वायुपुराणम्

नियुक्तो वाऽनियुक्तो वा पंक्त्‌या हरति दुष्कृतम्। पापेन गृह्यते क्षिप्रमिष्टापूर्त्तं च नश्यति ।। १७.

कोणतीही नेमणूक असो वा नसो, पंक्तीची व्यवस्था करणारा पापाचा भागी होतो; त्याच्यावर लगेचच पाप येतं आणि त्याच्या यज्ञ-दानादिक पुण्याचं नाश होतो.

यतिस्तु सर्व्वविप्राणां सर्व्वेषामग्र्य उत्सवे। इतिहासपञ्चमान् वेदान् यः पठेत्तु द्विजोत्तमः ।। १७.

सर्व ब्राह्मणांमध्ये, सणाच्या वेळी जो वेद, इतिहास आणि पाचवा वेद म्हणतात ते पठण करतो, तोच श्रेष्ठ मानला जातो, हे द्विजश्रेष्ठा.

अनन्तरं यथायोग्यं नियोक्तव्यो विजानता। त्रिवेदोऽनन्तरस्तस्य द्विवेदस्तदनन्तरः ।। १७.

त्याच्या नंतर, योग्यतेनुसार, ज्याला तीन वेद माहित आहेत त्याला ठेवावं; त्याच्या नंतर दोन वेद जाणणारा असावा.

एकवेदस्तथा पश्चान्न्यायाध्यायी ततः परम्। पावनायैव पंक्त्या वै तान् प्रवक्ष्ये निबोधत ।। १७.

मग एक वेद जाणणारा, त्यानंतर न्यायशास्त्र शिकणारा, आणि मग इतर योग्य क्रमाने; आता मी पंक्ती शुद्ध करणाऱ्यांची माहिती सांगतो.

य एते पूर्व्वनिर्द्दिष्टाः सर्व्वे ते ह्यनुपूर्व्वशः। षडङ्गी विनयी योगी सर्व्वतन्त्रस्तथैव च ।। १७.

पूर्वी सांगितलेले सर्व, योग्य क्रमाने—षडंग वेद जाणणारा, शिस्तबद्ध, योगी आणि सर्व विधी जाणणारा—

यायावरश्च पञ्चैते विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः । अष्टादशानां विद्यानामेकस्मिन् पारगोऽपि यः ।। १७.

आणि संन्यासी—हे पाचजण पंक्ती शुद्ध करणारे समजावेत; तसेच अठरा विद्यांपैकी एक जरी पूर्णपणे शिकलेला असेल तोही.

यथावद्वर्त्तमानश्च सर्वे ते पङ्क्तिपावनाः। त्रिणाचिकेतास्त्रैविद्यो यश्च धर्म्मान् पठेद्द्विजः ।। १७.

योग्य आचरण करणारे हे सर्वच पंक्ती शुद्ध करणारे आहेत; तीन नचिकेताग्नी जाणणारा, तीन वेद जाणणारा आणि धर्मशास्त्र वाचणारा द्विज.

बार्हस्पत्ये तथा शास्त्रे पारं यश्च द्विजो गतः। सर्व ते पावना विप्राः पङ्क्तीनां समुदाहृताः ।। १७.

जो बृहस्पतीचे शास्त्र पारंगत आहे तो ब्राह्मण—हे सर्व ब्राह्मण पंक्ती शुद्ध करणारे म्हणून सांगितले आहेत.

आमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे योषितं सेवते द्विजः। पितरस्तस्य तं मासं तस्य रेतसि शेरते ।। १७.

जो द्विज श्राद्धासाठी बोलावला जाऊन स्त्रीसंग करतो, त्याचे पितर त्या महिन्यात त्याच्या वीर्यात राहतात.

श्राद्धं दत्त्वा च भुक्त्वा च मैथुनं यो निषेवते। पितरस्तस्य तं मासं रेतःस्था नात्र संशयः ।। १७.

