वायुपुराणम्

यश्चाधर्मे स्थितो मोहादायान्तोऽप्यशुचिर्भवेत्। उपविश्य शुचौ देशे प्रणतः प्रागुदङ्मुखः ।। १७.

कोणी चुकून अशुद्ध अवस्थेत राहिला, तर स्वच्छ जागी पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून वाकून बसावे.

पादौ प्रक्षाल्य हस्तौ तु अन्तर्जानुरुप स्पृशेत्। प्रसन्नास्त्रिः पिबेच्चापः प्रयतः सुसमाहितः ।। १७.

पाय आणि हात धुऊन, हातांनी गुडघे स्पर्श करावेत. मग मन शांत ठेवून, तीनदा पाणी प्यावे.

द्विरेव मार्जनं कुर्यात्सकृदभ्युक्षणं ततः। खानि मूर्द्धानमात्मानं हस्तौ पादौ तथैव च ।। १७.

दोनदा धुवावे, एकदा शिंपडावे. मग शरीरातील छिद्रे, डोके, शरीर, हात आणि पाय स्वच्छ करावेत.

अभ्युक्षणं तथा तस्य यद्यमीमांसितं भवेत्। एवमाचमनं तस्य वेदा यज्ञास्तपांसि च ।। १७.

शिंपडण्याबद्दल शंका आली, तर पुन्हा शिंपडावे. असे केल्याने त्याचे आचमन, वेदाध्ययन, यज्ञ आणि तप यशस्वी होतात.

दानानि ब्रह्मचर्यञ्च भवन्ति सफलास्तथा। क्रियां यः कुरुते मोहादनाचम्यैव नास्तिकः ।। १७.

दान आणि ब्रह्मचर्य यांनाही फळ मिळते. पण जो कोणी चुकून किंवा नास्तिकपणामुळे आचमन न करता विधी करतो, त्याचे ते व्यर्थ जाते.

भवन्ति च वृथा तस्य क्रिया ह्येता न संशयः। वाग्भावशुद्धनिर्णिक्तमदुष्टं वाप्यनिन्दितम् ।। १७.

त्याच्या क्रिया निष्फळ होतात, यात शंका नाही. फक्त वाणी आणि मन शुद्ध असताना, दोषरहित आणि निंदा न होणाऱ्या क्रिया फळ देतात.

मेध्यान्येतानि ज्ञेयानि दुष्टमेभ्यो विपर्ययः। न वक्तव्यः सदा विप्रः क्षुधितो नास्ति किञ्चन ।। १७.

ही कृत्ये शुद्ध मानावीत; याच्या उलट असलेले अशुद्ध. ब्राह्मणाने कधीही 'मला भूक लागली आहे, माझ्याकडे काहीच नाही' असे म्हणू नये.

तस्मै सत्कृत्य यो दद्यादयूपो यज्ञ उच्यते। अप्लुष्टान्नं श्रृतान्नन्तु कृशवृत्तिमयाचकम् ।। १७.

जो आदराने देतो, तेच यज्ञ म्हणतात. पण शिंपडलेले अन्न नसावे किंवा वाईट वर्तन असलेल्या भिकाऱ्याने मागितलेले अन्न यज्ञ नाही.

एकान्तशीलं ह्रीमन्तं सदा श्राद्धेषु भोजयेत् । यो ददात्यान्तिमभ्येश्च स ब्रह्मघ्नो दुरात्मवान् ।। १७.

श्राद्धाला नेहमी एकनिष्ठ आणि लाजाळू माणसाला जेवू द्यावे. पण जो अयोग्य माणसाला शेवटी देतो, तो ब्रह्महत्यारा आणि वाईट स्वभावाचा असतो.

अपि जातिशतं गत्वा न स मुच्येत किल्बिषात्। विषमं भोजयेद्विप्रानेकपंक्त्या च यो नरः ।। १७.

