वायुपुराणम्

विन्ध्ये चैव गिरौ पुण्ये धर्माधर्मनिदर्शनम्। पापधारां न पश्यन्ति धारां पश्यन्ति साधवः ।। १५.

पवित्र विंध्य पर्वतावर, जेथे धर्म आणि अधर्म यांचा भेद स्पष्ट होतो, तिथे सज्जनांना पापाची धारा दिसत नाही, पण पुण्याची धारा मात्र दिसते.

तस्यां न दृश्यते पापं केषाञ्चित् पापकर्मणाम्। स्पष्टा भवति सा धारा प्रायशः शुभकर्मणाम् ।। १५.

त्या ठिकाणी काही पाप करणाऱ्यांनाही पाप दिसत नाही; पण पुण्य करणाऱ्यांसाठी ती धारा नेहमीच स्पष्ट असते.

कौशलायां मतङ्गस्य वापी पापनिषूदनी। स्नातास्तस्यां दिवं यान्ति कामचारविहङ्गमाः ।। १५.

कौशलात मटंगाची विहीर पाप नष्ट करणारी आहे; तिथे स्नान केले की, लोक पक्ष्यांसारखे मुक्तपणे स्वर्गात जातात.

कुमारकोशलातीर्थे पर्वते पालपञ्जरे। पाण्डु कूले समुद्रान्ते पण्डारकवने तथा ।। १५.

कुमारकोशलाच्या तीरावर, रक्षण करणाऱ्यांच्या पर्वतावर, समुद्राच्या टोकावरच्या फिकट काठावर, आणि पांडारकाच्या वनातही.

विमले च विपापे च सत्कृत्य प्रभवेऽभये। भीवृक्षे गृध्रकूटे च जम्बूमार्गे च नित्यशः ।। १५.

विमल आणि विपाप या ठिकाणी, भीवृक्ष, गृध्रकूट आणि जांभू मार्गावर, नेहमीच निर्भयतेचे स्थान मानले जाते.

असितस्य गुरोः पुण्ये योगाचार्यस्य धीमतः। तत्रापि श्राद्धमानन्त्यमसितायाञ्च नित्यशः ।। १५.

योगशास्त्राचे ज्ञानी गुरु असित यांच्या पवित्र स्थळी, तिथेही आणि असिताच्या ठिकाणी नेहमीच श्राद्धे अनंत असतात.

पुष्करेष्वक्षयं श्राद्धं तपश्चैव महाफलम्। महोदधौ प्रभासे च तस्मादेवं विनिर्द्दिशेत् ।। १५.

पुष्कर येथे श्राद्धे कधीही नष्ट होत नाहीत, आणि तप मोठे फळ देते; महासागरात आणि प्रभास येथेही तसेच मानावे.

देविकायां वृषो नाम कूपः सिद्धनिषेवितः। समुत्पतन्ति तस्यापो गवां शब्देन नित्यशः ।। १५.

देविकेच्या ठिकाणी वृष नावाचा विहीर आहे, जिथे सिद्ध नेहमी येतात; तिथे पाण्याचा आवाज नेहमी गाईंच्या आवाजासारखा येतो.

योगेश्वरैः सदा जुष्टः सर्वपापबहिष्कृतैः। दद्याच्छ्राद्धन्तु यस्तस्मिंस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम् ।। १५.

योगेश्वरांनी नेहमी वंदन केलेले, सर्व पापांपासून मुक्त असलेले हे स्थान; जो तिथे श्राद्ध करतो, त्याला मी फळ सांगतो.

अक्षयं सार्वकामीयं श्राद्धं प्रीणाति वै पितॄन्। जातवेदः शिला तत्र साक्षादग्नेः सनातनी ।। १५.

तिथे केलेले श्राद्ध कधीही नष्ट होत नाही आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारे असते, पितरांना खरेच संतोष मिळतो; जातवेद, तिथली शिला, हा अग्नीचा शाश्वत साक्षी आहे.

यस्त्वाग्निं प्रविशेत्तत्र नाकपृष्ठे स मोदते। अग्निः शान्तः पुनर्जातस्तस्मिन्दत्तं तदक्षयम् ।। १५.

