वायुपुराणम्

सिद्धक्षेत्रमृषिश्रेष्टा यदुक्तं परमं भुवि। सम्मतो देवदैत्यानां श्लोकमप्युशना जगौ ।। १५.

ते सिद्ध क्षेत्र, पृथ्वीवरील श्रेष्ठ ऋषींनी गौरवलेले, देव आणि दैत्यांनी मान्य केले आहे; त्या स्थळाचे स्तवन उशना यांनीही श्लोकात केले आहे.

धन्यास्ते पुरुषा लोके ये प्राप्यामरकण्टकम्। पितॄन्सन्तर्पयिष्यन्ति श्राद्धे पितृपरायणाः ।। १५.

जगातील ते लोक धन्य आहेत, जे अमरकंटक येथे जाऊन पितरांना श्राद्धाने तृप्त करतात आणि पितरभक्त असतात.

अल्पेन तपसा सिद्धिं गमिष्यन्ति न संशयः। सकृदेवार्चितास्तत्र स्वर्गममरकण्टके ।। १५.

थोड्याशा तपानेही तेथे सिद्धी मिळते, यात शंका नाही; एकदाच पूजा केली तरी अमरकंटक येथे स्वर्गप्राप्ती होते.

महेन्द्रपर्वते रम्ये पुण्यं शक्रनिषेवितम्। तत्रारुह्य भवेत् प्रीतिः श्राद्धं चैव महत्फलम् ।। १५.

सुंदर महेंद्र पर्वतावर, इंद्राने पावन केलेल्या स्थळी, तेथे चढल्यावर आनंद मिळतो आणि श्राद्धाचे मोठे फळ मिळते.

बिल्वाधःशिखरे युक्ता दिव्यं चक्षुः प्रवर्त्तते। अदृश्यं चैव भूतानां देववच्चरते महीम् ।। १५.

बिल्व वृक्षाच्या खालील शिखरावर, दिव्य दृष्टी मिळते; आणि मग कोणीही ओळखू शकत नाही, देवासारखे पृथ्वीवर वावरता येते.

सप्तगोदावरे चैव गोकर्णे च तपोवने। अश्वमेधफलं तत्र स्नात्वा च लभतेनरः ।। १५.

सप्तगोदावर आणि गोकरण या तपोवनात, तेथे स्नान केल्यावर अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.

धूतपापस्थलं प्राप्य पूतः स्नात्वा भवेन्नरः। रुद्रस्तत्र तपस्तेपे देवदेवो महेश्वरः ।। १५.

पाप धुण्याचे स्थान गाठून, तेथे स्नान केल्यावर मनुष्य पवित्र होतो; तेथेच रुद्र, देवांचा देव महेश्वर, तपस्या केली होती.

गोकर्णे वर्णितं विप्रैर्नस्तिकानां निदर्शनम्। अब्राह्मणस्य सावित्री पठतः सम्प्रणश्यति ।। १५.

गोकरण येथे, ऋषींनी सांगितल्याप्रमाणे, नास्तिकांसाठी एक उदाहरण आहे: ब्राह्मण नसलेल्या व्यक्तीने सावित्रीचे पठण केल्यास ते नष्ट होते.

देवर्षिभवने श्रृङ्गे सिद्धचारणसेविते। आरुह्य तं तु नियमात्ततो यान्ति त्रिविष्टपम् ।। १५.

देवर्षींच्या निवासस्थानी, सिद्ध आणि चारणांनी सेविलेल्या शिखरावर, नियमाने तेथे चढल्यावर, लोक स्वर्गात जातात.

दिव्यैश्वन्दनवृक्षैश्च पादपैरुपशोभितम्। आपः स्वादनसम्पृक्ता वहन्ति सततंयतः ।। १५.

तेथे दिव्य चंदन आणि इतर वृक्षांनी शोभलेले आहे; तेथील पाणी नेहमी गोड चवीने भरलेले असून अखंड वाहते.

नदी प्रवर्त्तते ताभ्यस्ताम्रपर्णीति नामतः। योषेव समहाखेदा दक्षिणं याति सागरम् ।। १५.

त्या वृक्षांमधून ताम्रवर्णी नावाची नदी वाहते; मोठ्या श्रमाने थकलेल्या स्त्रीप्रमाणे ती दक्षिणेकडे समुद्राकडे जाते.

नद्यास्तस्यास्तु या आपो मूर्च्छमाना महोदधौ। शङ्खा भवन्ति मुक्ताश्च जायन्ते शङ्खमुक्तिकाः ।। १५.

त्या नदीचे पाणी जेव्हा मोठ्या समुद्रात मिसळते, तेव्हा ते शंख आणि मोती बनते, आणि शंखमुक्ता निर्माण होतात.

उदकानयनं कृत्वा शङ्खमौक्तिकसंयुतम्। आधिभिर्व्याधिभिश्चैव मुक्ता यान्त्यमरावतीम् ।। १५.

शंख आणि मोत्यांनी युक्त पाणी आणल्यावर, लोक मानसिक आणि शारीरिक आजारांपासून मुक्त होतात आणि अमरावतीला जातात.

चन्दनेभ्यः प्रयुक्तानां शङ्खानां मौक्तिकस्य च। पाप कर्तॄनपि पितॄंश्तारयन्ति यथा श्रुतिः ।। १५.

चंदनाने अभिषेक केलेले शंख आणि मोती, पापी पितरांनाही तारतात, असे श्रुती सांगते.

चन्द्रतीर्थे कुमार्य्यान्तु कावेर्य्यां प्रभवेऽक्षये। श्रीपर्वतस्य तीर्थेषु वैकृते च तथा गिरौ ।। १५.

