वायुपुराणम्

और्वस्ताभ्यां वरं प्रादात् तपसाराधितः प्रभुः। एका जनिष्यते पुत्रं वंशकर्त्तारमीप्सितम्। षष्टिपुत्रं सहस्राणि द्वितीया जनयिष्यति ।। २६.

त्यांनी केलेल्या कठोर तपामुळे उर्वा या देवतेने त्यांना वर दिला — एक पत्नी वंशाचा इच्छित पुढील वाढ करणारा एकच पुत्र जन्माला घालेल; दुसरी पत्नी साठ हजार मुलांना जन्म देईल.

मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी पुत्रमेककम्। वंशस्य कारणं श्रेष्ठा जग्राह नृपसंसदि ।। २६.

मुनींचे हे शब्द ऐकून केशिनीने राजसभेत एक श्रेष्ठ पुत्र, जो वंशाचा कारण होईल, जन्माला घालण्याचा निर्णय घेतला.

षष्टिपुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तथा। महात्मनस्तु जग्राह सुमतिः पोषणे नृपः ।। २६.

सुपर्णाची बहीण सुमती हिने साठ हजार मुलांना वाढवण्याची जबाबदारी स्वीकारली आणि राजा सगराने त्यांची देखभाल केली.

अथ काले गते ज्येष्ठा ज्येष्ठं पुत्रं व्यजायत। असमञ्ज इति ख्यातं काकुत्स्थं सगरात्मजम् ।। २६.

काळ गेला आणि मोठ्या पत्नीने तिच्या ज्येष्ठ पुत्राला जन्म दिला, जो असमंजस या नावाने प्रसिद्ध झाला, सगराचा काकुत्स्थ वंशातील मुलगा.

सुमतिस्त्वपि जज्ञे वै गर्भन्तुम्बं यशस्विनी। षष्टिपुत्रसहस्राणि तुम्बमध्याद्विनिःसृताः ।। २६.

सुमतीनेही, कीर्तीशाली असलेल्या तिने, एका मडक्यासारख्या गर्भाला जन्म दिला; त्या मडक्याच्या मधून साठ हजार मुले बाहेर आली.

घृतपूर्णेषु कुम्भेषु तान् गर्भान् न्यदधत्ततः। धात्रीश्चैकैकशः प्रादात् तावतीः पोषणे नृपः ।। २६.

ती सर्व गर्भ मडक्यांमध्ये ठेवली, ती मडकी तुपाने भरलेली होती; राजा सगराने प्रत्येक मुलासाठी एक धाई ठेवली, जेणेकरून त्यांची योग्य वाढ होईल.

ततो नवसु मासेषु समुत्तस्थुर्यथासुखम्। कुमारास्ते महाभागाः सगरप्रीतिवर्द्धनाः ।। २६.

नऊ महिने पूर्ण झाल्यावर ती सर्व भाग्यवान मुले सुखरूपपणे बाहेर आली आणि सगराच्या आनंदात भर घातली.

कालेन महता चैव चौवनं प्रतिपेदिरे। षष्टिपुत्रसहस्राणि तेषामश्वानुसारिणाम् ।। २६.

काळानुसार, घोड्याचा पाठलाग करणारी ती साठ हजार मुले वयात येऊन वनात गेली.

स तु ज्येष्ठो नरव्याघ्रः सगरस्यात्मसम्भवः। असमञ्ज इति ख्यातो बर्हिकेतुर्महाबलः ।। २६.

त्यातील ज्येष्ठ, पुरुषांमध्ये वाघासारखा, सगराचा पुत्र असमंजस म्हणून ओळखला गेला, जो बलवान आणि यज्ञकुंडाचा धनी होता.

पौराणामहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरा। तस्य पुत्रोंऽशुमान्नाम असमञ्जस्य वीर्यवान् ।। २६.

तो प्राचीन परंपरेला योग्य असूनही, वडिलांनी त्याला घराबाहेर काढले; त्याचा पुत्र, असमंजसाचा वीर अंशुमान, प्रसिद्ध झाला.

तस्य पुत्रस्तु धर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः। दिलीपात्तु महातेजा वीरो जातो भगीरथः ।। २६.

त्याचा पुत्र धर्मात्मा दिलीप म्हणून प्रसिद्ध झाला; दिलीपापासून तेजस्वी आणि पराक्रमी भगीरथ जन्माला आला.

येन गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा विमानैरुपशोभिता । ईजाऽनेन समुद्राद्वै दुहितृत्वेन कल्पिता। अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः ।। २६.

ज्याने गंगेसारखी श्रेष्ठ नदी, स्वर्गीय विमानांनी शोभलेली, पृथ्वीवर आणली; त्याच्या यज्ञामुळे ती समुद्रातून कन्या म्हणून प्रकट झाली. या ठिकाणी पुराणज्ञ लोक हा श्लोक म्हणतात.

भगीरथस्तु तां गङ्गामानयामास कर्मभिः । तस्माद्भागीरथी गङ्गा कथ्यते वंशवित्तमैः ।। २६.

भगीरथाने आपल्या कर्माने गंगेचे पृथ्वीवर आगमन घडवले; म्हणून वंशाची माहिती असणारे ज्ञानी गंगेला 'भागीरथी' असे म्हणतात.

भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूव ह। नाभागस्तस्य दायादो नित्यं धर्मपरायणः ।। २६.

भगीरथाचा पुत्र श्रुत नावाचा झाला; त्याचा वारस नाभाग नेहमीच धर्मनिष्ठ होता.

