वायुपुराणम्

शाकैरन्या तृतीया स्यादेवं द्रव्यगतो विधिः । अन्वष्टका पितॄणां वै नित्यमेव विधीयते ।। १९.

तिसरी अष्टका भाज्या वापरून करावी; अशा प्रकारे कोणत्या वस्तू वापराव्यात हे ठरते. 'अन्वष्टका' ही पितरांसाठी नेहमीच करावी.

यद्यन्या च चतुर्थी स्यात्ताञ्च कुर्य्याद्विशेषतः। तासु श्राद्धं बुधः कुर्य्यात् सर्व्वस्वेनापि नित्यशः ।। १९.

जर चौथी अष्टका असेल, तर तीही विशेष करून करावी; या सर्व अष्टकांमध्ये ज्ञानी माणसाने नेहमी आपल्या सर्व सामर्थ्याने श्राद्ध करावे.

परत्रेह च सर्व्वेषु नित्यमेव सुखी भवेत् । पूजकानां सदोत्कर्षो नास्तिका नामधो गतिः ।। १९.

या सर्व विधी जो नेहमी करतो, तो या जगात आणि पुढच्या जन्मातही सुखी राहतो; जे पूजन करतात त्यांना नेहमीच उन्नती मिळते, आणि जे नास्तिक असतात त्यांची स्थिती खालावते.

पितरः सर्व्वकालेषु तिथिकालेषु देवताः। सर्व्वे पुरुषमायान्ति निपानमिव धेनवः ।। १९.

पितर आणि देवता सर्व काळात, योग्य तिथीला, माणसांकडे येतात, जसे गायी पाण्याच्या जागी जातात.

मा स्म ते प्रतिगच्छेयुरष्टकाः सुरपूजिताः । मोघस्तस्य भवेल्लोको लब्धं चास्य विनश्यति ।। १९.

त्या अष्टका, ज्या देवांनी पूजिल्या आहेत, त्या तुझ्याकडून वाया जाऊ नयेत; अन्यथा, त्या व्यक्तीचे आयुष्य व्यर्थ जाते आणि मिळवलेलेही नष्ट होते.

देवांस्तु दायिनो यान्ति तिर्य्यग्गच्छन्त्यदायिनः। प्रजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां पुत्रानैश्वर्य्यमेव च ।। १९.

जे दान देतात ते देवांना प्राप्त होतात, आणि जे देत नाहीत ते नीच अवस्थेला जातात; दान केल्याने संतती, संपत्ती, स्मरणशक्ती, बुध्दी, मुले आणि राज्य मिळते.

कुर्व्वाणः पौर्णमास्यां च पूर्व्वं पूर्णं समश्नुते। प्रतिपद्धनलाभाय लब्धं चास्य न नश्यति ।। १९.

जो पौर्णिमेला श्राद्ध करतो त्याला आधीच सर्व काही पूर्ण मिळते; प्रतिपदेला मिळवलेले कधीच नष्ट होत नाही.

द्वितीयायां तु यः कुर्य्याद्द्विपदाधिपतिर्भवेत्। वरार्थिना तृतीया तु शत्रुघ्नी पापनाशिनी ।। १९.

जो द्वितीयेला श्राद्ध करतो तो दोन पायांच्या सर्व जीवांचा स्वामी होतो; जो वर मागतो त्याने तृतीयेला श्राद्ध केल्यास शत्रू नष्ट होतात आणि पापे दूर होतात.

चतुर्थ्यां कुरुते श्राद्धं शत्रोश्छिद्राणि पश्यति। पञ्चम्यां वै प्रकुर्वाणः प्राप्नोति महतीं श्रियम् ।। १९.

जो चतुर्थीला श्राद्ध करतो त्याला शत्रूंच्या त्रुटी दिसतात; आणि जो पंचमीला करतो त्याला मोठी समृद्धी मिळते.

षष्ठ्यां श्राद्धानि कुर्वाणं द्विजास्तं पूजयन्त्युत। कुरुते यस्तु सप्तम्यां श्राद्धानि सततं नरः ।। १९.

