वायुपुराणम्

तस्य पुत्रस्तु धर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः। दिलीपात्तु महातेजा वीरो जातो भगीरथः ।। २६.

त्याचा पुत्र धर्मात्मा दिलीप म्हणून प्रसिद्ध झाला; दिलीपापासून तेजस्वी आणि पराक्रमी भगीरथ जन्माला आला.

येन गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा विमानैरुपशोभिता । ईजाऽनेन समुद्राद्वै दुहितृत्वेन कल्पिता। अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः ।। २६.

ज्याने गंगेसारखी श्रेष्ठ नदी, स्वर्गीय विमानांनी शोभलेली, पृथ्वीवर आणली; त्याच्या यज्ञामुळे ती समुद्रातून कन्या म्हणून प्रकट झाली. या ठिकाणी पुराणज्ञ लोक हा श्लोक म्हणतात.

भगीरथस्तु तां गङ्गामानयामास कर्मभिः । तस्माद्भागीरथी गङ्गा कथ्यते वंशवित्तमैः ।। २६.

भगीरथाने आपल्या कर्माने गंगेचे पृथ्वीवर आगमन घडवले; म्हणून वंशाची माहिती असणारे ज्ञानी गंगेला 'भागीरथी' असे म्हणतात.

भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूव ह। नाभागस्तस्य दायादो नित्यं धर्मपरायणः ।। २६.

भगीरथाचा पुत्र श्रुत नावाचा झाला; त्याचा वारस नाभाग नेहमीच धर्मनिष्ठ होता.

अम्बरीषः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस्ततोऽभवत्। एवं वंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम् ।। २६.

नाभागाचा पुत्र अंबरिष झाला; त्याच्यापासून सिंधुद्वीप झाला. असे वंशपरंपरा जाणणारे लोक गातात, हे सर्वश्रुत आहे.

नाभागेरम्बरीषस्य भुजाभ्यां परिपालिता। बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता ।। २६.

नाभाग आणि अंबरिष यांच्या भुजांनी पृथ्वीचे उत्तम रक्षण झाले आणि ती सर्व दुःखांपासून मुक्त झाली.

अयुतायुः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस्य वीर्यवान्। अयुतायोस्तु दायाद ऋतुपर्णो महायशाः ।। २६.

सिंधुद्वीपाचा पराक्रमी पुत्र अयुतायू झाला; अयुतायूचा वारस ऋतुपर्ण, मोठ्या कीर्तीचा, झाला.

दिव्याक्षहृदज्ञोऽसौ राजा नलसखो बली। नलौ द्वाविति विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ ।। २६.

तो राजा, जो दिव्य फासे आणि मन जाणणारा, नलाचा मित्र आणि बलवान होता. हे दोघे नल, आपल्या निश्चयावर ठाम राहणारे, प्राचीन ग्रंथांमध्ये प्रसिद्ध आहेत.

वीरसेनात्मजश्चैव यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्वहः। ऋतुपर्णस्य पुत्रोऽभूत् सर्व्वकामो जनेश्वरः ।। २६.

त्यातील एक वीरसेनाचा मुलगा आणि दुसरा इक्ष्वाकू कुळातील श्रेष्ठ. ऋतुपर्णाचा मुलगा सर्वांच्या इच्छा पूर्ण करणारा, लोकांचा राजा झाला.

सुदासस्तस्य तनयो राजा हंसमुखोऽभवत्। सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः ।। २६.

त्याचा मुलगा सुदास, हंसासारखा चेहरा असलेला राजा झाला. सुदासाचा मुलगा सौदास नावाचा राजा म्हणून ओळखला जातो.

ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहश्च सः । वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके। अश्मकं जनयामास इक्ष्वाकुकुलवृद्धये ।। २६.

तो कल्माषपाद आणि मित्रसह या नावांनी प्रसिद्ध आहे. महातेजस्वी वसिष्ठ ऋषींनी कल्माषपादाच्या क्षेत्रात इक्ष्वाकू कुळ वाढावे म्हणून अश्मकाचा जन्म घडवला.

अश्मकस्योरकामस्तु मूलकस्तत्सुतोऽभवत्। अत्राप्युदाहरन्तीमं मूलकं वै नृपं प्रति ।। २६.

अश्मकाचा मुलगा उरकाम आणि त्याचा मुलगा मूलक झाला. येथे राजामूलकाबद्दल ही कथा सांगितली जाते.

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतोऽवसत्। विवस्त्रस्त्राणमिच्छन् वै नारीकवचमीश्वरः ।। २६.

तो राजा रामाच्या भीतीने स्त्रियांच्या गराड्यात राहू लागला. संरक्षणासाठी तो राजाने स्त्रियांचे वस्त्र आणि कवच घातले, वस्त्ररहित राहिला.

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः स्मृतः। तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा चैडिविडो बली ।। २६.

मूलकाचा धर्मात्मा मुलगा शतरथ राजा म्हणून ओळखला जातो. शतरथापासून बलवान वैडिविड राजा जन्माला आला.

आसीत्त्वैडिविडः श्रीमान् कृतशर्मा प्रतापवान्। पुत्रो विश्वमहत्तस्य पुत्रीकस्य व्यजायत ।। २६.