चंद्रतीर्थ, कावेरीच्या अक्षय उगमावर, श्रीपर्वताच्या तीर्थस्थळी आणि वैकृत पर्वतावरही.

एकस्था यत्र दृश्यन्ते वृक्षा ह्योशिरपर्वते। पालाशाः खादिरा बिल्वा प्लक्षाश्वत्थविकङ्कताः ।। १५.

ओशिर नावाच्या पर्वतावर जिथे पळस, खैर, बेल, प्लक्ष, अश्वत्थ आणि विकंकट हे झाडे एकत्र दिसतात.

एतद्धि मण्डलं सिद्धं यज्ञीयं द्विजसत्तमाः। अस्मिन् मुक्त्वा जनोऽङ्गानि क्षिप्रं यात्यमरावतीम् ।। १५.

हे मंडळ यज्ञासाठी पवित्र मानले गेले आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो. इथे शरीर सोडल्यावर लोक पटकन अमरावतीला पोहोचतात.

कर्माणि स्वप्रयुक्तानि सिध्यन्ति प्रभवात्यये । दुष्प्रसक्तानि पितृषु प्रयुक्तानि भवन्त्युत ।। १५.

स्वतः केलेली कर्मे त्यांचा परिणाम संपल्यावर फळ देतात; आणि जे पितरांसाठी केले जातात, तीही योग्य वेळी फळ देतात.

पितॄणां दुहिता पुण्या नर्मदा सरितां वरा। तत्र श्राद्धानि दत्तानि अक्षयाणि भवन्त्युत ।। १५.

पितरांची पुण्यशाली कन्या म्हणजे नर्मदा, नद्यांमध्ये श्रेष्ठ. तिथे केलेली श्राद्धे कधीही नष्ट होत नाहीत.

माठरस्य वने पुण्ये सिद्धचारणसेविते। अन्तर्द्धानं न गच्छन्ति सत्तास्तस्मिन्महागिरौ ।। १५.

माठराच्या पवित्र वनात, जिथे सिद्ध आणि चारण वावरतात, त्या महान पर्वतावर जीव कधीही अदृश्य होत नाहीत.

विन्ध्ये चैव गिरौ पुण्ये धर्माधर्मनिदर्शनम्। पापधारां न पश्यन्ति धारां पश्यन्ति साधवः ।। १५.

पवित्र विंध्य पर्वतावर, जेथे धर्म आणि अधर्म यांचा भेद स्पष्ट होतो, तिथे सज्जनांना पापाची धारा दिसत नाही, पण पुण्याची धारा मात्र दिसते.

तस्यां न दृश्यते पापं केषाञ्चित् पापकर्मणाम्। स्पष्टा भवति सा धारा प्रायशः शुभकर्मणाम् ।। १५.

त्या ठिकाणी काही पाप करणाऱ्यांनाही पाप दिसत नाही; पण पुण्य करणाऱ्यांसाठी ती धारा नेहमीच स्पष्ट असते.

कौशलायां मतङ्गस्य वापी पापनिषूदनी। स्नातास्तस्यां दिवं यान्ति कामचारविहङ्गमाः ।। १५.

कौशलात मटंगाची विहीर पाप नष्ट करणारी आहे; तिथे स्नान केले की, लोक पक्ष्यांसारखे मुक्तपणे स्वर्गात जातात.

कुमारकोशलातीर्थे पर्वते पालपञ्जरे। पाण्डु कूले समुद्रान्ते पण्डारकवने तथा ।। १५.

कुमारकोशलाच्या तीरावर, रक्षण करणाऱ्यांच्या पर्वतावर, समुद्राच्या टोकावरच्या फिकट काठावर, आणि पांडारकाच्या वनातही.

विमले च विपापे च सत्कृत्य प्रभवेऽभये। भीवृक्षे गृध्रकूटे च जम्बूमार्गे च नित्यशः ।। १५.

विमल आणि विपाप या ठिकाणी, भीवृक्ष, गृध्रकूट आणि जांभू मार्गावर, नेहमीच निर्भयतेचे स्थान मानले जाते.

असितस्य गुरोः पुण्ये योगाचार्यस्य धीमतः। तत्रापि श्राद्धमानन्त्यमसितायाञ्च नित्यशः ।। १५.

योगशास्त्राचे ज्ञानी गुरु असित यांच्या पवित्र स्थळी, तिथेही आणि असिताच्या ठिकाणी नेहमीच श्राद्धे अनंत असतात.

पुष्करेष्वक्षयं श्राद्धं तपश्चैव महाफलम्। महोदधौ प्रभासे च तस्मादेवं विनिर्द्दिशेत् ।। १५.

पुष्कर येथे श्राद्धे कधीही नष्ट होत नाहीत, आणि तप मोठे फळ देते; महासागरात आणि प्रभास येथेही तसेच मानावे.

देविकायां वृषो नाम कूपः सिद्धनिषेवितः। समुत्पतन्ति तस्यापो गवां शब्देन नित्यशः ।। १५.

देविकेच्या ठिकाणी वृष नावाचा विहीर आहे, जिथे सिद्ध नेहमी येतात; तिथे पाण्याचा आवाज नेहमी गाईंच्या आवाजासारखा येतो.

योगेश्वरैः सदा जुष्टः सर्वपापबहिष्कृतैः। दद्याच्छ्राद्धन्तु यस्तस्मिंस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम् ।। १५.

योगेश्वरांनी नेहमी वंदन केलेले, सर्व पापांपासून मुक्त असलेले हे स्थान; जो तिथे श्राद्ध करतो, त्याला मी फळ सांगतो.