वायुपुराणम्

व्यापादनं शक्तिनिबर्हणं कृषिर्वाणिज्यकार्य्यं पशुपालनं च। शुश्रूषणं वाप्यगुरो रहो वा कार्य्यं नैतद्विद्यते ब्राह्मणस्य ।। १७.

ब्राह्मणासाठी मारणे, जबरदस्तीने रोखणे, शेती, व्यापार, जनावरांची देखभाल, ब्राह्मण नसलेल्या व्यक्तीची सेवा किंवा गुप्त काम करणे हे योग्य नाही.

ये तु विप्राः स्थिता नित्यं ज्ञानिनो ध्यानिनस्तथा। मिथ्यासङ्कल्पिनः सर्वे दुर्वृत्ता वा द्विजातयः ।। १७.

जे ब्राह्मण नेहमी ज्ञान आणि ध्यानात स्थिर आहेत, पण खोटे संकल्प करतात किंवा वाईट वर्तन करतात, ते सर्व पतित द्विज मानावेत.

मिथ्यातत्त्वविदो वर्ज्ज्यास्तथा दम्भविषूचकाः। उपपातकसंयुक्ताः पातकैश्च विशेषतः ।। १७.

जे खोट्या मतांचे जाणणारे, दांभिक, फसवणारे, लहान किंवा मोठ्या पापांशी जोडलेले आहेत, त्यांना टाळावे.

वेदे नियोगदातारो लोभमोहफलार्थिनः। ब्रह्मविक्रयिणश्चैव श्राद्धकर्म्मणि वर्जिताः ।। १७.

वेदपठण भाड्याने करणारे, लोभ किंवा मोहासाठी वेदाचा उपयोग करणारे, आणि वेद विकणारे, हे सर्व श्राद्धकर्मात वर्ज्य आहेत.

न नियोगोऽस्ति वेदानां यो नियुङ्क्ते स पापकृत्। भोक्ता वेदफलाद्भ्रश्येद्दाता दानफलात्तथा ।। १७.

वेदांचे भाड्याने देणे नाही; जो असे करतो तो पाप करतो. वेदाचा लाभ घेणारा त्याचे फळ गमावतो आणि दान करणारा देखील त्याच्या दानाचे फळ गमावतो.

भृतोऽध्यापयते यस्तु भृतकाध्यापितस्तु यः । नार्हतस्तावपि श्राद्धं ब्रह्मणः क्रियविक्रयी ।। १७.

जो भाड्याने शिकवतो किंवा जो भाड्याने शिकतो, हे दोघेही श्राद्धासाठी अयोग्य आहेत, कारण ते धर्माचा व्यापार करतात.

क्रयविक्रयिणौ चैव जीवितार्थं विगर्हितौ। वृत्तिरेषा तु वैश्यस्य ब्राह्मणस्य तु पातकम् ।। १७.

जीविकेसाठी खरेदी-विक्री करणारे दोघेही निंदनीय आहेत; हे वैश्याचे काम आहे, पण ब्राह्मणासाठी ते पाप आहे.

प्राहुर्वेदान् वेदविदो वेदान् यश्चोपजीवति १७.

वेद जाणणाऱ्यांनी सांगितले आहे की, जो वेदावर उपजीविका करतो, तोही निंदनीय आहे.

वृथा दारांश्च यो गच्छेद्यो यजेत वृथाध्वरे। नार्हतस्तावपि श्राद्धं द्विजो यश्चैव नास्तिकः ।। १७.

जो दुसऱ्याच्या पत्नीशी कारण नसताना संबंध ठेवतो किंवा कारण नसताना यज्ञ करतो, तसेच जो द्विज नास्तिक आहे, हे सर्व श्राद्धासाठी अयोग्य आहेत.

आत्मार्थं यः पचेदन्नं न देवातिथिकारकः। नार्हतस्तावपि श्राद्धं पतितौ ब्रह्मराक्षसौ ।। १७.

जो फक्त स्वतःसाठीच जेवण शिजवतो, देव किंवा पाहुण्यांसाठी नाही, तसेच पतित आणि ब्रह्मराक्षस, हे सर्व श्राद्धासाठी अयोग्य आहेत.

