वायुपुराणम्

बह्वयो नार्य्यः सुरूपास्तु पुत्रा भृत्याश्च किङ्कराः। वशे तिष्ठन्ति भूतानि अस्मिँल्लोके त्वनामयम् ।। १८.

अनेक सुंदर स्त्रिया, मुले, नोकर आणि सेवक या जगात त्याच्या अधीन राहतात आणि त्याला कोणताही आजार होत नाही.

कौशेयं क्षौमकार्पासं दुकूलसहितं तथा। श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यात् कामानाप्नोति पुष्कलान् ।। १८.

जो श्राद्धात रेशीम, सूत, कापूस आणि काठ असलेली वस्त्रे देतो, त्याला भरपूर इच्छित वस्तू मिळतात.

अलक्ष्मीं विनुदत्याशु तमः सूर्य्योदये यथा। भ्राजते स विमानाग्रे नक्षत्रेष्विव चन्द्रमाः ।। १८.

तो लवकरच दरिद्रीपणा दूर करतो, जसे सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो; तो दिव्य विमानांच्या पुढे चंद्रासारखा ताऱ्यांमध्ये चमकतो.

वासो हि सर्वदैवत्यं सर्वदेवैस्त्वभिष्टुतम्। वस्त्राभावे क्रिया नास्ति यज्ञा वेदास्तपांसि च ।। १८.

वस्त्र हे सर्व देवतांचे रूप आहे, सर्व देवांनी त्याचे स्तवन केले आहे; वस्त्रांशिवाय कोणतीही पूजा, यज्ञ, वेद किंवा तपश्चर्या होत नाही.

तस्माद्वस्त्राणि देयानि श्राद्धकाले विशेषतः। तानि सर्वाण्यवाप्नाप्नोति यज्ञवेदतपांसि च ।। १८.

म्हणून श्राद्धाच्या वेळी विशेषतः वस्त्रे द्यावीत; या दानामुळे सर्व यज्ञ, वेद आणि तपश्चर्या मिळतात.

नित्यं श्राद्धेषु यो दद्यात् प्रयतस्तत्परायणः । सर्वान् कामानवाप्नोति सर्वं राज्यं तथैव च ।। १८.

जो नेहमी श्राद्धात प्रयत्नपूर्वक आणि भक्तीने दान करतो, त्याला सर्व इच्छित वस्तू आणि राज्यही मिळते.

सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य फलमश्नुते। भक्ष्यान् धानाः करम्भांश्च पिष्टकान् घृतशर्कराः ।। १८.

तो सर्व इच्छित वस्तूंनी परिपूर्ण अशा यज्ञाचे फळ भोगतो; शिजवलेला भात, धान्य, लाडू, गोड पदार्थ, तुपात आणि साखरेत मिसळलेले पीठ—

कृशरान्मधु कर्कञ्च पयः पायसमेव च। स्निग्धांश्च पूपान् यो दद्यादग्निष्टोमस्य यत् फलम् ।। १८.

पेज, मध, ऊस, दूध आणि दूधात शिजवलेला भात; जो स्निग्ध लाडू देतो, त्याला अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते.

दधि गव्यमसंसृष्टं भक्ष्या नानाविधास्तथा। तदन्नं शोचति श्राद्धे वर्षासु च मघासु च ।। १८.

दही, शुद्ध गायीचे दूध आणि विविध प्रकारचे खाद्य—हे अन्न श्राद्धात दिल्यास, पावसाळ्यात आणि मघा नक्षत्रात त्याचे मोठे महत्त्व असते.

घृतेन भोजयेद्विप्रान् घृतं भूमौ समुत्सृजेत्। गयायां हस्तिनश्चैव दत्त्वा श्राद्धे न शोचति ।। १८.

ब्राह्मणांना तुपातले जेवण द्यावे, आणि तूप जमिनीवर ओतावे. गया येथे श्राद्धाच्या वेळी हत्ती दान केल्यावर दु:ख उरत नाही.

