वायुपुराणम्

ब्रह्मचर्यं यजन्ते वै गुरुभक्ताः शतं समाः । एवमादीनि सद्यस्तां स्नात्वा प्राप्नोति सत्फल्म् ।। १५.

गुरुभक्त लोक शंभर वर्षे ब्रह्मचर्याचं पालन करतात, जणू काही ते यज्ञच करतात. या पवित्र स्थळी स्नान केल्यावर लगेचच असं उत्तम फळ मिळतं.

कुमारधारा तत्रैव दृष्टा पापप्रणाशनी। यानासनं च तत्रैव सद्यः स्याद्यत् प्रदृश्यते ।। १५.

तिथे कुमारधारा नावाची पवित्र धारा आहे, जी पाप नष्ट करणारी आहे. तिथे दिसणारी कुठलीही आसनं किंवा वाहनं लगेचच शुभ मानली जातात.

काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम्। तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यमक्षयमिच्छता ।। १५.

कश्यपाचं मोठं तीर्थ 'कालसर्पी' म्हणून प्रसिद्ध आहे. जो कोणी कायम टिकणारं पुण्य हवं असेल त्याने तिथे नेहमी श्राद्ध करावं.

काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम्। तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यमक्षयमिच्छता ।। १५.

कश्यपाचं मोठं तीर्थ 'कालसर्पी' म्हणून प्रसिद्ध आहे. जो कोणी कायम टिकणारं पुण्य हवं असेल त्याने तिथे नेहमी श्राद्ध करावं.

अक्षयं तु भवेच्छ्राद्धं शालग्रामसमन्ततः। दृष्ट्या न दृश्यते तत्र प्रत्यक्षमकृतात्मना ।। १५.

शाळग्रामाच्या आजूबाजूला केलेलं श्राद्ध खरंच कधीच नष्ट होत नाही. तिथे ते सर्वसामान्य डोळ्यांनी दिसत नाही, पण ज्याचं मन शुद्ध आहे त्याला ते थेट जाणवतं.

प्रत्यादेशो ह्यशिष्टानां शिष्टानां च निवेशनम् । तत्र चैव ह्रदे पुण्ये दिव्यो वै नागराड् यतः ।। १५.

तिथे अयोग्य लोकांसाठी वेगळं संकेत आहे आणि योग्य लोकांसाठी निवासस्थान आहे. त्या पवित्र तळ्यात दिव्य नागराज वास करतो.

पिण्डं गृह्णाति हिसतां न गृह्णात्यसतां हि सः। अतिप्रदीप्तैर्भुजगैर्भोक्तुमन्नं न शक्यते ।। १५.

तो सत्पुरुषांकडून पिंड स्वीकारतो, पण दुष्ट लोकांकडून घेत नाही. तिथे फार प्रखर सर्प असल्यामुळे अन्न खाता येत नाही.

प्रत्यक्षं दृश्यते धर्मस्तीर्थयोरनयोर्द्वयोः। देवदारुवने चापि चारयेस्तं निदर्शनम् ।। १५.

या दोन तीर्थांमध्ये धर्म थेट दिसतो. देवदारूच्या वनातही हेच उदाहरण अनुसरावं.

विधूतानि तु पापानि दृश्यन्ते सुकृतात्मना । भागीरथ्यां प्रयागे च नित्यमक्षय्यमुच्यते ।। १५.

सत्पुरुषांच्या पापांचा नायनाट होतो आणि ते स्पष्टपणे दिसून येतं. भागीरथी आणि प्रयाग येथे नेहमीच अक्षयत्व सांगितलं जातं.

कालञ्जरे दशार्णायां नैमिषे कुरुजाङ्गले। वाराणस्यां नगर्यां तु देयं श्राद्धं तु यत्नतः ।। १५.

कालंजरा, दशार्णा, नैमिष, कुरुजांगळ आणि वाराणसी या नगरीत श्राद्ध काळजीपूर्वक करावं.

