वायुपुराणम्

सूत उवाच।। प्रोवाच वचनं देवी प्रियहेतोः प्रियं प्रिया । स मे ममाश्रमे देव यः पुमान् संप्रवेक्ष्यति। भविष्यति ध्रुवं नारी सा तुल्याप्सरसां शुभा ।। २३.

सूते म्हणाले, त्या देवीने आपल्या प्रियकरासाठी प्रेमाने असे शब्द सांगितले, 'देवा, माझ्या आश्रमात जो कोणी पुरुष येईल, तो नक्कीच सुंदर स्त्री होईल आणि त्या अप्सरांप्रमाणे तेजस्वी दिसेल.'

तत्र सर्वाणि भूतानि पिशाचाः पशवश्च ये। स्त्रीभूताः सह रुद्रेण क्रीडन्त्यप्सरसो तथा ।। २३.

त्या ठिकाणी सर्व जीव, पिशाच्च आणि जनावरे, रुद्रांसह, स्त्रीरूप घेऊन अप्सरांबरोबर खेळू लागले.

उमावनं प्रविष्टस्तु स राजा मृगयां गतः। सह पिशाचैर्भूतैस्तु रुद्रैः स्त्रीभावमास्थितः ।। २३.

राजा सुद्युम्न शिकारीसाठी उमावनात गेला आणि पिशाच्च, भुते व रुद्रांसोबत त्यालाही स्त्रीरूप आले.

तस्मात् स राजा सुद्युम्नः स्त्रीभावं लब्धवान् पुनः । महादेवप्रसादाच्च गाणपत्य मवाप्नुयात् ।। २३.

म्हणून तो राजा सुद्युम्न पुन्हा स्त्री झाला; पण महादेवांच्या कृपेने त्याला पुन्हा पुरुषत्व मिळाले.

सूत उवाच।। निसर्गं मनु पुत्राणां विस्तरेण निबोधत। पृषध्रो हिसयित्वा तु गुरोर्गावमभक्षयत् ।। २४.

सूते म्हणाले, आता मनुपुत्रांची वंशावळ सविस्तर ऐका. पृषध्राने आपल्या गुरूच्या गायीला मारून तिचे मांस खाल्ले.

शापाच्छूद्रत्वमापन्नश्च्यवनस्य महात्मनः। करूषस्य तु कारूषः क्षत्रियो युद्धदुर्मदः ।। २४.

महात्मा च्यवन यांच्या शापामुळे तो शूद्र झाला. करूषाचा मुलगा कारूष हा युद्धात पराक्रमी क्षत्रिय होता.

सहस्रक्षत्रियगणविक्रान्तः संबभूव ह। नाभागारिष्टपुत्रस्तु विद्वानासीद्भलन्दनः ।। २४.

तो हजारो क्षत्रियांच्या गणांमध्ये पराक्रमाने प्रसिद्ध झाला. नाभागाचा मुलगा भलंदन हा विद्वान होता.

भलन्दनस्य पुत्रोऽभूत् प्रांशुर्नाम महाबलः। प्रांशोरेकोऽभवत् पुत्रः प्रजानिरिति विश्रुतः ।। २४.

भलंदनाचा मुलगा प्रांशू नावाचा बलाढ्य होता; प्रांशूचा एकच मुलगा होता, तो म्हणजे प्रसिद्ध प्रजानी.

प्रजानेरभवत् पुत्रः खनित्रो नाम वीर्यवान्। तस्य पुत्रोऽभवच्छ्रीमान् क्षुपो नाम महायशाः ।। २४.

प्रजानिचा मुलगा खानित्र नावाचा बलवान होता; त्याचा मुलगा श्रीमंत आणि कीर्तीमान क्षुप होता.

क्षुपस्य विंशः पुत्रस्तु प्रतिमा न बभूव ह। विंशपुत्रस्तु कल्याणो विविंशो नाम धार्मिकः ।। २४.

क्षुपाचा विसावा मुलगा प्रतिमा होता; प्रतिमाचा मुलगा विविम्शु हा उत्तम आणि धर्मात्मा होता.

विविंशपुत्रो धर्मात्मा खनिनेत्रः प्रतापवान्। करन्धमस्तस्य पुत्रस्त्रेतायुगमुखेऽभवत् ।। २४.

विविम्शुचा मुलगा धर्मात्मा आणि प्रतापी खनिनेत्र होता; त्याचा मुलगा करंधम त्रेतायुगाच्या सुरुवातीला झाला.

करन्धमसुतश्चापि आविक्षिन्नाम वीर्यवान्। आविक्षितो व्यतिक्रामत् पितरं गुणवत्तया ।। २४.

करंधमाचा मुलगा आविक्षी नावाचा बलाढ्य होता; आविक्षी गुणांनी आपल्या वडिलांनाही मागे टाकला.

मरुत्तो नाम धर्मात्मा चक्रवर्त्तिसमो नृपः। संवर्त्तेन दिवं नीतः ससुहृत् सह बान्धवैः ।। २४.

त्याचा मुलगा मरुत्त हा धर्मात्मा आणि चक्रवर्ती राजा होता; संवर्त्ताने त्याला मित्र आणि नातेवाईकांसह स्वर्गात नेले.

विवादोऽत्र महानासीत् संवर्त्तस्य बृहस्पतेः। ऋद्धिं दृष्ट्वा तु यज्ञस्य क्रुद्धस्तस्य बृहस्पतिः ।। २४.

