वायुपुराणम्

विविंशपुत्रो धर्मात्मा खनिनेत्रः प्रतापवान्। करन्धमस्तस्य पुत्रस्त्रेतायुगमुखेऽभवत् ।। २४.

विविम्शुचा मुलगा धर्मात्मा आणि प्रतापी खनिनेत्र होता; त्याचा मुलगा करंधम त्रेतायुगाच्या सुरुवातीला झाला.

करन्धमसुतश्चापि आविक्षिन्नाम वीर्यवान्। आविक्षितो व्यतिक्रामत् पितरं गुणवत्तया ।। २४.

करंधमाचा मुलगा आविक्षी नावाचा बलाढ्य होता; आविक्षी गुणांनी आपल्या वडिलांनाही मागे टाकला.

मरुत्तो नाम धर्मात्मा चक्रवर्त्तिसमो नृपः। संवर्त्तेन दिवं नीतः ससुहृत् सह बान्धवैः ।। २४.

त्याचा मुलगा मरुत्त हा धर्मात्मा आणि चक्रवर्ती राजा होता; संवर्त्ताने त्याला मित्र आणि नातेवाईकांसह स्वर्गात नेले.

विवादोऽत्र महानासीत् संवर्त्तस्य बृहस्पतेः। ऋद्धिं दृष्ट्वा तु यज्ञस्य क्रुद्धस्तस्य बृहस्पतिः ।। २४.

संवर्त्त आणि बृहस्पती यांच्यात मोठा वाद झाला; यज्ञाची समृद्धी पाहून बृहस्पती रागावले.

संपर्त्तेन हृते यज्ञे चुकोप सुभृशन्तदा। लोकानां स हि नाशय दैवतैर्हि प्रसादितः ।। २४.

संवर्त्ताने यज्ञ घेतल्यावर बृहस्पती फारच संतापले; देवांनी त्यांना शांत केले, कारण ते जगांचा नाश करू शकले असते.

मरुत्तश्चक्रवर्त्ती स नरिष्यन्तमवाप्तवान्। नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो दमः ।। २४.

तो चक्रवर्ती मरुत्ताचा मुलगा नरीष्यंत होता; नरीष्यंताचा वारस राजा दंडधर, ज्याला दमाही म्हणतात, तो होता.

तस्य पुत्रस्तु विक्रान्तो राजासीद्राष्ट्रवर्द्धनः । सुधृती तस्य पुत्रस्तु नरः सुधृतिनः सुतः ।। २४.

त्याचा मुलगा पराक्रमी राजा राष्ट्रवर्धन होता; त्याचा मुलगा सुधृती आणि सुधृतीचा मुलगा नर होता.

केवलस्तस्य पुत्रस्तु बन्धुमान् केवलात्मजः। अथ बन्धुमतः पुत्रो धर्मात्मा वेगवान् नृपः ।। २४.

केवलाचा एकच मुलगा होता, त्याचे नाव बंधुमान. बंधुमानाचा मुलगा एक धर्मनिष्ठ आणि वेगवान राजा झाला.

बुधो वेगवतः पुत्र स्तृणबिन्दुर्बुधात्मजः। त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह ।। २४.

वेगवानाचा मुलगा बुध होता, आणि बुधाचा मुलगा तृणबिंदू. तृतीय युगाच्या सुरुवातीला तृणबिंदू राजा झाला.

कन्या तु तस्य द्रविडा माता विश्रवसो हि सा। पुत्रश्चास्य विशालोऽभूद् राजा परमधार्मिकः ।। २४.

त्याची कन्या द्रविडा होती, जी विश्रवसांची आई झाली. त्याचा मुलगा विशाल हा अत्यंत धर्मशील राजा झाला.

विशालस्य समुत्पन्ना विशाला नयनिर्मिता। विशालस्य सुतो राजा हेमचन्द्रो महाबलः ।। २४.

विशालापासून विशाल नावाची कन्या जन्मली, जी त्याच्या दृष्टीने निर्माण झाली. विशालाचा मुलगा हेमचंद्र हा बलाढ्य राजा झाला.

सुचन्द्र इति विख्यातो हेमचन्द्रादनन्तरम्। सुचन्द्रतनयो राजा धूम्राश्च इति विश्रुतः ।। २४.

हेमचंद्रानंतर सुचंद्र नावाचा राजा प्रसिद्ध झाला. सुचंद्राचा मुलगा धूम्राश्व नावाने ओळखला गेला.

धूम्राश्वतनयो विद्वान् सृञ्जयः समपद्यत। सृञ्जयस्य सुतः श्रीमान् सहदेवः प्रतापवान् ।। २४.

धूम्राश्वाचा विद्वान मुलगा सृंजय झाला. सृंजयाचा तेजस्वी आणि सामर्थ्यवान मुलगा सहदेव झाला.

कृशाश्वः सहदेवस्य पुत्रः परमधार्मिकः। कृशाश्वस्य महातेजाः सोमदत्तः प्रतापवान् ।। २४.

सहदेवाचा अत्यंत धर्मशील मुलगा कृशाश्व झाला. कृशाश्वाचा महातेजस्वी आणि प्रतापी मुलगा सोमदत्त झाला.

सोमदत्तस्य राजर्षेः सुतोभूज्जनमेजयः। जनमेजयात्मजश्चैव प्रमतिर्नाम विश्रुतः ।। २४.

