वायुपुराणम्

कण्ठं शिरो वा प्रावृत्य रथ्या पादगतस्तु वा। अकृत्वा पादयोः शौचमाचान्तोऽप्यशुचिर्भवेत् ।। १७.

जर गळा किंवा डोके झाकून, किंवा रस्त्यावर पाय घाण करून चालले, आणि पाय धुतले नाहीत, तर तोंड स्वच्छ केले तरीही अशुद्धच राहतो.

प्रक्षाल्य पात्रं निःक्षिप्य आचम्याभ्युक्षणं पुनः। द्रव्यस्यान्यस्य तु तथा कुर्यादभ्युक्षणं पुनः ।। १७.

पात्र धुऊन, ते बाजूला ठेवून, मग पाणी पिऊन पुन्हा शिंपडावे. तसेच दुसऱ्या कोणत्याही वस्तूवरही पुन्हा शिंपडावे.

पुष्पादीनां तृणानाञ्च प्रोक्षणं हविषान्तथा। पराहृतानां द्रव्याणां निधायाभ्युक्षणं तथा ।। १७.

फुलं, तृणं आणि हवनाच्या वस्तूंवर शिंपडावे. बाहेरून आणलेल्या वस्तू खाली ठेवून त्यावरही शिंपडावे.

प्रोक्षितन्तु हरेत् किञ्चि च्छ्राद्धे दैव तथा पुनः। उत्तरेण हरेद्वेद्यां दक्षिणेन विसर्जयेत् ।। १७.

श्राद्ध किंवा देवांसाठी शिंपडलेली वस्तू घ्यावी, आणि पुन्हा घ्यावी. वेदीवर ती वस्तू उत्तर दिशेकडून उचलावी आणि दक्षिणेकडे टाकावी.

विच्छिन्नं स्याद्विपर्यासे दैवे पित्र्ये तथैव च। दक्षिणेन तु हस्तेन दक्षिणां वेदिमालिखेत् ।। १७.

देव किंवा पितरांच्या विधीत काही अडथळा किंवा उलट-सुलट झाले, तर उजव्या हाताने दक्षिण वेदीवर ओढावे.

कराभ्यामेव देवानां पितॄणां विकरं शुभम्। क्षुभितस्वप्नयोश्चैव तथा मूत्रपुरीषयोः ।। १७.

देव आणि पितरांसाठी, झोपेत व्यत्यय आला असता किंवा लघवी-मल विसर्जनानंतर, दोन्ही हातांनी शुभ कृत्य करावे.

निष्ठीविते यथा व्यक्ते भुक्त्वा विपरिधाय च। उच्छिष्टस्य च संस्पर्शे तथा पादावसेचने ।। १७.

थुंकल्यानंतर, जेवून वरचा कपडा घातल्यानंतर, उरलेले अन्न स्पर्श केल्यावर आणि पाय धुतल्यावर तसेच करावे.

उत्सृष्टस्य सुमम्भाषे ह्यशुचिं प्रयतस्य च। सन्देहेषु च सर्वेषु शिखां मुक्त्वा तथैव च ।। १७.

पाणी फेकल्यानंतर, कठोर बोलल्यानंतर, अशुद्ध असताना, शंका आली असता किंवा शिखा मोकळी झाली असता, तसेच करावे.

विना यज्ञोपवीतेन मोहात्तु यद्युपस्पृषेत्। औष्ठस्य दन्तसंस्पर्शे दर्शने चान्त्यवासिनाम् ।। १७.

यज्ञोपवीत न घालता चुकून पाणी प्यायल्यास, ओठ किंवा दात स्पर्श केल्यास, किंवा गावाच्या शेवटी राहणाऱ्यांना पाहिल्यास, तसेच करावे.

जिङ्वया चैव संस्पृश्य दन्तासक्तं तथैव च। सशब्दमङ्गुलीभिश्च प्रणतश्चावलो कयन् ।। १७.

