होती.

भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कर एव च। गान्धारविषये सिद्धे तयोः पुर्यौ महात्मनोः ।। २६.

भरताचे दोन वीर पुत्र, तक्षक आणि पुष्कर, गंधार देशात आपापल्या नगरीत प्रसिद्ध आणि महान होते.

तक्षस्य दिक्षु विख्याता रम्या तक्षशिला पुरी। पुष्करस्यापि वीरस्य विख्याता पुष्करावती ।। २६.

तक्षकाची रम्य तक्षशिला नगरी सर्व दिशांना प्रसिद्ध आहे. वीर पुष्कराची पुष्करावती नगरीही प्रसिद्ध आहे.

गाथां चैवात्र गायन्ति ये पुराणविदो जताः। रामे निबद्धास्सत्त्वार्था माहात्म्यात्तस्य धीमतः ।। २६.

येथे प्राचीन कथा जाणणारे लोक रामाच्या गुण आणि महात्म्याचे वर्णन करणारी गाथा गातात.

श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मितभाषितः। आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः ।। २६.

तो काळ्या वर्णाचा, तरुण, लाल डोळ्यांचा, तेजस्वी चेहऱ्याचा, मितभाषी, गुडघ्यापर्यंत हात असलेला, सुंदर मुखाचा, सिंहासारख्या खांद्याचा आणि बलवान भुजांचा होता.

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत्। ऋक्सामयजुषां घोषो ज्याघोषश्च महास्वनः ।। २६.

रामाने दहा हजार वर्षे राज्य केले; ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद यांचा गजर आणि धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा मोठा आवाज सर्वत्र घुमत असे.

अविच्छिन्नोऽभवद्राष्ट्रे दीयतां भुज्यतामिति। जनस्थाने वसन् कार्यं त्रिदशानाञ्चकारसः ।। २६.

राज्यात कुठेही खंड पडला नाही; 'देण्यात यावे, उपभोगण्यात यावे' असा आदेश होता; जनस्थानात राहून त्याने देवांचे सर्व कार्य पूर्ण केले.

तमागस्कारिणं पूर्वं पौलस्त्यं मनुजर्षभः। सीतायाः पदमन्विच्छन् निजघान महायशाः ।। २६.

ती सिता कुठे आहे हे शोधताना, त्या महान कीर्तीच्या पुरुषाने, पूर्वी पाप केलेल्या पौलस्त्याचा वध केला.

सत्त्ववान् गुणसम्पन्नो दीप्यमानः स्व तेजसा। अतिसूर्यञ्च वह्निञ्च रामो दाशरथिर्बभौ ।। २६.

सत्त्ववान, गुणांनी संपन्न, स्वतःच्या तेजाने झगमगणारा, दशरथपुत्र राम सूर्य आणि अग्नीपेक्षाही अधिक तेजस्वी दिसत होता.

एवमेव महाबाहुरिक्ष्वाकुकुलनन्दनः । रावणं सगणं हत्वा दिवमाचक्रमे विभुः ।। २६.

अशा प्रकारे, इक्ष्वाकू कुलाचा आनंद, बलवान रामाने रावण आणि त्याच्या सैन्याचा नाश करून, तो महान पुरुष स्वर्गात गेला.

श्रीरामस्यात्मजो जज्ञे कुश इत्यभिधीयते। लवश्चान्यो महावीर्यस्तयोर्देशौ निबोधत ।। २६.

श्रीरामाचा पुत्र कुश नावाने जन्मला; दुसरा महाशूर पुत्र लव होता—या दोघांच्या प्रदेशांची माहिती ऐका.

कुशस्य कोशला राज्यं पुरी वापि कुशस्थली। रम्या निवेशिता तेन विन्ध्यपर्वतसानुषु ।। २६.

कुशाचे राज्य कोसल होते, आणि त्याची राजधानी कुशस्थळी, जी त्याने विंध्य पर्वताच्या उतारावर वसवली होती.

उत्तराकोशले राज्यं लवस्य च महात्मनः। श्रावस्ती लोकविख्याता कुशवंशं निबोधत ।। २६.

उत्तर कोसलमध्ये महात्मा लवाचे राज्य होते; श्रावस्ती ही जगप्रसिद्ध नगरी—आता कुशाच्या वंशाची माहिती ऐका.

कुशस्य पुत्रो धर्मात्मा ह्यतिथिः सुप्रियातिथिः। अतिथेरपि विख्यातो निषधो नाम पार्थिवः ।। २६.

कुशाचा पुत्र धर्मात्मा अतिथी, जो सर्वांना प्रिय अतिथी होता; अतिथीचा सुप्रसिद्ध पुत्र निषध नावाचा राजा झाला.

निषधस्य नलः पुत्रो नभः पुत्रो नलस्य तु। नभसः पुण्डरीकस्तु क्षेमधन्वा ततः स्मृतः ।। २६.

निषधाचा पुत्र नल, नलाचा पुत्र नभ, नभाचा पुत्र पुंडरीक आणि पुंडरीकाचा पुत्र क्षेमधन्वा म्हणून ओळखला जातो.

क्षेमधन्वसुतो राजा देवानीकः प्रतापवान्। आसीदहीनगुर्नाम देवानी कात्मजः प्रभुः ।। २६.

क्षेमधन्वाचा पुत्र प्रतापी राजा देवानिक; त्याचा पुत्र अहिनागू नावाचा प्रभू झाला.

अहीनगोस्तु दायादः पारियात्रो महायशाः। दलस्तस्यात्मजश्चापि तस्माज्जज्ञे बलो नृपः ।। २६.

अहिनागूचा वारसदार महायशस्वी पारियात्र; त्याचा पुत्र दल आणि दलाचा पुत्र राजा बल झाला.

औङ्को नाम स धर्मात्मा बलपुत्रो बभूव ह। वज्रनाभः सुतस्तस्य शङ्खणस्तस्य चात्मजः ।। २६.

बलाचा धर्मात्मा पुत्र औंको नावाचा झाला; त्याचा पुत्र वज्रनाभ आणि वज्रनाभाचा पुत्र शंखण.