वायुपुराणम्

स्त्रियो नक्तंपरा येषां परदाररताश्च ये। अर्थकाम रताश्चैव न तान् श्राद्धेषु भोजयेत् ।। १७.

ज्यांच्या स्त्रिया रात्री बाहेर जातात, जे दुसऱ्याच्या स्त्रीमध्ये आसक्त असतात, आणि जे धन व वासनेत रमलेले असतात, त्यांना श्राद्धात जेवू द्यावे नाही.

वर्णाश्रमाणां धर्म्मेषु विरुद्धाः श्राद्धकर्म्मणि। स्तेनश्च सर्वयाजी च सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः ।। १७.

जे आपल्या वर्ण किंवा आश्रमाच्या धर्माविरुद्ध वागतात, चोर किंवा सर्व यज्ञ करणारे, हे सर्व श्राद्धाच्या पंक्तीला दूषित करतात.

यश्च सूकरवद्भुङ्क्ते यश्च पाणितले द्विजः। न तदश्नन्ति पितरो यश्च वामं समश्नुते ।। १७.

जो डुकरासारखा खातो, किंवा द्विज उजव्या हाताऐवजी हातावरून खातो, किंवा डाव्या हाताने खातो, त्याचे अन्न पितरांना पोहोचत नाही.

स्त्रीशूद्रायानुपेताय श्राद्धोच्छिष्टं न दापयेत्। यो दद्या द्रागमोहात्तु न तद्गच्छेत्पितॄन्सदा ।। १७.

स्त्री, शूद्र किंवा उपनयन न झालेल्यांना श्राद्धाचे उष्टे अन्न देऊ नये; जर घाई किंवा मोहाने दिले, तर ते पितरांपर्यंत कधीच पोहोचत नाही.

तस्मान्न देयमुच्छिष्टमन्नाद्यं श्राद्धकर्म्मणि। अन्यत्र दधिसर्पिर्भ्यां शिष्ये पुत्राय नान्यथा ।। १७.

म्हणून श्राद्धातील उरलेले अन्न देऊ नये; केवळ दही आणि तूप हे शिष्य किंवा पुत्राला देता येईल, अन्य कोणालाही नाही.

अनुच्छिष्टन्तु दातव्यमन्नाद्यं वै विशेषतः। पुष्पमूलफलैर्वापि तुष्टिं गच्छन्ति चान्नतः ।। १७.

शुद्ध आणि उरलेले नसलेले अन्न, खाण्याचे पदार्थ यांचे दान विशेष करून करावे. फुलं, मुळं, फळं यांच्यानेही समाधान मिळते, पण मुख्य समाधान अन्नानेच होते.

यावन्त्यन्नानि पूतानि यावदुष्णं न मुञ्चति। तावदश्नन्ति पितरो यावदश्नन्ति वाग्यताः ।। १७.

जोपर्यंत अन्न शुद्ध असते आणि त्याची उष्णता टिकून असते, तोपर्यंत पितर त्या अन्नाचा आस्वाद घेतात, आणि जेवणाऱ्या लोकांचा वाणीवर संयम असेपर्यंत तेही तितक्याच वेळ जेवतात.

दानं प्रतिग्रहो होमो भोजनं बलिरेव च। साङ्गुष्ठेन तथा कार्य्यं नासुरेभ्यो यथा भवेत् ।। १७.

दान देणे, स्वीकारणे, होम करणे, जेवणे आणि बळी देणे हे सर्व अंगठ्याचा वापर करून करावे, म्हणजे असुरांसारखे होत नाही.

एतान्येव च सर्व्वाणि दानादीनि विशेषतः। अन्तर्जान्वविशेषेण तद्वदाचमनं भवेत् ।। १७.

ही सर्व कृत्ये—दान वगैरे—विशेषतः बोटं एकत्र ठेवून करावीत; त्याचप्रमाणे आचमनही तसंच करावं.

मुण्डाञ्जटिलकाषायान् श्राद्धकालेऽपि वर्ज्जयेत्। शिखिभ्यो वा त्रिदणिडभ्यः श्राद्धं यत्नात् प्रदापयेत् ।। १७.