जो श्राद्ध करून, जेवून, मैथुन करतो, त्याचे पितर त्या महिन्यात वीर्यात राहतात; यात काहीच शंका नाही.

तस्मादतिथये देयं भोजयेद्ब्रह्मचारिणम्। ध्याननिष्ठाय दातव्यं सानुक्रोशाय धार्मिकम् ।। १७.

म्हणून पाहुण्याला द्यावं, ब्रह्मचारीला जेवायला घालावं, ध्यानात मग्न असणाऱ्याला, दयाळू आणि धर्मात्म्याला दान द्यावं.

यतिं वा वालखिल्यान् वा भोजयेच्छ्राद्धकर्म्मणि। वानप्रस्थोपकुर्व्वाणः पूजामात्रेण तोषितः ।। १७.

श्राद्धकर्मात संन्यासी किंवा वालखिल्यांना जेवायला घालावं; वनवासात असणारा फक्त सन्मानानेच संतुष्ट होतो.

गृहस्थं भोजयेद्यस्तु विश्वेदेवास्तु पूजिताः। वानप्रस्थेन ऋषयो वालखिल्यैः पुरन्दरः ।। १७.

जो गृहस्थाला जेवायला घालतो त्याने विश्वदेवांची पूजा होते; वनवास्याने ऋषी संतुष्ट होतात आणि वालखिल्यांनी इंद्र प्रसन्न होतो.

यतीनां पूजने चापि साक्षाद्ब्रह्मा तु पूजितः। आश्रमाः पावनाः पञ्च उपधाभिरनाश्रमाः ।। १७.

संन्याशांचे पूजन केल्याने प्रत्यक्ष ब्रह्मदेवाची पूजा होते; पाच आश्रम शुद्ध करणारे आहेत, पण खोट्या चिन्हांनी असणारे, आश्रमाबाहेरचे नाहीत.

चत्वार आश्रमाः पूज्याः श्राद्धे दैवे तथैव च। चतुराश्रमबाह्येभ्यः श्राद्धं नैव प्रदापयेत् ।। १७.

चारही आश्रमातील लोकांचा श्राद्ध आणि दैवी कर्मात सन्मान करावा; चार आश्रमाबाहेरच्यांकडून श्राद्ध करवू नये.

स तिष्ठेद्वा बुभुक्षुस्तु चतुराश्रमबाह्यतः। अयति र्मोक्षवादी च उभौ तौ पङ्क्तिदूषकौ ।। १७.

कोणी उपाशी असूनही चार आश्रमाबाहेर राहतो, किंवा शिस्त नसलेला, खोटा संन्यासी असेल, तर दोघेही पंक्ती दूषित करणारे आहेत.

वृथामुण्डाश्च जटिलाः सर्वे कार्प्पटिकास्तथा। निर्घृणान् भिन्नवृत्तांश्च सर्वभक्षान् विवर्जयेत् ।। १७.

जे व्यर्थ मुंडण केलेले, जटा वाढवलेले, फाटके कपडे घालणारे, निर्दयी, वाईट वर्तन करणारे आणि काहीही खाणारे आहेत, त्यांना टाळावं.

कारुकादीननाचारान् सर्ववेदबहिष्कृतान्। गायनान् देववृत्तांश्च हव्यकव्येषु वर्जयेत् ।। १७.

देव किंवा पितरांसाठी जे अर्पण केले जाते, त्यात गायक, नर्तक, नट, वेदांपासून वर्जित लोक आणि देवांच्या कथा सांगणारे यांना सामील करू नये.

द्विजेष्वपि कृतं नित्यं श्राद्धकर्म्मणि वर्जयेत् ।। १७.

द्विज असले तरी, अशा वर्तन करणाऱ्यांना नेहमी श्राद्धकर्मातून दूर ठेवावे.

एतेषु वर्त्तते यश्च कृत्स्ववर्णं स गच्छति। योऽश्नाति सह शूद्रेण सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः ।। १७.

