वायुपुराणम्

पितृभक्तस्त्वमावस्यां सर्वान् कामानवाप्नुयात्। प्रत्यक्षमर्चितास्तेन भवन्ति पितरः सदा ।। १९.

जो अमावस्येला पितरभक्तीने कर्म करतो, तो सर्व इच्छा पूर्ण करतो; त्याच्यामुळे पितरांना नेहमी प्रत्यक्ष पूजन मिळते.

पितॄदेवा मघा यस्मात् तस्मात्तास्वक्षयं स्मृतम्। पित्र्यं कुर्व्वन्ति तस्यां तु विशेषेण विचक्षणः ।। १९.

पितर हे मघा नक्षत्राचे देव आहेत म्हणून ते अक्षय मानले जाते; म्हणून ज्ञानी लोक त्या दिवशी विशेष श्राद्ध करतात.

तस्मान्मघां वै वाञ्छन्ति पितरो नित्यमेव हि । पितॄदैवतभक्ता ये तेऽपि यान्ति परां गतिम् ।। १९.

म्हणूनच पितर नेहमी मघा नक्षत्राची इच्छा करतात; पितरांच्या देवतेवर भक्ती असलेलेही उच्च अवस्था प्राप्त करतात.

बृहस्पतिरुवाच।। यमस्तु यानि श्राद्धानि प्रोवाच शश(शिव)बिन्दवे। तानि मे श्रृणु कार्त्स्न्येन नक्षत्रेषु पृथक् पृथक् ।। २०.

बृहस्पती म्हणाले: यमाने शिवाला (शशबिंदूला) जी श्राद्धे शिकवली, ती प्रत्येक नक्षत्रानुसार मी तुला सविस्तर सांगतो, ऐक.

श्राद्धं यः कृत्तिकायोगे करोति सततं नरः। अग्नीनाधाय सापत्यो जायते स गतज्वरः ।। २०.

जो पुरुष नेहमी कृतिका नक्षत्रात अग्नी प्रज्वलित करून श्राद्ध करतो, त्याला पुत्रसंपत्ती मिळते आणि तो रोगमुक्त राहतो.

अपत्यकामो रोहिण्यां सौम्येनौजस्विता भवेत् । प्रायशः क्रूरकर्म्मा तु चार्द्रायां श्राद्धमाचरेत् ।। २०.

अपत्याची इच्छा असलेल्याने रोहिणी नक्षत्रात, शीतल चंद्राच्या योगाने श्राद्ध केले तर त्याला बल मिळते; पण कठोर कर्म करणाऱ्यांसाठी आर्द्रा नक्षत्रात श्राद्ध करावे.

क्षेत्रभागी भवेत् पुत्री श्राद्धं कुर्व्वन् पुनर्व्वसौ। धनधान्यसमाकीर्णः पुत्रपौत्रसमाकुलः ।। २०.

पुनर्वसू नक्षत्रात श्राद्ध केल्याने जमीन आणि कन्या मिळतात, धनधान्याने समृद्धी येते आणि पुत्र-पौत्रांनी घर भरते.

तुष्टिकामः पुनस्तिष्ये श्राद्धं कुर्वीत मानवः। आश्लेषासु पितॄनार्च्य वीरान् पुत्रानवाप्नुयात् ।। २०.

समाधानाची इच्छा असलेल्याने पुष्य नक्षत्रात श्राद्ध करावे; आश्लेषा नक्षत्रात पितरांची पूजा केल्यास वीर पुत्र मिळतात.

श्रेष्ठो भवति ज्ञातीनां मघासु श्राद्धमाचरन्। फल्गुनीषु पितॄनार्च्य सौभाग्यं लभते नरः ।। २०.

जो मघा नक्षत्रात श्राद्ध करतो, तो आपल्या नात्यात श्रेष्ठ ठरतो; फाल्गुनी नक्षत्रात पितरांची पूजा केल्याने मनुष्याला सौभाग्य मिळते.

प्रधानशीलः सापत्य उत्तरासु करोति यः। स सत्सु मुख्यो भवति हस्ते यस्तर्पयेत्पितॄन् ।। २०.