ओदनं पायसं सर्पिर्मधुमूलफलानि च। भक्ष्यांश्च विविधान्दत्त्वा प्रेत्य चेह च मोदते ।। १८.

भात, पायस, तूप, मध, कंदमुळे, फळे आणि निरनिराळे स्वादिष्ट पदार्थ दान केल्याने, या जगात आणि मृत्यूनंतरही आनंद मिळतो.

शर्कराक्षीरसंयुक्तं पृथुकं नित्यमक्षयम्। यश्च संवत्सरं प्रीत्या कृसरैर्मसुरेण च ।। १८.

जो माणूस श्रद्धेने साखर व रस मिसळलेले पोहे, तसेच वर्षभर नियमितपणे कृसार आणि मसूर दान करतो—

सक्तुलाजास्तथा पूपाः कुल्माषव्यञ्जनैस्तथा। सार्पेःस्निग्धानि हृद्यानि दध्ना सक्तूंस्तु भोजयेत्। श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यात् पझानि लभते निधिम् ।। १८.

सत्तू, लाह्या, पोळी, कुलमाष व इतर भाज्या, तसेच तुपातले, रुचकर आणि मनाला भावणारे पदार्थ द्यावेत; सत्तू दहीसोबत द्यावे. जो श्राद्धाच्या वेळी हे सर्व दान करतो, त्याला अमाप धन मिळते.

नवसस्यानि यो दद्याच्छ्राद्धे सत्कृत्य यत्नतः। सर्वभोगानवाप्नोति पूज्यते च दिवं गतः ।। १८.

जो माणूस आदराने आणि काळजीपूर्वक नवीन धान्य श्राद्धात दान करतो, त्याला सर्व सुखे मिळतात आणि स्वर्गात गेल्यावर त्याचा सन्मान होतो.

भक्ष्यभोज्यानि चोष्याणि पेयलेह्यवराणि च। सर्वश्रेष्ठानि यो दद्यात् सर्व्वश्रेष्ठो भवेन्नरः ।। १८.

जो माणूस खाण्याचे, चावण्याचे, शोषण्याचे, पिण्याचे आणि चाटण्याचे असे सर्वात उत्तम पदार्थ दान करतो, तो सर्वांत श्रेष्ठ मनुष्य होतो.

वैश्वदेवं च सौम्यं च खाड्गमांसं परं हविः। विषाणं वर्ज्जयेत् खाड्गमसूयां नाशयामहे ।। १८.

वैश्वदेव आणि सौम्य हवन, तसेच गेंडा मांस हे श्रेष्ठ मानले जाते; पण गेंड्याचा शिंग टाळावे. मत्सराने गेंडा मांस देऊ नये.

भोजनेऽग्रासनं दद्यादतिथिभ्यः कृताञ्जलिः । सर्वयज्ञक्रियाणां स फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ।। १८.

अतिथींसाठी हात जोडून जेवणातील पहिला घास द्यावा; त्यामुळे सर्व यज्ञकर्मांचे श्रेष्ठ फळ मिळते.

क्षिप्रमत्युष्ण मक्लिष्टं दद्याच्चान्नं बुभुक्षते। वयञ्जनं च तथा स्निग्धं भक्त्या सत्कृत्य यत्नतः ।। १८.

भुकेल्याला गरम, शुद्ध अन्न लवकर द्यावे आणि त्यासोबत तुपातले स्वादिष्ट पदार्थ श्रद्धेने, आदराने व काळजीपूर्वक द्यावेत.

तरुणादित्यसङ्काशं विमानं हंसवाहनम्। अन्नदो लभते तिस्रः कल्पकोटीस्तथैव च ।। १८.

जो अन्नदान करतो, त्याला तरुण सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आणि हंसांनी ओढलेले दिव्य विमान मिळते, आणि तो तीन कोटी कल्पांचा आनंद घेतो.

अन्नदानात्परं दानं विद्यते नेह किञ्चन। अन्नाद्भूतानि जायन्ते जीवन्ति च न संशयः ।। १८.

अन्नदानापेक्षा मोठे दान काहीच नाही; अन्नापासूनच सर्व जीव जन्म घेतात आणि जगतात—यात शंका नाही.