तस्यां योगेश्वरो नित्यं तत्तस्यां दत्तमक्षयम्। दत्त्वा चैतेषु पूतः स्याच्छ्राद्धमानन्त्यमेव च ।। १५.

त्या ठिकाणी योगेश्वर नेहमी वास करतो आणि तिथे दिलेलं सर्व काही कधीच नष्ट होत नाही. या स्थळी दान केल्याने माणूस शुद्ध होतो आणि श्राद्धाला अनंत फळ मिळतं.

तपो होमस्तथा ध्यानं यत् किञ्चित्सुकृतं भवेत्। लौहित्ये वैतरण्यां वै स्वर्णवेद्यां तथैव च ।। १५.

लौहित्य, वैतरणी आणि स्वर्णवेदी या ठिकाणी तप, होम, ध्यान किंवा कुठलाही चांगला कर्म केल्यास मोठं फळ मिळतं.

सकृदेव समुद्रान्ते दृश्यते पुण्यकर्मभिः। गयायां धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणस्तथा ।। १५.

एकदाच जरी समुद्राच्या काठावर पुण्यकर्म केलं, तरी ते दिसून येतं. तसेच गया, धर्मपृष्ठ आणि ब्रह्माच्या सरोवरातही हे घडतं.

गयायां गृध्रकूटे च श्राद्धं दत्तं महाफलम्। हिमञ्च पतते तत्र समन्तात् पञ्चयोजनम् ।। १५.

गया आणि गृध्रकूट येथे केलेलं श्राद्ध मोठं फळ देतं. तिथे पाच योजनांपर्यंत सर्वत्र हिमवर्षाव पडतो.

भरतस्याश्रमे पुण्येऽरण्यं पुण्यतमं स्मृतम् । मतङ्गस्य पदं तत्र दृश्यते मांस चक्षुषा ।। १५.

भरताच्या पवित्र आश्रमातलं जंगल सर्वात पवित्र मानलं जातं. तिथे मतंगाचं पाऊल प्रत्यक्ष डोळ्यांनी बघता येतं.

ख्यापितं धर्म्मसर्व्वस्वं लोकस्यास्य निदर्शनम्। एवं पञ्चवनं पुण्यं पुण्यकृद्भिर्निषेवितम्। यस्मिन्पाण्डुविशालेति तीर्थं सद्यो निदर्शनम् ।। १५.

तिथे धर्माचं सार जगासाठी दाखवून दिलं आहे. अशा पाच पवित्र वने सत्पुरुषांनी नेहमी वास केलेली आहेत आणि त्यात पांडुविशाल नावाचं तीर्थ लगेचच ओळखू येतं.

तुलामानैस्तथा चापैः शास्त्रैश्च विविधैस्तथा। उन्मज्जन्ति तथा लग्ने ये वै पापकृतो जनाः ।। १५.

तुला, धनुष्य आणि विविध शास्त्रांनी, जे पापी लोक आहेत त्यांना योग्य वेळी वर काढलं जातं.

तृतीयायां तथा पादे निःस्वरे पावमण्डले। महाह्रदे वै कौशिक्यां दत्तं श्राद्धं महाफलम् ।। १५.

तिसऱ्या पादात, पावमंडळ नावाच्या, जिथे कोणताही अधिष्ठाता देव नाही, त्या कौशिकीच्या मोठ्या तळ्यात श्राद्ध केल्यास फार मोठं फळ मिळतं.

मुण्डपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता। बहून्दवेयुगांस्तप्त्वा तपस्तीव्रं सुदुश्चरम् ।। १५.

मुंडपृष्ठ या ठिकाणी, महादेवांनी अनेक युगं कठीण तप करून, तिथे आपलं पाऊल ठेवलं.

अल्पेनाप्यत्र कालेन नरो धर्म्मपरायणः। पाप्मानमुत्सृजत्याशु जीर्णत्वचमिवोरगः ।। १५.