जो उत्तरा नक्षत्रात मुख्य आचरणाने आणि पुत्रांसह श्राद्ध करतो, तो सज्जनांत प्रमुख होतो; हस्त नक्षत्रात पितरांना तृप्त केल्याने तो सर्वांत मोठा ठरतो.

चित्रायां चैव यः कुर्यात् पश्येद्रूपवतः सुतान्। स्वातिना चैव यः कुर्याद्विद्वाँल्लाभमवाप्नुयात् ।। २०.

चित्रा नक्षत्रात श्राद्ध केल्याने सुंदर पुत्र दिसतात; स्वाती नक्षत्रात केले तर विद्वानांची संगत मिळते.

पुत्रार्थन्तु विशाखासु श्राद्धमीहेत मानवः। अनुराधासु कुर्व्वाणो नरश्चक्रं प्रवर्त्तयेत् ।। २०.

पुत्रप्राप्तीची इच्छा असलेल्याने विशाखा नक्षत्रात श्राद्ध करावे; अनुराधा नक्षत्रात केले तर मनुष्याचे भाग्यचक्र सुरू होते.

आधिपत्यं लभेच्छ्रैष्ठ्यं ज्येष्ठायां सततं तु यः। मूलेनारोग्यमिच्छन्ति आषाढासु महद्यशः ।। २०.

जो नेहमी ज्येष्ठा नक्षत्रात श्राद्ध करतो, त्याला प्रभुत्व आणि श्रेष्ठता मिळते; मूल नक्षत्रात आरोग्याची इच्छा करतात; आषाढा नक्षत्रात मोठा कीर्ती मिळते.

आषाढाभिश्चोत्तराभिर्वीतशोको भवेन्नरः। श्रवणायां सुलोकेषु प्राप्रुयात् परमां गतिम् ।। २०.

उत्तराषाढा आणि श्रवण या नक्षत्रांमध्ये श्राद्ध केल्यास मनुष्याच्या दुःखाचा नायनाट होतो; श्रवणात श्राद्ध केल्याने तो उत्तम लोकांमध्ये श्रेष्ठ स्थान मिळवतो.

राज्यभाग्वै धनिष्ठासु प्राप्नुयाद्विपुलं धनम्। श्राद्धं त्वभिजिता कुर्वन् विन्दतेऽजाविकं फलम् ।। २०.

धनिष्ठा नक्षत्रात श्राद्ध केल्याने राजसुख आणि विपुल धन मिळते; अभिजित नक्षत्रात श्राद्ध केल्यास अजातशत्रू मार्गाचे फळ मिळते.

नक्षत्रे वारुणे कुर्व्वन् भिषक्सिद्धिमवाप्नुयात्। पूर्व्वे प्रोष्ठपदे कुर्व्वन् विन्दतेऽजाविकं फलम् ।। २०.

वरुण नक्षत्रात श्राद्ध केल्याने औषधोपचारात सिद्धी मिळते; पूर्वप्रोष्ठपदा नक्षत्रात श्राद्ध केल्याने अजातशत्रू मार्गाचे फळ मिळते.

उत्तरास्वनतिक्रम्य विन्देद्घा वै सहस्रशः। बहुरूपकृतं द्रव्यं विन्देत् कुर्व्वंस्तु रेवतीम्। अश्वांश्चैवाश्विनीयुक्तो भरण्यामायुरुत्तमम् ।। २०.

उत्तर नक्षत्रांमध्ये श्राद्ध केल्यास हजारो गायी मिळतात; रेवतीत विविध प्रकारचे धन मिळते, अश्विनीमध्ये घोडे मिळतात, आणि भरणीमध्ये उत्तम आयुष्य प्राप्त होते.

इमं श्राद्धविधिं कुर्व्वञ्छशबिन्दुर्महीमिमाम्। कृत्स्नां तु लेभे स कृत्स्नां लब्धा च प्रशशंस तम् ।। २०.

हा श्राद्धविधी करून शशबिंदूने ही संपूर्ण पृथ्वी मिळवली; सर्व काही मिळवल्यावर त्याने या विधीचे मोठ्या आदराने स्तुती केली.