षष्ठीला श्राद्ध करणाऱ्याचा द्विज लोक सन्मान करतात; आणि जो सातत्याने सप्तमीला श्राद्ध करतो—

महासत्रमवाप्नोति गणानामधिपो भवेत्। सम्पूर्णामृद्धिमाप्नोति योऽष्टम्यां कुरुते नरः ।। १९.

तो मोठ्या यज्ञाला प्राप्त होतो आणि समूहांचा स्वामी बनतो; जो अष्टमीला करतो त्याला पूर्ण समृद्धी मिळते.

श्राद्धं नवम्यां कुर्वाण ऐश्वर्य्यं कांक्षितां स्त्रियम्। कुर्वन् दशम्यां तु नरो ब्राह्मीं श्रियमवाप्नुयात् ।। १९.

जो नवमीला श्राद्ध करतो त्याला ऐश्वर्य आणि इच्छित पत्नी मिळते; आणि जो दशमीला करतो त्याला ब्राह्मी समृद्धी प्राप्त होते.

वेदांश्चैवाप्नुयात् सर्वान् प्रणाशमेनसस्तथा। एकादश्यां परं दानमैश्वर्य्यं सततं तथा ।। १९.

त्याला सर्व वेद मिळतात आणि पापांचा नाश होतो; एकादशीला केलेल्या दानाने श्रेष्ठ दान आणि कायमचे राज्य मिळते.

द्वादश्यां राष्ट्रलाभं तु जयमाहुर्वसूनि च । प्रजां बुद्धिं पशून् मेधां स्वातन्त्र्यं पुष्टिमुत्तमाम् । दीर्घमायुरथैश्वर्य्यं कुर्वाणस्तु त्रयोदशीम् ।। १९.

द्वादशीला राज्य, विजय आणि संपत्ती मिळते; त्रयोदशीला संतती, बुध्दी, जनावरे, मेधा, स्वातंत्र्य, उत्तम पोषण, दीर्घायुष्य आणि ऐश्वर्य मिळते.

युवानश्च मृता यस्य गृहे तेषां प्रदापयेत्। शस्त्रेण तु हता ये वै तेषां दद्याच्चतुर्दशीम् ।। १९.

ज्यांच्या घरी तरुण मरण पावले असतील, त्यांच्यासाठी श्राद्ध करावे; आणि जे शस्त्राने मारले गेले असतील, त्यांच्यासाठी चतुर्दशीला श्राद्ध करावे.

तथा विषमजातानां यमलानां तु सर्वशः । अमावास्यां प्रयत्नेन श्राद्धं कुर्य्याच्छुचिः सदा ।। १९.

अशुभ परिस्थितीत जन्मलेल्यांसाठी आणि जुळ्या भावंडांसाठी, अमावस्येला नेहमी शुद्धतेने आणि काळजीपूर्वक श्राद्ध करावे.

सर्व्वान् कामानवाप्नोति स्वर्गमानन्त्यमश्नुते । ऋतं दद्यादमावास्यां सोममाप्यायनं महत् ।। १९.

जो अमावस्येला सत्याने मोठ्या आणि पोषक सोमाचा यज्ञ करतो, तो सर्व इच्छा पूर्ण करतो आणि अनंत स्वर्गसुख मिळवतो.

एवमाप्यायितः सोमस्त्रीँल्लोकान् धारयिष्यति। सिद्धचारणगन्धर्व्वैः स्तूयमानस्तु नित्यशः ।। १९.

अशा प्रकारे पोषित झालेला सोम तीनही लोकांना आधार देतो, आणि सिद्ध, चारण, गंधर्व यांच्या नेहमी स्तुतीस पात्र ठरतो.

स्तवैः पुष्पैर्मनोज्ञैश्च सर्व्वकामपरिच्छदैः। नृत्य वादित्रगीतैश्च ह्यप्सरोभिः सहस्रशः ।। १९.

सुंदर स्तोत्रे, मनोहारी फुले, सर्व इच्छित वस्तू, तसेच हजारो अप्सरांनी केलेले नृत्य, वाद्य आणि गीते याने त्याची पूजा केली जाते.

उपक्रीडैर्व्विमानैस्तु पितृभक्तं दृढव्रतम्। स्तुवन्ति देवगन्धर्व्वाः सिद्धसङ्घाश्च तं सदा ।। १९.