मुण्ड, जटाधारी किंवा भगवे वस्त्र घातलेल्यांना श्राद्धाच्या वेळीही टाळावं; आणि शक्य तितक्या प्रयत्नाने शिखा असलेल्यांना किंवा त्रिदंडी असलेल्यांना श्राद्ध द्यावं.

ये तु व्रते स्थिता नित्यं ज्ञानिनो ध्यानिनस्तथा। देवभक्ता महात्मानः पुनीयुर्दर्शनादपि ।। १७.

जे नेहमी व्रतस्थ राहतात, ज्ञान आणि ध्यान करतात, देवभक्त आणि महात्मा आहेत, ते केवळ त्यांच्या दर्शनानेही पावन करतात.

सर्व्वं योगेश्वरैर्व्याप्तं त्रैलोक्यं वै निरन्तरम् । तस्मात् पश्यन्ति ते सर्वे यत्किञ्चिज्जगतीगतम् ।। १७.

संपूर्ण त्रैलोक्य योगेश्वरांनी अखंड व्यापलेले आहे; म्हणून ते जगात जे काही आहे ते सर्व पाहतात.

व्यक्ताव्यक्तं वशीकृत्य सर्व्वस्यापि च यत्परम्। सदसच्चेति यैर्दृष्टं सदसच्च महात्मनाम् ।। १७.

जे महात्मे व्यक्त आणि अव्यक्त, तसेच सर्वांचे श्रेष्ठ तत्त्व आपल्या अधीन ठेवतात, ते सत आणि असत दोन्ही पाहतात.

सर्व्वज्ञानानि दृष्टानि मोक्षादीनि महात्मनाम्। तस्मात्तेषु सदासक्तः प्राप्नोत्यनुत्तमं शुभम् ।। १७.

महात्म्यांना सर्व ज्ञान आणि मोक्ष स्पष्टपणे दिसतात; म्हणून जो नेहमी त्यांच्याशी जोडलेला राहतो, तो श्रेष्ठ कल्याण प्राप्त करतो.

ऋचो हि यो वेद स वेद वेदान् यजूंषि यो वेद स वेद यज्ञम्। सामानि यो वेद स वेद ब्रह्म यो मानसं वेद स वेद सर्व्वम् ।। १७.

जो ऋग्वेद जाणतो तो सर्व वेद जाणतो; जो यजुर्वेद जाणतो तो यज्ञ जाणतो; जो सामवेद जाणतो तो ब्रह्म जाणतो; आणि जो मन जाणतो तो सर्व काही जाणतो.

बृहस्पतिरुवाच।। अतः परं प्रवक्ष्यामि दानानि च फलानि च। तारणं सर्व्वभूतानां स्वर्गमार्गं सुखावहम् ।। १८.

बृहस्पती म्हणाले: आता मी दान आणि त्यांचे फळ सांगतो, जे सर्व जीवांना तारणारे आणि स्वर्गमार्ग सुखदायक आहे.

लोके श्रेष्ठतमं स्वर्ग्यमात्मन् श्चापि यत् प्रियम्। सर्व्वं पितॄणां दातव्यं तेषामेवाक्षयार्थिना ।। १८.

या जगात जे काही श्रेष्ठ आणि स्वर्गीय आहे, तसेच आपल्याला जे प्रिय आहे, ते सर्व पितरांना द्यावे, कारण तेच अक्षय वस्तूची इच्छा करतात.

जाम्बूनदमयं दिव्यं विमानं सूर्य्यसन्निभम्। दिव्याप्सरोभिः सङ्कीर्णमन्नदो लभते फलम् ।। १८.

जो अन्न दान करतो, त्याला सुवर्णाचे, सूर्यासारखे तेजस्वी, दिव्य अप्सरांनी वेढलेले विमान प्राप्त होते.

आच्छादनन्तु यो दद्यादाहतं श्राद्धकर्म्मणि। आयुः प्रकाममैश्वर्य्यं रूपञ्च लभते सुतम् ।। १८.

जो श्राद्धाच्या वेळी वापरलेले वस्त्र देतो, त्याला दीर्घायुष्य, भरपूर संपत्ती, सौंदर्य आणि पुत्र मिळतो.

