वायुपुराणम्

तस्मादतिथये देयं भोजयेद्ब्रह्मचारिणम्। ध्याननिष्ठाय दातव्यं सानुक्रोशाय धार्मिकम् ।। १७.

म्हणून पाहुण्याला द्यावं, ब्रह्मचारीला जेवायला घालावं, ध्यानात मग्न असणाऱ्याला, दयाळू आणि धर्मात्म्याला दान द्यावं.

यतिं वा वालखिल्यान् वा भोजयेच्छ्राद्धकर्म्मणि। वानप्रस्थोपकुर्व्वाणः पूजामात्रेण तोषितः ।। १७.

श्राद्धकर्मात संन्यासी किंवा वालखिल्यांना जेवायला घालावं; वनवासात असणारा फक्त सन्मानानेच संतुष्ट होतो.

गृहस्थं भोजयेद्यस्तु विश्वेदेवास्तु पूजिताः। वानप्रस्थेन ऋषयो वालखिल्यैः पुरन्दरः ।। १७.

जो गृहस्थाला जेवायला घालतो त्याने विश्वदेवांची पूजा होते; वनवास्याने ऋषी संतुष्ट होतात आणि वालखिल्यांनी इंद्र प्रसन्न होतो.

यतीनां पूजने चापि साक्षाद्ब्रह्मा तु पूजितः। आश्रमाः पावनाः पञ्च उपधाभिरनाश्रमाः ।। १७.

संन्याशांचे पूजन केल्याने प्रत्यक्ष ब्रह्मदेवाची पूजा होते; पाच आश्रम शुद्ध करणारे आहेत, पण खोट्या चिन्हांनी असणारे, आश्रमाबाहेरचे नाहीत.

चत्वार आश्रमाः पूज्याः श्राद्धे दैवे तथैव च। चतुराश्रमबाह्येभ्यः श्राद्धं नैव प्रदापयेत् ।। १७.

चारही आश्रमातील लोकांचा श्राद्ध आणि दैवी कर्मात सन्मान करावा; चार आश्रमाबाहेरच्यांकडून श्राद्ध करवू नये.

स तिष्ठेद्वा बुभुक्षुस्तु चतुराश्रमबाह्यतः। अयति र्मोक्षवादी च उभौ तौ पङ्क्तिदूषकौ ।। १७.

कोणी उपाशी असूनही चार आश्रमाबाहेर राहतो, किंवा शिस्त नसलेला, खोटा संन्यासी असेल, तर दोघेही पंक्ती दूषित करणारे आहेत.

वृथामुण्डाश्च जटिलाः सर्वे कार्प्पटिकास्तथा। निर्घृणान् भिन्नवृत्तांश्च सर्वभक्षान् विवर्जयेत् ।। १७.

जे व्यर्थ मुंडण केलेले, जटा वाढवलेले, फाटके कपडे घालणारे, निर्दयी, वाईट वर्तन करणारे आणि काहीही खाणारे आहेत, त्यांना टाळावं.

कारुकादीननाचारान् सर्ववेदबहिष्कृतान्। गायनान् देववृत्तांश्च हव्यकव्येषु वर्जयेत् ।। १७.

देव किंवा पितरांसाठी जे अर्पण केले जाते, त्यात गायक, नर्तक, नट, वेदांपासून वर्जित लोक आणि देवांच्या कथा सांगणारे यांना सामील करू नये.

द्विजेष्वपि कृतं नित्यं श्राद्धकर्म्मणि वर्जयेत् ।। १७.

द्विज असले तरी, अशा वर्तन करणाऱ्यांना नेहमी श्राद्धकर्मातून दूर ठेवावे.

एतेषु वर्त्तते यश्च कृत्स्ववर्णं स गच्छति। योऽश्नाति सह शूद्रेण सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः ।। १७.

जो कोणी या वाईट वर्तनात गुंततो, त्याचा संपूर्ण जातीचा धर्म नष्ट होतो; आणि जो शूद्रासोबत जेवतो, तो सर्वजण पंक्ती दूषित करणारे ठरतात.