जीवदानात् परं दानं न किञ्चिदिह विद्यते। अन्नैर्जीवति त्रैलोक्यमन्नस्यैव हि तत्फलम् ।। १८.

जीवदानापेक्षा मोठे दान या जगात नाही; साऱ्या त्रैलोक्याचे जीवन अन्नावरच आहे, आणि अन्नाचेच ते फळ आहे.

अन्ने लोकाः प्रतिष्ठन्ति लोकदानस्य तत्फलम् । अन्नं प्रजापतिः साक्षात्तेन सर्व्वमिदं ततम्। तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति ।। १८.

सर्व लोक अन्नावर आधारलेले आहेत; हेच लोकांना दिलेल्या दानाचे फळ आहे. प्रजापती स्वतः अन्न आहे आणि त्याच्यामुळे सर्व जग व्यापलेले आहे. म्हणून अन्नासारखे दान कधी झाले नाही आणि होणारही नाही.

यानि रत्नानि मेदिन्यां वाहनानि स्त्रियस्तथा। क्षिप्रं प्राप्नोति तत् सर्वं पितृभक्तो हि मानवः ।। १८.

पृथ्वीतील सर्व रत्ने, वाहने आणि स्त्रिया—जो पितरभक्त असतो, त्याला हे सर्व लवकर मिळते.

प्रतिश्रयं सदा दद्यादतिथिभ्यः कृताञ्जलिः। देवास्ते संप्रतीक्षन्ते दिव्यातिथ्यैः सहस्रशः ।। १८.

हात जोडून नेहमी अतिथींसाठी निवारा द्यावा; अशा माणसाची देवता आणि हजारो दिव्य अतिथी वाट पाहतात.

सर्वाण्येतानि यो दद्यात् पृथिव्यामेकराड् भवेत्। त्रिभिर्द्वाभ्यामथैकेन दानेन तु सुखी भवेत् ।। १८.

जो माणूस हे सर्व दान करतो, तो पृथ्वीचा एकमेव राजा होतो; तीन, दोन किंवा एक जरी दान केले तरी त्याला सुख मिळते.

दानानि परमो धर्म्मः सद्भिः सत्कृत्य पूजितः। त्रैलोक्यस्याधिपत्यं हि दानादेव व्यवस्थितम् ।। १८.

दान हाच श्रेष्ठ धर्म आहे, तो सज्जनांकडून सन्मानित आणि पूजित होतो; त्रैलोक्याचे राज्य दानामुळेच मिळते.

राजा तु लभते राज्यमधनश्चोत्तमं धनम्। क्षीणायुर्लभते चायुः पितृभक्तः सदा नरः। यान् कामान् मनसाऽर्थेत तांस्तस्य पितरो विदुः ।। १८.

राजाला राज्य मिळते, गरीबाला उत्तम धन मिळते, आणि जो पितरभक्त असतो त्याला नेहमी दीर्घायुष्य मिळते; त्याच्या मनात जे जे इच्छितो, ते सर्व पितरांना माहीत असते.

बृहस्पतिरुवाच।। अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि श्राद्धकर्म्मणि पूजितम्। काम्यनैमित्तिकाजस्रं श्राद्धकर्म्मणि नित्यशः ।। १९.

बृहस्पती म्हणाले — आता मी श्राद्धकर्माचे आदराने केले जाणारे विधी सांगतो. श्राद्धकर्म नेहमीच, इच्छेनुसार किंवा कर्तव्य म्हणून, दोन्ही प्रकारे केले जाते.

पुत्र दारधनमूला अष्टकास्तिस्र एव च। पूर्वपक्षो वरिष्ठो हि पूर्वा चित्री उदाहृता ।। १९.

मुलगा, बायको आणि संपत्ती यांच्या आधारावर तीन अष्टका असतात; कृष्णपक्षातील पहिला भाग श्रेष्ठ मानला जातो, आणि पहिली अष्टका 'चित्री' म्हणून ओळखली जाते.