वैडिविड हा तेजस्वी, पराक्रमी आणि कीर्तीमान होता. त्याला पुत्रिका याचा मुलगा विश्वमहत्त मिळाला.

दिलीपस्तस्य पुत्रोऽभूत् खट्वाङ्ग इति विश्रुतः। येन स्वर्गादिहागम्य मुहूर्त्तं प्राप्य जीवितम्। त्रयोऽभिसंहिता लोका बुद्ध्या सत्येन चैव हि ।। २६.

त्याचा मुलगा दिलीप, जो खट्वांग नावाने प्रसिद्ध आहे. त्याने स्वर्गातून पृथ्वीवर येऊन थोड्या काळासाठी जीवन मिळवले आणि आपल्या बुद्धी व सत्याने तीनही लोकांना एकत्र केले.

दीर्गबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत। अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान्। राजा दशरथो नाम इक्ष्वाकुकुलनन्दनः ।। २६.

त्याचा मुलगा दीर्घबाहू आणि त्याच्यापासून रघू जन्मला. रघूचा मुलगा अजय आणि त्याच्यापासून वीर्यवान दशरथ, इक्ष्वाकू कुळाचा आनंद, जन्मला.

रामो दाशरथिर्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः। भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः ।। २६.

दशरथाचा मुलगा राम हा पराक्रमी, धर्मज्ञ आणि जगप्रसिद्ध होता. भरत, लक्ष्मण आणि बलवान शत्रुघ्न हे त्याचे भाऊ होते.

माधवं लवणं हत्वा गत्वा मधुवनञ्च तत्। शत्रुघ्नेन पुरी तस्य मथुरा सन्निवेशिता ।। २६.

माधव आणि लवणाचा वध करून, मधुवनात जाऊन, शत्रुघ्नाने तेथे मथुरा नगरी वसवली.

सुबाहुः शूरसेनश्च शत्रुघ्नसहितावुभौ। पालयामासतुः सूनू वैदेह्यौ मथुरां पुरीम् ।। २६.

सुबाहू आणि शूरसेन, शत्रुघ्नासह, वैदेहीच्या पुत्रांची मथुरा नगरी सांभाळत होते.

अङ्गदश्चान्द्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजावुभौ। हिमवत्पर्वताभ्याशे स्फीतौ जनपदौ तयोः ।। २६.

अंगद आणि चंद्रकेतू हे लक्ष्मणाचे दोन पुत्र हिमवत पर्वताजवळ भरभराटीचे प्रदेश होते.

अङ्गदस्याङ्गदीया तु देशे कारपथे पुरी। चन्द्रकेतोस्तु मल्लस्य चन्द्रवक्ता पुरी शुभा ।। २६.

अंगदाची अंगदी नावाची नगरी कारपथ प्रदेशात होती. चंद्रकेतूची चंद्रवक्ता ही मल्लांची सुंदर नगरी होती.

भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कर एव च। गान्धारविषये सिद्धे तयोः पुर्यौ महात्मनोः ।। २६.

भरताचे दोन वीर पुत्र, तक्षक आणि पुष्कर, गंधार देशात आपापल्या नगरीत प्रसिद्ध आणि महान होते.

तक्षस्य दिक्षु विख्याता रम्या तक्षशिला पुरी। पुष्करस्यापि वीरस्य विख्याता पुष्करावती ।। २६.

तक्षकाची रम्य तक्षशिला नगरी सर्व दिशांना प्रसिद्ध आहे. वीर पुष्कराची पुष्करावती नगरीही प्रसिद्ध आहे.

गाथां चैवात्र गायन्ति ये पुराणविदो जताः। रामे निबद्धास्सत्त्वार्था माहात्म्यात्तस्य धीमतः ।। २६.

येथे प्राचीन कथा जाणणारे लोक रामाच्या गुण आणि महात्म्याचे वर्णन करणारी गाथा गातात.

श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मितभाषितः। आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः ।। २६.

तो काळ्या वर्णाचा, तरुण, लाल डोळ्यांचा, तेजस्वी चेहऱ्याचा, मितभाषी, गुडघ्यापर्यंत हात असलेला, सुंदर मुखाचा, सिंहासारख्या खांद्याचा आणि बलवान भुजांचा होता.

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत्। ऋक्सामयजुषां घोषो ज्याघोषश्च महास्वनः ।। २६.

रामाने दहा हजार वर्षे राज्य केले; ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद यांचा गजर आणि धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा मोठा आवाज सर्वत्र घुमत असे.

अविच्छिन्नोऽभवद्राष्ट्रे दीयतां भुज्यतामिति। जनस्थाने वसन् कार्यं त्रिदशानाञ्चकारसः ।। २६.

राज्यात कुठेही खंड पडला नाही; 'देण्यात यावे, उपभोगण्यात यावे' असा आदेश होता; जनस्थानात राहून त्याने देवांचे सर्व कार्य पूर्ण केले.

तमागस्कारिणं पूर्वं पौलस्त्यं मनुजर्षभः। सीतायाः पदमन्विच्छन् निजघान महायशाः ।। २६.

ती सिता कुठे आहे हे शोधताना, त्या महान कीर्तीच्या पुरुषाने, पूर्वी पाप केलेल्या पौलस्त्याचा वध केला.