जिभेने दात स्पर्श केल्यास, दातात काही अडकले असल्यास, बोटांनी आवाज केल्यास किंवा वाकून वर पाहिल्यास, तसेच करावे.

यश्चाधर्मे स्थितो मोहादायान्तोऽप्यशुचिर्भवेत्। उपविश्य शुचौ देशे प्रणतः प्रागुदङ्मुखः ।। १७.

कोणी चुकून अशुद्ध अवस्थेत राहिला, तर स्वच्छ जागी पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून वाकून बसावे.

पादौ प्रक्षाल्य हस्तौ तु अन्तर्जानुरुप स्पृशेत्। प्रसन्नास्त्रिः पिबेच्चापः प्रयतः सुसमाहितः ।। १७.

पाय आणि हात धुऊन, हातांनी गुडघे स्पर्श करावेत. मग मन शांत ठेवून, तीनदा पाणी प्यावे.

द्विरेव मार्जनं कुर्यात्सकृदभ्युक्षणं ततः। खानि मूर्द्धानमात्मानं हस्तौ पादौ तथैव च ।। १७.

दोनदा धुवावे, एकदा शिंपडावे. मग शरीरातील छिद्रे, डोके, शरीर, हात आणि पाय स्वच्छ करावेत.

अभ्युक्षणं तथा तस्य यद्यमीमांसितं भवेत्। एवमाचमनं तस्य वेदा यज्ञास्तपांसि च ।। १७.

शिंपडण्याबद्दल शंका आली, तर पुन्हा शिंपडावे. असे केल्याने त्याचे आचमन, वेदाध्ययन, यज्ञ आणि तप यशस्वी होतात.

दानानि ब्रह्मचर्यञ्च भवन्ति सफलास्तथा। क्रियां यः कुरुते मोहादनाचम्यैव नास्तिकः ।। १७.

दान आणि ब्रह्मचर्य यांनाही फळ मिळते. पण जो कोणी चुकून किंवा नास्तिकपणामुळे आचमन न करता विधी करतो, त्याचे ते व्यर्थ जाते.

भवन्ति च वृथा तस्य क्रिया ह्येता न संशयः। वाग्भावशुद्धनिर्णिक्तमदुष्टं वाप्यनिन्दितम् ।। १७.

त्याच्या क्रिया निष्फळ होतात, यात शंका नाही. फक्त वाणी आणि मन शुद्ध असताना, दोषरहित आणि निंदा न होणाऱ्या क्रिया फळ देतात.

मेध्यान्येतानि ज्ञेयानि दुष्टमेभ्यो विपर्ययः। न वक्तव्यः सदा विप्रः क्षुधितो नास्ति किञ्चन ।। १७.

ही कृत्ये शुद्ध मानावीत; याच्या उलट असलेले अशुद्ध. ब्राह्मणाने कधीही 'मला भूक लागली आहे, माझ्याकडे काहीच नाही' असे म्हणू नये.

तस्मै सत्कृत्य यो दद्यादयूपो यज्ञ उच्यते। अप्लुष्टान्नं श्रृतान्नन्तु कृशवृत्तिमयाचकम् ।। १७.

जो आदराने देतो, तेच यज्ञ म्हणतात. पण शिंपडलेले अन्न नसावे किंवा वाईट वर्तन असलेल्या भिकाऱ्याने मागितलेले अन्न यज्ञ नाही.

एकान्तशीलं ह्रीमन्तं सदा श्राद्धेषु भोजयेत् । यो ददात्यान्तिमभ्येश्च स ब्रह्मघ्नो दुरात्मवान् ।। १७.

श्राद्धाला नेहमी एकनिष्ठ आणि लाजाळू माणसाला जेवू द्यावे. पण जो अयोग्य माणसाला शेवटी देतो, तो ब्रह्महत्यारा आणि वाईट स्वभावाचा असतो.

अपि जातिशतं गत्वा न स मुच्येत किल्बिषात्। विषमं भोजयेद्विप्रानेकपंक्त्या च यो नरः ।। १७.