जो मनुष्य ब्राह्मणांना चुकीच्या पंक्तीत किंवा मिसळून जेवायला घालतो, तो शंभर जन्मं झाली तरी पापातून मुक्त होत नाही.

नियुक्तो वाऽनियुक्तो वा पंक्त्‌या हरति दुष्कृतम्। पापेन गृह्यते क्षिप्रमिष्टापूर्त्तं च नश्यति ।। १७.

कोणतीही नेमणूक असो वा नसो, पंक्तीची व्यवस्था करणारा पापाचा भागी होतो; त्याच्यावर लगेचच पाप येतं आणि त्याच्या यज्ञ-दानादिक पुण्याचं नाश होतो.

यतिस्तु सर्व्वविप्राणां सर्व्वेषामग्र्य उत्सवे। इतिहासपञ्चमान् वेदान् यः पठेत्तु द्विजोत्तमः ।। १७.

सर्व ब्राह्मणांमध्ये, सणाच्या वेळी जो वेद, इतिहास आणि पाचवा वेद म्हणतात ते पठण करतो, तोच श्रेष्ठ मानला जातो, हे द्विजश्रेष्ठा.

अनन्तरं यथायोग्यं नियोक्तव्यो विजानता। त्रिवेदोऽनन्तरस्तस्य द्विवेदस्तदनन्तरः ।। १७.

त्याच्या नंतर, योग्यतेनुसार, ज्याला तीन वेद माहित आहेत त्याला ठेवावं; त्याच्या नंतर दोन वेद जाणणारा असावा.

एकवेदस्तथा पश्चान्न्यायाध्यायी ततः परम्। पावनायैव पंक्त्या वै तान् प्रवक्ष्ये निबोधत ।। १७.

मग एक वेद जाणणारा, त्यानंतर न्यायशास्त्र शिकणारा, आणि मग इतर योग्य क्रमाने; आता मी पंक्ती शुद्ध करणाऱ्यांची माहिती सांगतो.

य एते पूर्व्वनिर्द्दिष्टाः सर्व्वे ते ह्यनुपूर्व्वशः। षडङ्गी विनयी योगी सर्व्वतन्त्रस्तथैव च ।। १७.

पूर्वी सांगितलेले सर्व, योग्य क्रमाने—षडंग वेद जाणणारा, शिस्तबद्ध, योगी आणि सर्व विधी जाणणारा—

यायावरश्च पञ्चैते विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः । अष्टादशानां विद्यानामेकस्मिन् पारगोऽपि यः ।। १७.

आणि संन्यासी—हे पाचजण पंक्ती शुद्ध करणारे समजावेत; तसेच अठरा विद्यांपैकी एक जरी पूर्णपणे शिकलेला असेल तोही.

यथावद्वर्त्तमानश्च सर्वे ते पङ्क्तिपावनाः। त्रिणाचिकेतास्त्रैविद्यो यश्च धर्म्मान् पठेद्द्विजः ।। १७.

योग्य आचरण करणारे हे सर्वच पंक्ती शुद्ध करणारे आहेत; तीन नचिकेताग्नी जाणणारा, तीन वेद जाणणारा आणि धर्मशास्त्र वाचणारा द्विज.

बार्हस्पत्ये तथा शास्त्रे पारं यश्च द्विजो गतः। सर्व ते पावना विप्राः पङ्क्तीनां समुदाहृताः ।। १७.

जो बृहस्पतीचे शास्त्र पारंगत आहे तो ब्राह्मण—हे सर्व ब्राह्मण पंक्ती शुद्ध करणारे म्हणून सांगितले आहेत.

आमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे योषितं सेवते द्विजः। पितरस्तस्य तं मासं तस्य रेतसि शेरते ।। १७.

जो द्विज श्राद्धासाठी बोलावला जाऊन स्त्रीसंग करतो, त्याचे पितर त्या महिन्यात त्याच्या वीर्यात राहतात.