संवर्त्त आणि बृहस्पती यांच्यात मोठा वाद झाला; यज्ञाची समृद्धी पाहून बृहस्पती रागावले.

संपर्त्तेन हृते यज्ञे चुकोप सुभृशन्तदा। लोकानां स हि नाशय दैवतैर्हि प्रसादितः ।। २४.

संवर्त्ताने यज्ञ घेतल्यावर बृहस्पती फारच संतापले; देवांनी त्यांना शांत केले, कारण ते जगांचा नाश करू शकले असते.

मरुत्तश्चक्रवर्त्ती स नरिष्यन्तमवाप्तवान्। नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो दमः ।। २४.

तो चक्रवर्ती मरुत्ताचा मुलगा नरीष्यंत होता; नरीष्यंताचा वारस राजा दंडधर, ज्याला दमाही म्हणतात, तो होता.

तस्य पुत्रस्तु विक्रान्तो राजासीद्राष्ट्रवर्द्धनः । सुधृती तस्य पुत्रस्तु नरः सुधृतिनः सुतः ।। २४.

त्याचा मुलगा पराक्रमी राजा राष्ट्रवर्धन होता; त्याचा मुलगा सुधृती आणि सुधृतीचा मुलगा नर होता.

केवलस्तस्य पुत्रस्तु बन्धुमान् केवलात्मजः। अथ बन्धुमतः पुत्रो धर्मात्मा वेगवान् नृपः ।। २४.

केवलाचा एकच मुलगा होता, त्याचे नाव बंधुमान. बंधुमानाचा मुलगा एक धर्मनिष्ठ आणि वेगवान राजा झाला.

बुधो वेगवतः पुत्र स्तृणबिन्दुर्बुधात्मजः। त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह ।। २४.

वेगवानाचा मुलगा बुध होता, आणि बुधाचा मुलगा तृणबिंदू. तृतीय युगाच्या सुरुवातीला तृणबिंदू राजा झाला.

कन्या तु तस्य द्रविडा माता विश्रवसो हि सा। पुत्रश्चास्य विशालोऽभूद् राजा परमधार्मिकः ।। २४.

त्याची कन्या द्रविडा होती, जी विश्रवसांची आई झाली. त्याचा मुलगा विशाल हा अत्यंत धर्मशील राजा झाला.

विशालस्य समुत्पन्ना विशाला नयनिर्मिता। विशालस्य सुतो राजा हेमचन्द्रो महाबलः ।। २४.

विशालापासून विशाल नावाची कन्या जन्मली, जी त्याच्या दृष्टीने निर्माण झाली. विशालाचा मुलगा हेमचंद्र हा बलाढ्य राजा झाला.

सुचन्द्र इति विख्यातो हेमचन्द्रादनन्तरम्। सुचन्द्रतनयो राजा धूम्राश्च इति विश्रुतः ।। २४.

हेमचंद्रानंतर सुचंद्र नावाचा राजा प्रसिद्ध झाला. सुचंद्राचा मुलगा धूम्राश्व नावाने ओळखला गेला.

धूम्राश्वतनयो विद्वान् सृञ्जयः समपद्यत। सृञ्जयस्य सुतः श्रीमान् सहदेवः प्रतापवान् ।। २४.

धूम्राश्वाचा विद्वान मुलगा सृंजय झाला. सृंजयाचा तेजस्वी आणि सामर्थ्यवान मुलगा सहदेव झाला.

कृशाश्वः सहदेवस्य पुत्रः परमधार्मिकः। कृशाश्वस्य महातेजाः सोमदत्तः प्रतापवान् ।। २४.

सहदेवाचा अत्यंत धर्मशील मुलगा कृशाश्व झाला. कृशाश्वाचा महातेजस्वी आणि प्रतापी मुलगा सोमदत्त झाला.

सोमदत्तस्य राजर्षेः सुतोभूज्जनमेजयः। जनमेजयात्मजश्चैव प्रमतिर्नाम विश्रुतः ।। २४.

राजर्षी सोमदत्ताचा मुलगा जनमेजय झाला. जनमेजयाचा सुप्रसिद्ध मुलगा प्रमति झाला.

तृणबिन्दुप्रसादेन सर्वे वैशालका नृपाः । दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः ।। २४.

तृणबिंदूच्या कृपेने वैशालीचे सर्व राजे दीर्घायुषी, महान, पराक्रमी आणि खरे धर्मनिष्ठ होते.

शर्यातेर्मिथुनं त्वासीदानार्तो नाम विश्रुतः। पुत्रः सुकन्या कन्या न भार्याया च्यवनस्य तु ।। २४.

शर्यातीला जुळे अपत्य झाले, त्यात प्रसिद्ध मुलगा अनर्त आणि कन्या सुकन्या होती. सुकन्या च्यवनाची पत्नी झाली.

आनार्त्तस्य तु दायादो रेवो नाम्ना तु वीर्यवान्। आनर्त्तो विषयो यस्य पुरी चापि कुशस्थली ।। २४.

अनर्ताचा वारस वीर रेवा होता. अनर्त हे त्याचे राज्य होते आणि कुशस्थळी ही त्याची राजधानी होती.

रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुझी नाम धार्मिकः। ज्येष्ठो भ्रातृशतस्यासीद्राजा प्राप्य कुशस्थलीम् ।। २४.

रेवाचा मुलगा ककुध्मी नावाचा धर्मनिष्ठ रैवतः झाला. तो शंभर भावंडांमध्ये मोठा होता आणि त्याने कुशस्थळीचे राज्य मिळवले.