खेळ, विमान आणि पितरांवरील दृढ भक्ती यामुळे देव, गंधर्व आणि सिद्धांचे समुदाय त्याची नेहमी स्तुती करतात.

पितृभक्तस्त्वमावस्यां सर्वान् कामानवाप्नुयात्। प्रत्यक्षमर्चितास्तेन भवन्ति पितरः सदा ।। १९.

जो अमावस्येला पितरभक्तीने कर्म करतो, तो सर्व इच्छा पूर्ण करतो; त्याच्यामुळे पितरांना नेहमी प्रत्यक्ष पूजन मिळते.

पितॄदेवा मघा यस्मात् तस्मात्तास्वक्षयं स्मृतम्। पित्र्यं कुर्व्वन्ति तस्यां तु विशेषेण विचक्षणः ।। १९.

पितर हे मघा नक्षत्राचे देव आहेत म्हणून ते अक्षय मानले जाते; म्हणून ज्ञानी लोक त्या दिवशी विशेष श्राद्ध करतात.

तस्मान्मघां वै वाञ्छन्ति पितरो नित्यमेव हि । पितॄदैवतभक्ता ये तेऽपि यान्ति परां गतिम् ।। १९.

म्हणूनच पितर नेहमी मघा नक्षत्राची इच्छा करतात; पितरांच्या देवतेवर भक्ती असलेलेही उच्च अवस्था प्राप्त करतात.

बृहस्पतिरुवाच।। यमस्तु यानि श्राद्धानि प्रोवाच शश(शिव)बिन्दवे। तानि मे श्रृणु कार्त्स्न्येन नक्षत्रेषु पृथक् पृथक् ।। २०.

बृहस्पती म्हणाले: यमाने शिवाला (शशबिंदूला) जी श्राद्धे शिकवली, ती प्रत्येक नक्षत्रानुसार मी तुला सविस्तर सांगतो, ऐक.

श्राद्धं यः कृत्तिकायोगे करोति सततं नरः। अग्नीनाधाय सापत्यो जायते स गतज्वरः ।। २०.

जो पुरुष नेहमी कृतिका नक्षत्रात अग्नी प्रज्वलित करून श्राद्ध करतो, त्याला पुत्रसंपत्ती मिळते आणि तो रोगमुक्त राहतो.

अपत्यकामो रोहिण्यां सौम्येनौजस्विता भवेत् । प्रायशः क्रूरकर्म्मा तु चार्द्रायां श्राद्धमाचरेत् ।। २०.

अपत्याची इच्छा असलेल्याने रोहिणी नक्षत्रात, शीतल चंद्राच्या योगाने श्राद्ध केले तर त्याला बल मिळते; पण कठोर कर्म करणाऱ्यांसाठी आर्द्रा नक्षत्रात श्राद्ध करावे.

क्षेत्रभागी भवेत् पुत्री श्राद्धं कुर्व्वन् पुनर्व्वसौ। धनधान्यसमाकीर्णः पुत्रपौत्रसमाकुलः ।। २०.

पुनर्वसू नक्षत्रात श्राद्ध केल्याने जमीन आणि कन्या मिळतात, धनधान्याने समृद्धी येते आणि पुत्र-पौत्रांनी घर भरते.

तुष्टिकामः पुनस्तिष्ये श्राद्धं कुर्वीत मानवः। आश्लेषासु पितॄनार्च्य वीरान् पुत्रानवाप्नुयात् ।। २०.

समाधानाची इच्छा असलेल्याने पुष्य नक्षत्रात श्राद्ध करावे; आश्लेषा नक्षत्रात पितरांची पूजा केल्यास वीर पुत्र मिळतात.

श्रेष्ठो भवति ज्ञातीनां मघासु श्राद्धमाचरन्। फल्गुनीषु पितॄनार्च्य सौभाग्यं लभते नरः ।। २०.

जो मघा नक्षत्रात श्राद्ध करतो, तो आपल्या नात्यात श्रेष्ठ ठरतो; फाल्गुनी नक्षत्रात पितरांची पूजा केल्याने मनुष्याला सौभाग्य मिळते.