राजर्षी सोमदत्ताचा मुलगा जनमेजय झाला. जनमेजयाचा सुप्रसिद्ध मुलगा प्रमति झाला.

तृणबिन्दुप्रसादेन सर्वे वैशालका नृपाः । दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः ।। २४.

तृणबिंदूच्या कृपेने वैशालीचे सर्व राजे दीर्घायुषी, महान, पराक्रमी आणि खरे धर्मनिष्ठ होते.

शर्यातेर्मिथुनं त्वासीदानार्तो नाम विश्रुतः। पुत्रः सुकन्या कन्या न भार्याया च्यवनस्य तु ।। २४.

शर्यातीला जुळे अपत्य झाले, त्यात प्रसिद्ध मुलगा अनर्त आणि कन्या सुकन्या होती. सुकन्या च्यवनाची पत्नी झाली.

आनार्त्तस्य तु दायादो रेवो नाम्ना तु वीर्यवान्। आनर्त्तो विषयो यस्य पुरी चापि कुशस्थली ।। २४.

अनर्ताचा वारस वीर रेवा होता. अनर्त हे त्याचे राज्य होते आणि कुशस्थळी ही त्याची राजधानी होती.

रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुझी नाम धार्मिकः। ज्येष्ठो भ्रातृशतस्यासीद्राजा प्राप्य कुशस्थलीम् ।। २४.

रेवाचा मुलगा ककुध्मी नावाचा धर्मनिष्ठ रैवतः झाला. तो शंभर भावंडांमध्ये मोठा होता आणि त्याने कुशस्थळीचे राज्य मिळवले.

कन्यया सह श्रुत्वा च गन्धर्वं ब्रह्मणोऽन्तिके। मुहूर्त्तं देवदेवस्य मार्त्यं बहुयुगं विभोः ।। २४.

तो आपल्या कन्येसह ब्रह्मदेवांच्या सान्निध्यात गंधर्वाचे गायन ऐकला. देवाधिदेवांच्या एका क्षणात मर्त्य लोकांसाठी अनेक युगे गेली.

आजगाम युवा चैव स्वां पुरीं यादवैर्वृताम्। कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् ।। २४.

नंतर, तरुण अवस्थेतच तो आपल्या शहरात परतला, जे यादवांनी भरलेले होते आणि जे सुंदर, अनेक दरवाजे असलेले द्वारावती नावाने ओळखले जाई.

भोजवृष्ट्यन्धकैर्गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः। ताङ्कथां रैवतः श्रुत्वा यथातत्त्वमरिन्दमः ।। २४.

भोज, वृष्णी आणि अंधक यांनी, वसुदेव यांच्या नेतृत्वाखाली, त्या नगरीचे रक्षण केले होते. शत्रूंचा संहार करणाऱ्या रैवतःने त्यांची खरी कथा ऐकली.

कन्या तु बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम्। दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस्तपसि संस्थितः ।। २४.

त्याने आपली सदाचरणी कन्या रेवती हिला बलरामाला दिली आणि मग तो तप करण्यासाठी मेरू पर्वताच्या शिखरावर गेला.

रेमे रामश्च धर्मात्मा रेवत्या सहितः किल। तां कथामृषयः श्रुत्वा पप्रच्छुस्तदनन्तरम् ।। २४.

धर्मात्मा रामाने रेवतीसह आनंदाने जीवन व्यतीत केले. ती कथा ऐकल्यावर ऋषींनी पुढील प्रश्न विचारले.

ऋष्य ऊचुः ।। कथं बहुयुगे काले व्यतीते सूतनन्दन। न जरां रेवती प्राप्ता पलितञ्च कुतः प्रभो ।। २४.

ऋषी म्हणाले: सूतानंदना, इतकी युगे गेल्यावरही रेवती वृद्ध का झाली नाही? तिला पांढरे केस का आले नाहीत, प्रभो?

मेरुं गतस्य वा तस्य शर्य्यातेः सन्ततिः कथम्। स्थिता पृथिव्यामद्यापि श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।। २४.

शर्यातीचा मुलगा मेरूला गेला, तरी त्याची वंशावळ अजूनही पृथ्वीवर कशी आहे, हे मी खरेखुरे ऐकू इच्छितो.

कियन्तो वा सुरगणा गन्धर्व्वास्तत्र कीदृशाः। यच्छ्रुत्वा रैवतः कालान् मुहूर्त्तमिव मन्यते ।। २४.

तेथे किती आणि कसे देवांचे व गंधर्वांचे समुदाय आहेत? त्यांच्याबद्दल ऐकून, रैवताला अनेक युगं जणू क्षणासारखी वाटतात.

सूत उवाच।। न जरा क्षुत्पिपासा वा न च मृत्युभयं ततः। न च रोगः प्रभवति ब्रह्मलोकगतस्य हि ।। २४.

सूतम्हणाले: ब्रह्मलोकात गेलेल्या माणसाला तिथे ना म्हातारपण येते, ना भूक, ना तहान, ना मृत्यूची भीती, आणि ना आजारही जडतो.

गान्धर्व्वं प्रति यच्चापि पृष्टस्तु मुनिसत्तमाः। ततोऽहं संप्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सुव्रताः ।। २४.

गंधर्वलोकाबद्दल तुम्ही उत्तम ऋषींनी विचारले आहे, ते मी आता खरीखुरी माहिती सांगतो, हे सुशील सज्जनो.