वायुपुराणम्

दद्यात् पितृभ्यो योगिभ्यो यस्तूज्ज्वलनमम्भसि। अथ निष्कसहस्राणां फलं प्राप्नोति मानवः ।। १८.

जो कोणी पितरांना आणि योग्यांना पाण्यात तेजस्वी अग्नी अर्पण करतो, त्याला हजार सुवर्णमुद्रांच्या फळाची प्राप्ती होते.

जीवितस्य प्रदानाद्धि नान्यद्दानं विशिष्यते। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन देयं प्राणाभिरक्षणम् ।। १८.

जीवनदानासारखे दुसरे कोणतेही दान नाही; म्हणून सर्वतोपरी प्रयत्न करून प्राणरक्षणाचे दान द्यावे.

अहिंसा सर्व्वदेवेभ्यः पवित्रा सर्व्वदायिनी। दानं हि जीवितस्याहुः प्राणिनां परमं बुधाः ।। १८.

अहिंसा सर्व देवांसाठी पवित्र आणि सर्वांना देणारी आहे; ज्ञानी लोक म्हणतात की प्राण्यांना जीवनदान हेच सर्वश्रेष्ठ दान आहे.

लक्षणानि सुवर्णानि श्राद्धे पात्राणि दापयेत्। रसास्तमुपतिष्ठन्ति गवां पुष्टिस्तथैव च ।। १८.

श्राद्धाच्या वेळी शुभ चिन्हांनी युक्त सुवर्णपात्रे द्यावीत; त्याला सर्व रस आणि गायींची पोषणताही मिळते.

पात्रं वै तैजसं दद्यान्मनोज्ञं श्राद्धभोजने। पात्रं भवति कामानां रूपस्य च धनस्य च ।। १८.

श्राद्धभोजनात आकर्षक सुवर्णपात्र द्यावे; ते पात्र इच्छांची, रूपाची आणि संपत्तीची प्राप्ती करून देते.

राजतं काञ्चनं वापि दद्याच्छ्राद्धे तु कर्म्मणि। दत्त्वा तु लभते दाता प्रकामं धर्म्ममेव च ।। १८.

श्राद्धकर्मात चांदीचे किंवा सोन्याचे पात्र द्यावे; असे दान दिल्यावर दाता भरपूर पुण्य मिळवतो.

धेनुं श्राद्धे तु यो दद्यात् वृष्टि कुम्भोपदोहनाम्। गावस्तमुपतिष्ठन्ति गवां पुष्टिस्तथैव च ।। १८.

जो कोणी श्राद्धात भरपूर दूध देणारी गाय दान करतो, त्याला गायींच्या पोषणाचे फळ मिळते.

शिशिरेषु तथा त्वग्निं बहुकाष्ठं तथैव च। इन्धनानि तु यो दद्याद्द्विजेभ्यः शिशि रागमे ।। १८.

हिवाळ्यात जो माणूस ब्राह्मणांना तापण्यासाठी भरपूर लाकूड आणि इंधन देतो, त्याला पुण्य मिळते.

नित्यं जयति संग्रामे श्रिया युक्तश्चदीप्यते। सुरभीणि च माल्यानि गन्धवन्ति तथैव च ।। १८.

तो नेहमी युद्धात जिंकतो, संपत्तीने उजळतो आणि त्याला सुगंधी तसेच सुंदर फुलमाळा मिळतात.

पूजयित्वा तु पात्राणि श्राद्धे सत्कृत्य दापयेत्। गन्धवाहा महानद्यः सुखानि विविधानि च ।। १८.

श्राद्धात पात्रांचा सन्मानपूर्वक पूजन करून, ती आदराने द्यावीत; त्याला सुगंधी वारे, मोठ्या नद्या आणि विविध सुखे लाभतात.

दातारमुपतिष्ठन्ति युवत्यश्च मनोरमाः। शयनासनानि रम्याणि भूमयो वाहनानि च ।। १८.

दान करणाऱ्याच्या सेवेला मनमोहक तरुणी, रम्य पलंग-आसने, भूमी आणि वाहनं येतात.

श्राद्धेऽप्येतानि यो दद्यादश्वमेधफलं लभेत्। श्राद्धकालेनिवेद्यं च दर्शश्राद्ध उपस्थिते ।। १८.

जो कुणी श्राद्धाच्या वेळी ही वस्तू देतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते. श्राद्धाच्या वेळी, विशेषतः पितरांसाठी केलेल्या श्राद्धात, या वस्तू अर्पण कराव्यात.

विप्राणां गुणयुक्तानां स्मृतिं मेधां च विन्दति। सर्पिष्पूर्णानि पात्राणि श्राद्धे सत्कृत्य दापयेत् ।। १८.

जो सद्गुणी ब्राह्मणांना तुपाने भरलेली पात्रे श्राद्धात आदराने देतो, त्याला स्मरणशक्ती आणि बुद्धी प्राप्त होते.

कुम्भदोहनधेनूनां बह्वीनां च फलं लभेत्। अस्मिस्तु मोदते लोके स्यन्दनैश्च सुवाहनैः ।। १८.

जो अनेक घागरी, दूध देणाऱ्या गायी दान करतो, त्याला या जगात सुंदर रथ आणि उत्तम वाहने मिळतात आणि तो त्यांचा आनंद घेतो.

श्राद्धे यथेप्सितं दत्त्वा पुण्डरीकस्य यत्फलम्। रम्यमावसथं दत्त्वा राजसूयफलं लभेत् ।। १८.