व्यापादनं शक्तिनिबर्हणं कृषिर्वाणिज्यकार्य्यं पशुपालनं च। शुश्रूषणं वाप्यगुरो रहो वा कार्य्यं नैतद्विद्यते ब्राह्मणस्य ।। १७.

ब्राह्मणासाठी मारणे, जबरदस्तीने रोखणे, शेती, व्यापार, जनावरांची देखभाल, ब्राह्मण नसलेल्या व्यक्तीची सेवा किंवा गुप्त काम करणे हे योग्य नाही.

ये तु विप्राः स्थिता नित्यं ज्ञानिनो ध्यानिनस्तथा। मिथ्यासङ्कल्पिनः सर्वे दुर्वृत्ता वा द्विजातयः ।। १७.

जे ब्राह्मण नेहमी ज्ञान आणि ध्यानात स्थिर आहेत, पण खोटे संकल्प करतात किंवा वाईट वर्तन करतात, ते सर्व पतित द्विज मानावेत.

मिथ्यातत्त्वविदो वर्ज्ज्यास्तथा दम्भविषूचकाः। उपपातकसंयुक्ताः पातकैश्च विशेषतः ।। १७.

जे खोट्या मतांचे जाणणारे, दांभिक, फसवणारे, लहान किंवा मोठ्या पापांशी जोडलेले आहेत, त्यांना टाळावे.

वेदे नियोगदातारो लोभमोहफलार्थिनः। ब्रह्मविक्रयिणश्चैव श्राद्धकर्म्मणि वर्जिताः ।। १७.

वेदपठण भाड्याने करणारे, लोभ किंवा मोहासाठी वेदाचा उपयोग करणारे, आणि वेद विकणारे, हे सर्व श्राद्धकर्मात वर्ज्य आहेत.

न नियोगोऽस्ति वेदानां यो नियुङ्क्ते स पापकृत्। भोक्ता वेदफलाद्भ्रश्येद्दाता दानफलात्तथा ।। १७.

वेदांचे भाड्याने देणे नाही; जो असे करतो तो पाप करतो. वेदाचा लाभ घेणारा त्याचे फळ गमावतो आणि दान करणारा देखील त्याच्या दानाचे फळ गमावतो.

भृतोऽध्यापयते यस्तु भृतकाध्यापितस्तु यः । नार्हतस्तावपि श्राद्धं ब्रह्मणः क्रियविक्रयी ।। १७.

जो भाड्याने शिकवतो किंवा जो भाड्याने शिकतो, हे दोघेही श्राद्धासाठी अयोग्य आहेत, कारण ते धर्माचा व्यापार करतात.

क्रयविक्रयिणौ चैव जीवितार्थं विगर्हितौ। वृत्तिरेषा तु वैश्यस्य ब्राह्मणस्य तु पातकम् ।। १७.

जीविकेसाठी खरेदी-विक्री करणारे दोघेही निंदनीय आहेत; हे वैश्याचे काम आहे, पण ब्राह्मणासाठी ते पाप आहे.

प्राहुर्वेदान् वेदविदो वेदान् यश्चोपजीवति १७.

वेद जाणणाऱ्यांनी सांगितले आहे की, जो वेदावर उपजीविका करतो, तोही निंदनीय आहे.

वृथा दारांश्च यो गच्छेद्यो यजेत वृथाध्वरे। नार्हतस्तावपि श्राद्धं द्विजो यश्चैव नास्तिकः ।। १७.

जो दुसऱ्याच्या पत्नीशी कारण नसताना संबंध ठेवतो किंवा कारण नसताना यज्ञ करतो, तसेच जो द्विज नास्तिक आहे, हे सर्व श्राद्धासाठी अयोग्य आहेत.

आत्मार्थं यः पचेदन्नं न देवातिथिकारकः। नार्हतस्तावपि श्राद्धं पतितौ ब्रह्मराक्षसौ ।। १७.