जो मनुष्य ब्राह्मणांना चुकीच्या पंक्तीत किंवा मिसळून जेवायला घालतो, तो शंभर जन्मं झाली तरी पापातून मुक्त होत नाही.

नियुक्तो वाऽनियुक्तो वा पंक्त्‌या हरति दुष्कृतम्। पापेन गृह्यते क्षिप्रमिष्टापूर्त्तं च नश्यति ।। १७.

कोणतीही नेमणूक असो वा नसो, पंक्तीची व्यवस्था करणारा पापाचा भागी होतो; त्याच्यावर लगेचच पाप येतं आणि त्याच्या यज्ञ-दानादिक पुण्याचं नाश होतो.

यतिस्तु सर्व्वविप्राणां सर्व्वेषामग्र्य उत्सवे। इतिहासपञ्चमान् वेदान् यः पठेत्तु द्विजोत्तमः ।। १७.

सर्व ब्राह्मणांमध्ये, सणाच्या वेळी जो वेद, इतिहास आणि पाचवा वेद म्हणतात ते पठण करतो, तोच श्रेष्ठ मानला जातो, हे द्विजश्रेष्ठा.

अनन्तरं यथायोग्यं नियोक्तव्यो विजानता। त्रिवेदोऽनन्तरस्तस्य द्विवेदस्तदनन्तरः ।। १७.

त्याच्या नंतर, योग्यतेनुसार, ज्याला तीन वेद माहित आहेत त्याला ठेवावं; त्याच्या नंतर दोन वेद जाणणारा असावा.

एकवेदस्तथा पश्चान्न्यायाध्यायी ततः परम्। पावनायैव पंक्त्या वै तान् प्रवक्ष्ये निबोधत ।। १७.

मग एक वेद जाणणारा, त्यानंतर न्यायशास्त्र शिकणारा, आणि मग इतर योग्य क्रमाने; आता मी पंक्ती शुद्ध करणाऱ्यांची माहिती सांगतो.

य एते पूर्व्वनिर्द्दिष्टाः सर्व्वे ते ह्यनुपूर्व्वशः। षडङ्गी विनयी योगी सर्व्वतन्त्रस्तथैव च ।। १७.

पूर्वी सांगितलेले सर्व, योग्य क्रमाने—षडंग वेद जाणणारा, शिस्तबद्ध, योगी आणि सर्व विधी जाणणारा—

यायावरश्च पञ्चैते विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः । अष्टादशानां विद्यानामेकस्मिन् पारगोऽपि यः ।। १७.

आणि संन्यासी—हे पाचजण पंक्ती शुद्ध करणारे समजावेत; तसेच अठरा विद्यांपैकी एक जरी पूर्णपणे शिकलेला असेल तोही.

यथावद्वर्त्तमानश्च सर्वे ते पङ्क्तिपावनाः। त्रिणाचिकेतास्त्रैविद्यो यश्च धर्म्मान् पठेद्द्विजः ।। १७.

योग्य आचरण करणारे हे सर्वच पंक्ती शुद्ध करणारे आहेत; तीन नचिकेताग्नी जाणणारा, तीन वेद जाणणारा आणि धर्मशास्त्र वाचणारा द्विज.

बार्हस्पत्ये तथा शास्त्रे पारं यश्च द्विजो गतः। सर्व ते पावना विप्राः पङ्क्तीनां समुदाहृताः ।। १७.

जो बृहस्पतीचे शास्त्र पारंगत आहे तो ब्राह्मण—हे सर्व ब्राह्मण पंक्ती शुद्ध करणारे म्हणून सांगितले आहेत.

आमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे योषितं सेवते द्विजः। पितरस्तस्य तं मासं तस्य रेतसि शेरते ।। १७.

जो द्विज श्राद्धासाठी बोलावला जाऊन स्त्रीसंग करतो, त्याचे पितर त्या महिन्यात त्याच्या वीर्यात राहतात.