उपवीतन्तु यो दद्याच्छ्राद्धकालेषु धर्मवित् । पानञ्च सर्वविप्राणां ब्रह्मदानस्य यत् फलम् ।। १८.

जो धर्म जाणून श्राद्धाच्या वेळी उपवस्त्र किंवा सर्व ब्राह्मणांना पाणी देतो, त्याला ब्रह्मदानाचे फळ मिळते.

कृतं विप्रेषु यो दद्याछ्राद्धकाले कमण्डलुम्। मधुक्षीरस्रवा धेनुर्दातारमुपतिष्ठति ।। १८.

जो श्राद्धाच्या वेळी ब्राह्मणांना धातूचा कमंडलू देतो, त्याला मध आणि दूध देणारी गाय प्राप्त होते.

चक्राविद्धं तु यो दद्याच्छ्राद्धकाले कमण्डलुम्। धेनुं स लभते दिव्यां पयोदां काम्यदोहिनीम् ।। १८.

जो श्राद्धाच्या वेळी चाकाने छिद्र केलेला कमंडलू देतो, त्याला दिव्य, दूध देणारी आणि इच्छा पूर्ण करणारी गाय मिळते.

पूर्णसय्यां तु यो दद्यात् पुष्पमालाविभूषिताम्। प्रासादो ह्युत्तमो भूत्वा गच्छन्तमनुगच्छति ।। १८.

जो श्राद्धाच्या वेळी फुलांच्या माळांनी सजवलेली पूर्ण शय्या देतो, त्याच्या मागे उत्तम राजवाडा चालत येतो.

भवनं रत्नसम्पूर्णं सशय्यासनभोजनम्। श्राद्धे दत्त्वा यतिभ्यस्तु नाकपृष्ठे स मोदते ।। १८.

जो माणूस श्राद्धाच्या वेळी संन्याशांना रत्नांनी भरलेलं, उत्तम पलंग, आसने आणि जेवण असलेलं घर देतो, तो स्वर्गाच्या उंचीवर आनंदाने वावरतो.

मुक्ता वैढूर्य्यवासांसि रत्नानि विविधानि च। वाहनानि च दिव्यानि अयुतान्यर्ब्बुदानि च ।। १८.

त्याला मोती, वैडूर्याचे वस्त्र, अनेक प्रकारची रत्ने आणि दैवी वाहनांची लाखो-कोट्यवधी संख्येने प्राप्ती होते.

सुमहज्ज्वलनप्रख्यं रत्नकामसमन्वितम् । सूर्य्यचन्द्र प्रभं दिव्यं विमानं लभतेऽक्षयम् ।। १८.

तो माणूस सूर्य-चंद्रासारख्या तेजाने झळकणारे, मोठे, रत्नांनी सजलेले, इच्छा पूर्ण करणारे आणि कधीही नष्ट न होणारे दिव्य विमान मिळवतो.

अप्सरोभिः परिवृतं कामगं तु मनोजवम्। वसते स विमानाग्रे स्तूयमानः समन्ततः ।। १८.

तो त्या विमानाच्या पुढच्या भागात, अप्सरांनी वेढलेला, मनासारख्या गतीने आणि इच्छा पूर्ण करणाऱ्या सोबतींसह, सर्व बाजूंनी स्तुती मिळवत राहतो.

दिव्यैर्गन्धैः प्रसिञ्चन्ति पुष्पवृष्टिभिरेव च। गन्धर्वाप्सरसस्तत्र गायन्ते वादयन्ति च ।। १८.

तेथे गंधर्व आणि अप्सरा त्याच्यावर दिव्य सुगंध आणि फुलांची वृष्टी करतात, तसेच गाणी गातात आणि वाद्ये वाजवतात.

कन्या युवतयो मुख्याः सहिताश्चाप्सरोगणैः। सुस्वरैस्तं विबुध्यन्ते सततं हि मनोरमैः ।। १८.

मुख्य कन्या आणि तरुणी, अप्सरांच्या समूहांसह, नेहमीच मनमोहक आणि मधुर आवाजात त्याला उठवतात.