जो तिथे अग्नीत प्रवेश करतो, त्याला स्वर्गात आनंद मिळत नाही; अग्नी शांत होतो आणि पुन्हा प्रकटतो, आणि तिथे दिलेले सर्व काही अक्षय असते.

दशाश्वमदिके तीर्थे तीर्थे पञ्चाश्वमेधिके। यथोद्दिष्टं फलं तेषां क्रतूनां नात्र संशयः ।। १५.

दहा अश्वमेधांच्या तीरावर आणि पन्नास अश्वमेधांच्या तीरावर, जशी फळे सांगितली आहेत, तशीच मिळतात; यात काहीही शंका नाही.

ख्यातं हयशिरो नाम तीर्थं सद्यो वरप्रदम्। श्राद्धं तत्र तदाक्षय्यं दत्त्वा स्वर्गे च मोदते ।। १५.

हयशिर नावाचे तीर्थ प्रसिद्ध आहे, ते त्वरित वर देणारे आहे; तिथे केलेले श्राद्ध कधीही नष्ट होत नाही, आणि स्वर्गात आनंद मिळतो.

श्राद्धं कुम्भे विमुच्यन्ति ज्ञेयं पापनिषूदनम्। श्राद्धं तत्राक्षयं प्रोक्तं जप्यहोमतपांसि च ।। १५.

कुंभात श्राद्ध अर्पण केल्यास ते पापांचा नाश करणारे समजावे. तिथे केलेले श्राद्ध, जप, होम आणि तप हे सर्व अक्षय फळ देणारे आहेत.

अझतुङ्गे शुभे तीर्थे तर्पयेत्सततं पितॄन्। दृश्यते पर्वसु च्छाया यत्र नित्यं दिवौकसाम्। पृथिव्यामक्षयं दत्तं निरुजा यत्र पाण्डवाः ।। १५.

त्या उंच आणि पवित्र तीर्थस्थळी नेहमी पितरांना तृप्त करावे. तिथे सणाच्या दिवशी देवतांची छाया नेहमी दिसते. पृथ्वीवर जे काही तिथे दिले जाते ते कधीच संपत नाही, आणि पांडव तिथे निरोगी होते.

योगेश्वरैः सदा जुष्टं सर्वपापबहिष्कृतैः। दद्याच्छ्राद्धन्तु यस्तस्मिस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम् ।। १५.

त्या ठिकाणी नेहमी योगेश्वर आणि सर्व पापांपासून मुक्त असणारे लोक वावरतात. जो कोणी तिथे श्राद्ध करतो, त्याला मिळणारे फळ मी सांगतो.

अर्चितास्तेन वै साक्षाद्भवन्ति पितरः सदा। अस्मिँल्लोके वशी यः स्यात्प्रेत्य स्वर्गे स मोदते ।। १५.

त्याच्या हातून पितरांचे खरे अर्थाने पूजन होते. या जगात तो सामर्थ्यवान होतो आणि मृत्यूनंतर स्वर्गात आनंदाने वावरतो.

प्रायशः प्रवरः पुण्यः शिवो नाम ह्रदस्तथा। तत्र व्याससरः पुण्यं दिव्यं ब्रह्मसरस्तथा ।। १५.

शिव नावाचे सरोवर अतिशय पवित्र आणि श्रेष्ठ आहे. तिथे व्यास आणि ब्रह्मा यांचीही दिव्य आणि पुण्य सरोवरे आहेत.

उज्जन्तः पर्वतः पुण्यो वसिष्ठस्य महात्मनः। ऋग्यजुःसामशिरसः कापोतः पुष्पसाह्वयः। आख्यातः पञ्चमो वेदः सृष्ट्वा ह्येतेषु ब्रह्मणा ।। १५.

उज्जंत नावाचा पवित्र डोंगर वसिष्ठ ऋषींचा आहे. पुष्पसाह्वय नावाचा कापोतक हा ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेदाचा मुख्य भाग आहे. ब्रह्मदेवाने तिथे पाचवा वेद निर्माण केला असे म्हणतात.