जो कोणी या वाईट वर्तनात गुंततो, त्याचा संपूर्ण जातीचा धर्म नष्ट होतो; आणि जो शूद्रासोबत जेवतो, तो सर्वजण पंक्ती दूषित करणारे ठरतात.

व्यापादनं शक्तिनिबर्हणं कृषिर्वाणिज्यकार्य्यं पशुपालनं च। शुश्रूषणं वाप्यगुरो रहो वा कार्य्यं नैतद्विद्यते ब्राह्मणस्य ।। १७.

ब्राह्मणासाठी मारणे, जबरदस्तीने रोखणे, शेती, व्यापार, जनावरांची देखभाल, ब्राह्मण नसलेल्या व्यक्तीची सेवा किंवा गुप्त काम करणे हे योग्य नाही.

ये तु विप्राः स्थिता नित्यं ज्ञानिनो ध्यानिनस्तथा। मिथ्यासङ्कल्पिनः सर्वे दुर्वृत्ता वा द्विजातयः ।। १७.

जे ब्राह्मण नेहमी ज्ञान आणि ध्यानात स्थिर आहेत, पण खोटे संकल्प करतात किंवा वाईट वर्तन करतात, ते सर्व पतित द्विज मानावेत.

मिथ्यातत्त्वविदो वर्ज्ज्यास्तथा दम्भविषूचकाः। उपपातकसंयुक्ताः पातकैश्च विशेषतः ।। १७.

जे खोट्या मतांचे जाणणारे, दांभिक, फसवणारे, लहान किंवा मोठ्या पापांशी जोडलेले आहेत, त्यांना टाळावे.

वेदे नियोगदातारो लोभमोहफलार्थिनः। ब्रह्मविक्रयिणश्चैव श्राद्धकर्म्मणि वर्जिताः ।। १७.

वेदपठण भाड्याने करणारे, लोभ किंवा मोहासाठी वेदाचा उपयोग करणारे, आणि वेद विकणारे, हे सर्व श्राद्धकर्मात वर्ज्य आहेत.

न नियोगोऽस्ति वेदानां यो नियुङ्क्ते स पापकृत्। भोक्ता वेदफलाद्भ्रश्येद्दाता दानफलात्तथा ।। १७.

वेदांचे भाड्याने देणे नाही; जो असे करतो तो पाप करतो. वेदाचा लाभ घेणारा त्याचे फळ गमावतो आणि दान करणारा देखील त्याच्या दानाचे फळ गमावतो.

भृतोऽध्यापयते यस्तु भृतकाध्यापितस्तु यः । नार्हतस्तावपि श्राद्धं ब्रह्मणः क्रियविक्रयी ।। १७.

जो भाड्याने शिकवतो किंवा जो भाड्याने शिकतो, हे दोघेही श्राद्धासाठी अयोग्य आहेत, कारण ते धर्माचा व्यापार करतात.

क्रयविक्रयिणौ चैव जीवितार्थं विगर्हितौ। वृत्तिरेषा तु वैश्यस्य ब्राह्मणस्य तु पातकम् ।। १७.

जीविकेसाठी खरेदी-विक्री करणारे दोघेही निंदनीय आहेत; हे वैश्याचे काम आहे, पण ब्राह्मणासाठी ते पाप आहे.

प्राहुर्वेदान् वेदविदो वेदान् यश्चोपजीवति १७.

वेद जाणणाऱ्यांनी सांगितले आहे की, जो वेदावर उपजीविका करतो, तोही निंदनीय आहे.

वृथा दारांश्च यो गच्छेद्यो यजेत वृथाध्वरे। नार्हतस्तावपि श्राद्धं द्विजो यश्चैव नास्तिकः ।। १७.

जो दुसऱ्याच्या पत्नीशी कारण नसताना संबंध ठेवतो किंवा कारण नसताना यज्ञ करतो, तसेच जो द्विज नास्तिक आहे, हे सर्व श्राद्धासाठी अयोग्य आहेत.