स्त्रियो नक्तंपरा येषां परदाररताश्च ये। अर्थकाम रताश्चैव न तान् श्राद्धेषु भोजयेत् ।। १७.

ज्यांच्या स्त्रिया रात्री बाहेर जातात, जे दुसऱ्याच्या स्त्रीमध्ये आसक्त असतात, आणि जे धन व वासनेत रमलेले असतात, त्यांना श्राद्धात जेवू द्यावे नाही.

वर्णाश्रमाणां धर्म्मेषु विरुद्धाः श्राद्धकर्म्मणि। स्तेनश्च सर्वयाजी च सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः ।। १७.

जे आपल्या वर्ण किंवा आश्रमाच्या धर्माविरुद्ध वागतात, चोर किंवा सर्व यज्ञ करणारे, हे सर्व श्राद्धाच्या पंक्तीला दूषित करतात.

यश्च सूकरवद्भुङ्क्ते यश्च पाणितले द्विजः। न तदश्नन्ति पितरो यश्च वामं समश्नुते ।। १७.

जो डुकरासारखा खातो, किंवा द्विज उजव्या हाताऐवजी हातावरून खातो, किंवा डाव्या हाताने खातो, त्याचे अन्न पितरांना पोहोचत नाही.

स्त्रीशूद्रायानुपेताय श्राद्धोच्छिष्टं न दापयेत्। यो दद्या द्रागमोहात्तु न तद्गच्छेत्पितॄन्सदा ।। १७.

स्त्री, शूद्र किंवा उपनयन न झालेल्यांना श्राद्धाचे उष्टे अन्न देऊ नये; जर घाई किंवा मोहाने दिले, तर ते पितरांपर्यंत कधीच पोहोचत नाही.

तस्मान्न देयमुच्छिष्टमन्नाद्यं श्राद्धकर्म्मणि। अन्यत्र दधिसर्पिर्भ्यां शिष्ये पुत्राय नान्यथा ।। १७.

म्हणून श्राद्धातील उरलेले अन्न देऊ नये; केवळ दही आणि तूप हे शिष्य किंवा पुत्राला देता येईल, अन्य कोणालाही नाही.

अनुच्छिष्टन्तु दातव्यमन्नाद्यं वै विशेषतः। पुष्पमूलफलैर्वापि तुष्टिं गच्छन्ति चान्नतः ।। १७.

शुद्ध आणि उरलेले नसलेले अन्न, खाण्याचे पदार्थ यांचे दान विशेष करून करावे. फुलं, मुळं, फळं यांच्यानेही समाधान मिळते, पण मुख्य समाधान अन्नानेच होते.

यावन्त्यन्नानि पूतानि यावदुष्णं न मुञ्चति। तावदश्नन्ति पितरो यावदश्नन्ति वाग्यताः ।। १७.

जोपर्यंत अन्न शुद्ध असते आणि त्याची उष्णता टिकून असते, तोपर्यंत पितर त्या अन्नाचा आस्वाद घेतात, आणि जेवणाऱ्या लोकांचा वाणीवर संयम असेपर्यंत तेही तितक्याच वेळ जेवतात.

दानं प्रतिग्रहो होमो भोजनं बलिरेव च। साङ्गुष्ठेन तथा कार्य्यं नासुरेभ्यो यथा भवेत् ।। १७.

दान देणे, स्वीकारणे, होम करणे, जेवणे आणि बळी देणे हे सर्व अंगठ्याचा वापर करून करावे, म्हणजे असुरांसारखे होत नाही.

एतान्येव च सर्व्वाणि दानादीनि विशेषतः। अन्तर्जान्वविशेषेण तद्वदाचमनं भवेत् ।। १७.

ही सर्व कृत्ये—दान वगैरे—विशेषतः बोटं एकत्र ठेवून करावीत; त्याचप्रमाणे आचमनही तसंच करावं.

मुण्डाञ्जटिलकाषायान् श्राद्धकालेऽपि वर्ज्जयेत्। शिखिभ्यो वा त्रिदणिडभ्यः श्राद्धं यत्नात् प्रदापयेत् ।। १७.