गत्वैतान् मुच्यते पापाद्द्विजो वह्निः सनातनः १५.

जो ब्राह्मण या सर्व स्थळी जातो, तो जणू सनातन अग्निप्रमाणे पापमुक्त होतो.

पुण्डरीके महातीर्थे पुण्डरीकसमं फलम्। ब्रह्मतीर्थे महातीर्थे अश्वमेधफलं लभेत् ।। १५.

पुंडरीक या महातीर्थात केलेल्या कर्माचे फळ पुंडरीकासारखे मिळते. ब्रह्मतीर्थ या महातीर्थात अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.

सिन्धुसागरसम्भेदे तदा पञ्चनदेऽक्षयम् । कीरकात्मा ततः पुण्यो मण्डवायां च पर्वते ।। १५.

सिंधू आणि समुद्राच्या संगमावर, तसेच पंचनद येथे पुण्य कधीच संपत नाही. त्यानंतर मंडवा पर्वतावर आत्मा शुद्ध होतो.

देयं सप्तह्रदे श्राद्धं मानसे च विशेषतः। महाकूटे च वन्दे च गिरौ त्रिरौ त्रिककुदे तथा ।। १५.

सप्तह्रद आणि विशेषतः मानस सरोवर येथे श्राद्ध करावे. तसेच महाकूट, वंद, गिरौ, त्रिरौ आणि त्रिककुड या पर्वतांवरही श्राद्ध द्यावे.

सन्ध्यायां च महावेद्यां दृश्यते महदद्भुतम्। अश्रद्दधानान्नाभ्येति साभ्येति च धृतव्रतान् ।। १५.

संध्याकाळी महावेदिकेवर एक अद्भुत गोष्ट दिसते. श्रद्धा नसलेले तिथे जात नाहीत, पण व्रत धारण केलेले मात्र तिथे पोहोचतात.

जातवेदः शिला तत्र साक्षादग्नेः सनातनी। श्राद्धानि चाग्निकार्यं च तत्र कुर्यात् सदाक्षयम् ।। १५.

तिथे जातवेद नावाची शिला आहे, जी अग्निचे प्रत्यक्ष रूप आहे. तिथे केलेले श्राद्ध आणि अग्निकर्म नेहमी अक्षय राहते.

संश्रयित्वैकमेकेन सायाह्नं प्रति नित्यशः। तस्मिन्देयं सदा श्राद्धं पितॄणामक्षयार्थिना ।। १५.

जो कोणी तिथे दर संध्याकाळी एकटा राहतो, त्याने पितरांसाठी नेहमी अक्षय फळाची इच्छा ठेवून श्राद्ध करावे.

कृतात्मा वाऽकृतात्मा वा यत्र विज्ञायते नरः। स्वर्ग्यमार्गप्रदं नाम तीर्थं सद्यो वरप्रदम्। वैराण्युत्सृज्य तस्मिस्तु दिवं सप्तर्षयो गताः ।। १५.

कोणताही पुरुष, पूर्णत्वास पोहोचलेला असो वा नसलेला, तिथे ओळखला गेला की त्या तीर्थाचे नाव स्वर्गमार्ग देणारे आहे आणि ते त्वरित वर देणारे आहे. तिथे सप्तर्षींनी आपली वैरभावना सोडून स्वर्ग गाठला.

अद्यापि तानि दृश्यन्ते वैराण्येव गतानि तु। स्नात्वा स्वर्गमवाप्नोति तस्मिस्तीर्थोत्तमे नरः ।। १५.

आजही त्या जागा दिसतात जिथे सप्तर्षींनी वैर सोडून प्रवेश केला. जो कोणी त्या श्रेष्ठ तीर्थात स्नान करतो, तो स्वर्ग प्राप्त करतो.

ख्यातमायतनं तत्र नन्दिसिद्ध निषेवितम्। नन्दीश्वरस्य या मूर्त्तिर्दुराजारैर्न दृश्यते ।। १५.

तिथे एक प्रसिद्ध स्थान आहे, जिथे नंदी आणि सिद्ध नेहमी वावरतात. नंदीश्वराची मूर्ती तिथे दुष्ट लोकांना दिसत नाही.