अम्बरीषः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस्ततोऽभवत्। एवं वंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम् ।। २६.

नाभागाचा पुत्र अंबरिष झाला; त्याच्यापासून सिंधुद्वीप झाला. असे वंशपरंपरा जाणणारे लोक गातात, हे सर्वश्रुत आहे.

नाभागेरम्बरीषस्य भुजाभ्यां परिपालिता। बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता ।। २६.

नाभाग आणि अंबरिष यांच्या भुजांनी पृथ्वीचे उत्तम रक्षण झाले आणि ती सर्व दुःखांपासून मुक्त झाली.

अयुतायुः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस्य वीर्यवान्। अयुतायोस्तु दायाद ऋतुपर्णो महायशाः ।। २६.

सिंधुद्वीपाचा पराक्रमी पुत्र अयुतायू झाला; अयुतायूचा वारस ऋतुपर्ण, मोठ्या कीर्तीचा, झाला.

दिव्याक्षहृदज्ञोऽसौ राजा नलसखो बली। नलौ द्वाविति विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ ।। २६.

तो राजा, जो दिव्य फासे आणि मन जाणणारा, नलाचा मित्र आणि बलवान होता. हे दोघे नल, आपल्या निश्चयावर ठाम राहणारे, प्राचीन ग्रंथांमध्ये प्रसिद्ध आहेत.

वीरसेनात्मजश्चैव यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्वहः। ऋतुपर्णस्य पुत्रोऽभूत् सर्व्वकामो जनेश्वरः ।। २६.

त्यातील एक वीरसेनाचा मुलगा आणि दुसरा इक्ष्वाकू कुळातील श्रेष्ठ. ऋतुपर्णाचा मुलगा सर्वांच्या इच्छा पूर्ण करणारा, लोकांचा राजा झाला.

सुदासस्तस्य तनयो राजा हंसमुखोऽभवत्। सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः ।। २६.

त्याचा मुलगा सुदास, हंसासारखा चेहरा असलेला राजा झाला. सुदासाचा मुलगा सौदास नावाचा राजा म्हणून ओळखला जातो.

ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहश्च सः । वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके। अश्मकं जनयामास इक्ष्वाकुकुलवृद्धये ।। २६.

तो कल्माषपाद आणि मित्रसह या नावांनी प्रसिद्ध आहे. महातेजस्वी वसिष्ठ ऋषींनी कल्माषपादाच्या क्षेत्रात इक्ष्वाकू कुळ वाढावे म्हणून अश्मकाचा जन्म घडवला.

अश्मकस्योरकामस्तु मूलकस्तत्सुतोऽभवत्। अत्राप्युदाहरन्तीमं मूलकं वै नृपं प्रति ।। २६.

अश्मकाचा मुलगा उरकाम आणि त्याचा मुलगा मूलक झाला. येथे राजामूलकाबद्दल ही कथा सांगितली जाते.

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतोऽवसत्। विवस्त्रस्त्राणमिच्छन् वै नारीकवचमीश्वरः ।। २६.

तो राजा रामाच्या भीतीने स्त्रियांच्या गराड्यात राहू लागला. संरक्षणासाठी तो राजाने स्त्रियांचे वस्त्र आणि कवच घातले, वस्त्ररहित राहिला.

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः स्मृतः। तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा चैडिविडो बली ।। २६.

मूलकाचा धर्मात्मा मुलगा शतरथ राजा म्हणून ओळखला जातो. शतरथापासून बलवान वैडिविड राजा जन्माला आला.

आसीत्त्वैडिविडः श्रीमान् कृतशर्मा प्रतापवान्। पुत्रो विश्वमहत्तस्य पुत्रीकस्य व्यजायत ।। २६.

वैडिविड हा तेजस्वी, पराक्रमी आणि कीर्तीमान होता. त्याला पुत्रिका याचा मुलगा विश्वमहत्त मिळाला.

दिलीपस्तस्य पुत्रोऽभूत् खट्वाङ्ग इति विश्रुतः। येन स्वर्गादिहागम्य मुहूर्त्तं प्राप्य जीवितम्। त्रयोऽभिसंहिता लोका बुद्ध्या सत्येन चैव हि ।। २६.

त्याचा मुलगा दिलीप, जो खट्वांग नावाने प्रसिद्ध आहे. त्याने स्वर्गातून पृथ्वीवर येऊन थोड्या काळासाठी जीवन मिळवले आणि आपल्या बुद्धी व सत्याने तीनही लोकांना एकत्र केले.

दीर्गबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत। अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान्। राजा दशरथो नाम इक्ष्वाकुकुलनन्दनः ।। २६.

त्याचा मुलगा दीर्घबाहू आणि त्याच्यापासून रघू जन्मला. रघूचा मुलगा अजय आणि त्याच्यापासून वीर्यवान दशरथ, इक्ष्वाकू कुळाचा आनंद, जन्मला.

रामो दाशरथिर्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः। भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः ।। २६.

दशरथाचा मुलगा राम हा पराक्रमी, धर्मज्ञ आणि जगप्रसिद्ध होता. भरत, लक्ष्मण आणि बलवान शत्रुघ्न हे त्याचे भाऊ होते.

माधवं लवणं हत्वा गत्वा मधुवनञ्च तत्। शत्रुघ्नेन पुरी तस्य मथुरा सन्निवेशिता ।। २६.

माधव आणि लवणाचा वध करून, मधुवनात जाऊन, शत्रुघ्नाने तेथे मथुरा नगरी वसवली.