मुण्ड, जटाधारी किंवा भगवे वस्त्र घातलेल्यांना श्राद्धाच्या वेळीही टाळावं; आणि शक्य तितक्या प्रयत्नाने शिखा असलेल्यांना किंवा त्रिदंडी असलेल्यांना श्राद्ध द्यावं.

ये तु व्रते स्थिता नित्यं ज्ञानिनो ध्यानिनस्तथा। देवभक्ता महात्मानः पुनीयुर्दर्शनादपि ।। १७.

जे नेहमी व्रतस्थ राहतात, ज्ञान आणि ध्यान करतात, देवभक्त आणि महात्मा आहेत, ते केवळ त्यांच्या दर्शनानेही पावन करतात.

सर्व्वं योगेश्वरैर्व्याप्तं त्रैलोक्यं वै निरन्तरम् । तस्मात् पश्यन्ति ते सर्वे यत्किञ्चिज्जगतीगतम् ।। १७.

संपूर्ण त्रैलोक्य योगेश्वरांनी अखंड व्यापलेले आहे; म्हणून ते जगात जे काही आहे ते सर्व पाहतात.

व्यक्ताव्यक्तं वशीकृत्य सर्व्वस्यापि च यत्परम्। सदसच्चेति यैर्दृष्टं सदसच्च महात्मनाम् ।। १७.

जे महात्मे व्यक्त आणि अव्यक्त, तसेच सर्वांचे श्रेष्ठ तत्त्व आपल्या अधीन ठेवतात, ते सत आणि असत दोन्ही पाहतात.

सर्व्वज्ञानानि दृष्टानि मोक्षादीनि महात्मनाम्। तस्मात्तेषु सदासक्तः प्राप्नोत्यनुत्तमं शुभम् ।। १७.

महात्म्यांना सर्व ज्ञान आणि मोक्ष स्पष्टपणे दिसतात; म्हणून जो नेहमी त्यांच्याशी जोडलेला राहतो, तो श्रेष्ठ कल्याण प्राप्त करतो.

ऋचो हि यो वेद स वेद वेदान् यजूंषि यो वेद स वेद यज्ञम्। सामानि यो वेद स वेद ब्रह्म यो मानसं वेद स वेद सर्व्वम् ।। १७.

जो ऋग्वेद जाणतो तो सर्व वेद जाणतो; जो यजुर्वेद जाणतो तो यज्ञ जाणतो; जो सामवेद जाणतो तो ब्रह्म जाणतो; आणि जो मन जाणतो तो सर्व काही जाणतो.

बृहस्पतिरुवाच।। अतः परं प्रवक्ष्यामि दानानि च फलानि च। तारणं सर्व्वभूतानां स्वर्गमार्गं सुखावहम् ।। १८.

बृहस्पती म्हणाले: आता मी दान आणि त्यांचे फळ सांगतो, जे सर्व जीवांना तारणारे आणि स्वर्गमार्ग सुखदायक आहे.

लोके श्रेष्ठतमं स्वर्ग्यमात्मन् श्चापि यत् प्रियम्। सर्व्वं पितॄणां दातव्यं तेषामेवाक्षयार्थिना ।। १८.

या जगात जे काही श्रेष्ठ आणि स्वर्गीय आहे, तसेच आपल्याला जे प्रिय आहे, ते सर्व पितरांना द्यावे, कारण तेच अक्षय वस्तूची इच्छा करतात.

जाम्बूनदमयं दिव्यं विमानं सूर्य्यसन्निभम्। दिव्याप्सरोभिः सङ्कीर्णमन्नदो लभते फलम् ।। १८.

जो अन्न दान करतो, त्याला सुवर्णाचे, सूर्यासारखे तेजस्वी, दिव्य अप्सरांनी वेढलेले विमान प्राप्त होते.

आच्छादनन्तु यो दद्यादाहतं श्राद्धकर्म्मणि। आयुः प्रकाममैश्वर्य्यं रूपञ्च लभते सुतम् ।। १८.

जो श्राद्धाच्या वेळी वापरलेले वस्त्र देतो, त्याला दीर्घायुष्य, भरपूर संपत्ती, सौंदर्य आणि पुत्र मिळतो.