श्राद्धात इच्छेनुसार दान दिल्यास, त्याला कमळासारखे पुण्य मिळते; सुंदर निवासस्थान दान केल्यास, राजसूय यज्ञाचे फळ मिळते.

वनं पुष्पफलोपेतं दत्त्वा सौरभमश्नुते। कूपारामतडागानि क्षेत्रघोषगृहाणि च ।। १८.

फुलांनी आणि फळांनी भरलेले वन दान केल्याने, सुगंधाचा आनंद मिळतो; तसेच विहिरी, बागा, तळी, शेत, गावे आणि घरे—

दत्त्वैतान् मोदते स्वर्गे नित्यमाचन्द्रतारकम्। आस्तीर्णशयनं दत्त्वा श्राद्धे रत्नविभूषितम् ।। १८.

ही सर्व दान केल्याने, तो स्वर्गात चंद्र आणि तारे असतील तोपर्यंत सदैव आनंदी राहतो; श्राद्धात रत्नांनी सजवलेले, मऊ वस्त्रांचे पलंग दिल्यास—

पितरस्तस्य तुष्यन्ति स्वर्गं चानन्त्यमश्नुते। राजभिः पूज्यते चापि धनधान्यैश्च वर्द्धते ।। १८.

त्याचे पितर संतुष्ट होतात आणि तो अनंत स्वर्गसुख भोगतो; राजांकडून सन्मान मिळतो आणि धन-धान्यात वाढ होते.

ऊर्णाकौशेयवस्त्राणि तथा प्रवरकम्बलौ। अजिनं काञ्चनं पट्टं प्रवेणी मृगलोमकम् ।। १८.

ऊन, रेशीम वस्त्रे, उत्तम चादरी, मृगाची कातडी, सोने, रेशीम कापड, वेण्या आणि मृगाचे लोकर—

दानान्यतानि विप्रेभ्यो भोजयित्वा यथाविधि। प्राप्नोति श्रद्दधानस्तु वाजपेयशतं फलम् ।। १८.

ही सर्व दान ब्राह्मणांना योग्य रीतीने जेवू घालून दिल्यास, श्रद्धेने तो शंभर वाजपेय यज्ञांचे फळ मिळवतो.

बह्वयो नार्य्यः सुरूपास्तु पुत्रा भृत्याश्च किङ्कराः। वशे तिष्ठन्ति भूतानि अस्मिँल्लोके त्वनामयम् ।। १८.

अनेक सुंदर स्त्रिया, मुले, नोकर आणि सेवक या जगात त्याच्या अधीन राहतात आणि त्याला कोणताही आजार होत नाही.

कौशेयं क्षौमकार्पासं दुकूलसहितं तथा। श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यात् कामानाप्नोति पुष्कलान् ।। १८.

जो श्राद्धात रेशीम, सूत, कापूस आणि काठ असलेली वस्त्रे देतो, त्याला भरपूर इच्छित वस्तू मिळतात.

अलक्ष्मीं विनुदत्याशु तमः सूर्य्योदये यथा। भ्राजते स विमानाग्रे नक्षत्रेष्विव चन्द्रमाः ।। १८.

तो लवकरच दरिद्रीपणा दूर करतो, जसे सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो; तो दिव्य विमानांच्या पुढे चंद्रासारखा ताऱ्यांमध्ये चमकतो.

वासो हि सर्वदैवत्यं सर्वदेवैस्त्वभिष्टुतम्। वस्त्राभावे क्रिया नास्ति यज्ञा वेदास्तपांसि च ।। १८.

वस्त्र हे सर्व देवतांचे रूप आहे, सर्व देवांनी त्याचे स्तवन केले आहे; वस्त्रांशिवाय कोणतीही पूजा, यज्ञ, वेद किंवा तपश्चर्या होत नाही.

तस्माद्वस्त्राणि देयानि श्राद्धकाले विशेषतः। तानि सर्वाण्यवाप्नाप्नोति यज्ञवेदतपांसि च ।। १८.

म्हणून श्राद्धाच्या वेळी विशेषतः वस्त्रे द्यावीत; या दानामुळे सर्व यज्ञ, वेद आणि तपश्चर्या मिळतात.

नित्यं श्राद्धेषु यो दद्यात् प्रयतस्तत्परायणः । सर्वान् कामानवाप्नोति सर्वं राज्यं तथैव च ।। १८.

जो नेहमी श्राद्धात प्रयत्नपूर्वक आणि भक्तीने दान करतो, त्याला सर्व इच्छित वस्तू आणि राज्यही मिळते.

सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य फलमश्नुते। भक्ष्यान् धानाः करम्भांश्च पिष्टकान् घृतशर्कराः ।। १८.

तो सर्व इच्छित वस्तूंनी परिपूर्ण अशा यज्ञाचे फळ भोगतो; शिजवलेला भात, धान्य, लाडू, गोड पदार्थ, तुपात आणि साखरेत मिसळलेले पीठ—

कृशरान्मधु कर्कञ्च पयः पायसमेव च। स्निग्धांश्च पूपान् यो दद्यादग्निष्टोमस्य यत् फलम् ।। १८.

पेज, मध, ऊस, दूध आणि दूधात शिजवलेला भात; जो स्निग्ध लाडू देतो, त्याला अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते.

दधि गव्यमसंसृष्टं भक्ष्या नानाविधास्तथा। तदन्नं शोचति श्राद्धे वर्षासु च मघासु च ।। १८.

दही, शुद्ध गायीचे दूध आणि विविध प्रकारचे खाद्य—हे अन्न श्राद्धात दिल्यास, पावसाळ्यात आणि मघा नक्षत्रात त्याचे मोठे महत्त्व असते.