इथे, अगदी थोड्या वेळातही, धर्माला वाहिलेला माणूस आपले पापं लवकर सोडतो, जसं साप जुनी कात टाकतो.

सिद्धानां प्रीतिजननैः पापा नाञ्च भयङ्करैः। लेलिहानैर्महाभोगै रक्षितन्तु दिवानिशम् ।। १५.

त्या जागेचं रक्षण दिवस-रात्र मोठ्या फणा असलेल्या, चोहीकडे फडफडणाऱ्या नागांनी केलं आहे; हे सिद्धांना आनंद देतात आणि पापी लोकांना भीती दाखवतात.

नाम्ना कनकनन्दीति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्। उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य देवर्षि गणसेवितम्। तत्र स्रात्वा दिवं यान्ति कामचारा विहङ्गमाः ।। १५.

कनकनंदी नावाचं, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेलं तीर्थ, मुंडपृष्ठाच्या उत्तरेला आहे आणि तिथे देवर्षींच्या गणांनी सेवा केली आहे; तिथे स्नान केल्यावर इच्छेनुसार विहरणाऱ्या पक्ष्यांना स्वर्गप्राप्ती होते.

दत्तं चापि तथा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम्। ऋणैस्त्रिभिस्तदा स्नात्वा निक्षिणोति नरोत्तमः ।। १५.

तिथे केलेलं श्राद्ध कधीही संपत नाही असं म्हटलं जातं; स्नान केल्यावर उत्तम पुरुष तीन ऋणांतून मुक्त होतो.

तीरे तु सरसस्तत्र देवस्यायतनं महत्। आरुह्य तज्जपंस्तत्र सिद्धो याति दिवं ततः ।। १५.

त्या तळ्याच्या काठी देवाचं मोठं मंदिर आहे; तिथे जाऊन जप केल्यावर सिद्ध पुरुष तिथूनच स्वर्गात जातो.

उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम् । तत्र गत्वा पुरश्रेष्ठं दृश्यते महदद्भुतम् ।। १५.

उत्तर मानस सरोवरात गेल्यावर सर्वोच्च सिद्धी मिळते; तिथे पोहोचल्यावर एक अद्भुत आणि श्रेष्ठ नगरी दिसते.

तस्मिन्निर्वर्त्तयेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम्। कामान् स लभते दिव्यान् मोक्षोपायं च नित्यशः ।। १५.

तिथे आपल्या शक्तीनुसार आणि सामर्थ्यानुसार श्राद्ध करावं; त्यामुळे दिव्य इच्छांची प्राप्ती होते आणि मुक्तीचा मार्ग नेहमी मिळतो.

मानसे सरसि श्रेष्ठे दृश्यते महदद्भुतम्। दिवश्च्युता महाभागा ह्यन्तरिक्षे विराजते ।। १५.

मानस या उत्तम सरोवरात एक मोठं अद्भुत दृश्य दिसतं: स्वर्गातून खाली पडलेले पुण्यवान लोक आकाशात चमकत असतात.

गङ्गा त्रिपथगा देवी सोमपादाच्च्युता भुवि। आकाशे दृश्यते तत्र तोरणं सूर्य्यसन्निभम् ।। १५.

गंगा ही त्रिपथगा देवी, सोमाच्या पायातून पृथ्वीवर आली असून, तिथे आकाशात सूर्याप्रमाणे तेजस्वी तोरण दिसतं.

जाम्बूनदमयं दिव्यं स्वर्गद्वारमिवायतम्। यतः प्रवर्त्तते भूयः पूर्व्वसागरमन्तिमम् ।। १५.

जांबूनद सोन्याचं दिव्य आणि विशाल द्वार, जणू स्वर्गाचं प्रवेशद्वारच, तिथून पुन्हा नदी पूर्व आणि शेवटच्या समुद्राकडे वाहते.