श्राद्धं दत्त्वा च भुक्त्वा च मैथुनं यो निषेवते। पितरस्तस्य तं मासं रेतःस्था नात्र संशयः ।। १७.

जो श्राद्ध करून, जेवून, मैथुन करतो, त्याचे पितर त्या महिन्यात वीर्यात राहतात; यात काहीच शंका नाही.

तस्मादतिथये देयं भोजयेद्ब्रह्मचारिणम्। ध्याननिष्ठाय दातव्यं सानुक्रोशाय धार्मिकम् ।। १७.

म्हणून पाहुण्याला द्यावं, ब्रह्मचारीला जेवायला घालावं, ध्यानात मग्न असणाऱ्याला, दयाळू आणि धर्मात्म्याला दान द्यावं.

यतिं वा वालखिल्यान् वा भोजयेच्छ्राद्धकर्म्मणि। वानप्रस्थोपकुर्व्वाणः पूजामात्रेण तोषितः ।। १७.

श्राद्धकर्मात संन्यासी किंवा वालखिल्यांना जेवायला घालावं; वनवासात असणारा फक्त सन्मानानेच संतुष्ट होतो.

गृहस्थं भोजयेद्यस्तु विश्वेदेवास्तु पूजिताः। वानप्रस्थेन ऋषयो वालखिल्यैः पुरन्दरः ।। १७.

जो गृहस्थाला जेवायला घालतो त्याने विश्वदेवांची पूजा होते; वनवास्याने ऋषी संतुष्ट होतात आणि वालखिल्यांनी इंद्र प्रसन्न होतो.

यतीनां पूजने चापि साक्षाद्ब्रह्मा तु पूजितः। आश्रमाः पावनाः पञ्च उपधाभिरनाश्रमाः ।। १७.

संन्याशांचे पूजन केल्याने प्रत्यक्ष ब्रह्मदेवाची पूजा होते; पाच आश्रम शुद्ध करणारे आहेत, पण खोट्या चिन्हांनी असणारे, आश्रमाबाहेरचे नाहीत.

चत्वार आश्रमाः पूज्याः श्राद्धे दैवे तथैव च। चतुराश्रमबाह्येभ्यः श्राद्धं नैव प्रदापयेत् ।। १७.

चारही आश्रमातील लोकांचा श्राद्ध आणि दैवी कर्मात सन्मान करावा; चार आश्रमाबाहेरच्यांकडून श्राद्ध करवू नये.

स तिष्ठेद्वा बुभुक्षुस्तु चतुराश्रमबाह्यतः। अयति र्मोक्षवादी च उभौ तौ पङ्क्तिदूषकौ ।। १७.

कोणी उपाशी असूनही चार आश्रमाबाहेर राहतो, किंवा शिस्त नसलेला, खोटा संन्यासी असेल, तर दोघेही पंक्ती दूषित करणारे आहेत.

वृथामुण्डाश्च जटिलाः सर्वे कार्प्पटिकास्तथा। निर्घृणान् भिन्नवृत्तांश्च सर्वभक्षान् विवर्जयेत् ।। १७.

जे व्यर्थ मुंडण केलेले, जटा वाढवलेले, फाटके कपडे घालणारे, निर्दयी, वाईट वर्तन करणारे आणि काहीही खाणारे आहेत, त्यांना टाळावं.

कारुकादीननाचारान् सर्ववेदबहिष्कृतान्। गायनान् देववृत्तांश्च हव्यकव्येषु वर्जयेत् ।। १७.

देव किंवा पितरांसाठी जे अर्पण केले जाते, त्यात गायक, नर्तक, नट, वेदांपासून वर्जित लोक आणि देवांच्या कथा सांगणारे यांना सामील करू नये.

द्विजेष्वपि कृतं नित्यं श्राद्धकर्म्मणि वर्जयेत् ।। १७.

द्विज असले तरी, अशा वर्तन करणाऱ्यांना नेहमी श्राद्धकर्मातून दूर ठेवावे.