जो फक्त स्वतःसाठीच जेवण शिजवतो, देव किंवा पाहुण्यांसाठी नाही, तसेच पतित आणि ब्रह्मराक्षस, हे सर्व श्राद्धासाठी अयोग्य आहेत.

स्त्रियो नक्तंपरा येषां परदाररताश्च ये। अर्थकाम रताश्चैव न तान् श्राद्धेषु भोजयेत् ।। १७.

ज्यांच्या स्त्रिया रात्री बाहेर जातात, जे दुसऱ्याच्या स्त्रीमध्ये आसक्त असतात, आणि जे धन व वासनेत रमलेले असतात, त्यांना श्राद्धात जेवू द्यावे नाही.

वर्णाश्रमाणां धर्म्मेषु विरुद्धाः श्राद्धकर्म्मणि। स्तेनश्च सर्वयाजी च सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः ।। १७.

जे आपल्या वर्ण किंवा आश्रमाच्या धर्माविरुद्ध वागतात, चोर किंवा सर्व यज्ञ करणारे, हे सर्व श्राद्धाच्या पंक्तीला दूषित करतात.

यश्च सूकरवद्भुङ्क्ते यश्च पाणितले द्विजः। न तदश्नन्ति पितरो यश्च वामं समश्नुते ।। १७.

जो डुकरासारखा खातो, किंवा द्विज उजव्या हाताऐवजी हातावरून खातो, किंवा डाव्या हाताने खातो, त्याचे अन्न पितरांना पोहोचत नाही.

स्त्रीशूद्रायानुपेताय श्राद्धोच्छिष्टं न दापयेत्। यो दद्या द्रागमोहात्तु न तद्गच्छेत्पितॄन्सदा ।। १७.

स्त्री, शूद्र किंवा उपनयन न झालेल्यांना श्राद्धाचे उष्टे अन्न देऊ नये; जर घाई किंवा मोहाने दिले, तर ते पितरांपर्यंत कधीच पोहोचत नाही.

तस्मान्न देयमुच्छिष्टमन्नाद्यं श्राद्धकर्म्मणि। अन्यत्र दधिसर्पिर्भ्यां शिष्ये पुत्राय नान्यथा ।। १७.

म्हणून श्राद्धातील उरलेले अन्न देऊ नये; केवळ दही आणि तूप हे शिष्य किंवा पुत्राला देता येईल, अन्य कोणालाही नाही.

अनुच्छिष्टन्तु दातव्यमन्नाद्यं वै विशेषतः। पुष्पमूलफलैर्वापि तुष्टिं गच्छन्ति चान्नतः ।। १७.

शुद्ध आणि उरलेले नसलेले अन्न, खाण्याचे पदार्थ यांचे दान विशेष करून करावे. फुलं, मुळं, फळं यांच्यानेही समाधान मिळते, पण मुख्य समाधान अन्नानेच होते.

यावन्त्यन्नानि पूतानि यावदुष्णं न मुञ्चति। तावदश्नन्ति पितरो यावदश्नन्ति वाग्यताः ।। १७.

जोपर्यंत अन्न शुद्ध असते आणि त्याची उष्णता टिकून असते, तोपर्यंत पितर त्या अन्नाचा आस्वाद घेतात, आणि जेवणाऱ्या लोकांचा वाणीवर संयम असेपर्यंत तेही तितक्याच वेळ जेवतात.

दानं प्रतिग्रहो होमो भोजनं बलिरेव च। साङ्गुष्ठेन तथा कार्य्यं नासुरेभ्यो यथा भवेत् ।। १७.

दान देणे, स्वीकारणे, होम करणे, जेवणे आणि बळी देणे हे सर्व अंगठ्याचा वापर करून करावे, म्हणजे असुरांसारखे होत नाही.

एतान्येव च सर्व्वाणि दानादीनि विशेषतः। अन्तर्जान्वविशेषेण तद्वदाचमनं भवेत् ।। १७.

ही सर्व कृत्ये—दान वगैरे—विशेषतः बोटं एकत्र ठेवून करावीत; त्याचप्रमाणे आचमनही तसंच करावं.