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते नक्षत्रविशेषे श्राद्धफलवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे वायुपुराणातील वायूद्वारे सांगितलेल्या नक्षत्रविशेष श्राद्धफळांचे वर्णन असलेला विसावा अध्याय समाप्त झाला.

शंयुरुवाच।। किञ्चिद्दत्तं पितॄणां तु धिनोति वदतां वर । किं हि स्विच्चिररात्राय किञ्चानन्त्याय कल्पते ।। २१.

शम्यू म्हणाले: वदणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठा, पितरांना थोडे जरी दिले तरी त्याचा मोठा लाभ होतो; पण कोणती गोष्ट दीर्घकाळ किंवा कायमची फळ देते?

बृहस्पतिरुवाच। हवींषि श्राद्धकाले तु यानि श्राद्धविदो विदुः। तानि मे श्रृणु सर्वाणि फलं चैषां यथाबलम् ।। २१.

बृहस्पती म्हणाले: श्राद्धाच्या वेळी जे जे पदार्थ जाणकार योग्य मानतात, ते सर्व आणि त्यांच्या फळांचे वर्णन मी तुला सांगतो, नीट ऐक.

तिलैर्व्रीहियवैर्माषैरद्भिर्मूलफलेन च। दत्तेन मासं प्रीयन्ते श्राद्धेन तु पितामहाः ।। २१.

तीळ, तांदूळ, ज्वारी, उडीद, पाणी, कंद आणि फळ यांचा नैवेद्य दिल्यास पितामह एक महिना तृप्त होतात.

मत्स्यैः प्रीणन्ति द्वौ मासौ त्रीन्मासान्हारिणेन तु। शाशन्तु चतुरो मासान् पञ्च प्रीणाति शाकुनम् ।। २१ .

मासे दिल्यास दोन महिने, हरिणाचे मांस दिल्यास तीन महिने, सशाचे मांस दिल्यास चार महिने, आणि पक्ष्याचे मांस दिल्यास पाच महिने पितर तृप्त राहतात.

वाराहेण तु षण्मासाञ्छागलं साप्तमासिकम्। अष्टमासिकमित्युक्तं यच्च पार्षतकं भवेत् ।। २१.

वराहाचे मांस दिल्यास सहा महिने, शेळीचे दिल्यास सात महिने, तर तितराचे मांस दिल्यास आठ महिने तृप्ती मिळते असे सांगितले आहे.

रौरवेण तु प्रीयन्ते नवमासान् पितामहाः। गवयस्य तु मांसेन तृप्तिः स्याद्दशमासिकी ।। २१.

रुरू या हरिणाच्या मांसाने पितामह नऊ महिने तृप्त राहतात; गव्याच्या मांसाने दहा महिने तृप्ती टिकते.

कूर्मस्य चैव मांसेन मासानेकादशैव तु । श्राद्धमेव विजानीयाद्गव्यं संवत्सरं भवेत् ।। २१.

कासवाच्या मांसाने अकरा महिने तृप्ती मिळते; पण गायीचे मांस श्राद्धात दिल्यास संपूर्ण एक वर्ष पितर तृप्त राहतात.

तथा गव्यसमायुक्तं पायसं मधुसर्पिषा। वध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी ।। २१.

गायीच्या दुधात शिजवलेले पायस, मध आणि तूप यांसह, किंवा वध्रीनसाच्या मांसाने, बारा वर्षे तृप्ती मिळते.

आनन्त्याय भवेद्युक्तं खाड्गमांसैः पितृक्षये। कृष्णच्छागस्तथा गोधा आनन्त्यायैव कल्पते ।। २१.

पितृक्षयाच्या वेळी खाड्याच्या मांसाने, तसेच काळ्या शेळीच्या किंवा गोध्याच्या मांसाने, पितरांना अनंतकाळ तृप्ती मिळते.

अत्र गाथाः पितृगीताः कीर्त्तयन्ति पुराविदः। तास्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावत्सन्निबोधत ।। २१.

या विषयावर प्राचीन जाणकार पितरांनी गायलेली गाथा सांगतात; त्या मी तुला सांगतो, नीट लक्ष दे.