वायुपुराणम्

पुण्यो यस्त्रिषु लोकेष्वमरकण्टकपर्वतः। पर्वतः प्रवरः पुण्यः सिद्धचारणसेवितः ।। १५.

तीनही लोकांत अमरकंटक पर्वत पवित्र आहे. तो श्रेष्ठ, पुण्यवान पर्वत आहे आणि सिद्ध व चारणांनी सेविलेला आहे.

यत्र वर्षसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च। तपः सुदुश्चरं तेपे भगवानङ्गिराः पुरा ।। १५.

तेथे हजारो आणि कोटी वर्षे, भगवंत अङ्गिरा यांनी फार कठीण तपस्या केली होती.

यत्र मृत्योर्गतिर्नास्ति तथैवासुररक्षसाम्। न भयं चैव वाऽलक्ष्मीर्यावद्भूमिर्धरिष्यति ।। १५.

तेथे मृत्यू नाही, असुर किंवा राक्षसांचा मार्ग नाही; भीती किंवा दरिद्रता नाही, जोपर्यंत पृथ्वी आहे.

तेजसा यशसा चैव भ्राजते स नगोत्तमः। श्रृङ्गमाल्यवतो नित्यं वह्निः संवर्तको यथा ।। १५.

तो श्रेष्ठ पर्वत तेज आणि कीर्तीने उजळतो, त्याच्या शिखरांवर नेहमीच अलंकार असतात, जणू काही प्रलयकाळचा अग्नी.

मृदवश्च सुगन्धाश्च हेमाभाः प्रियदर्शनाः । शान्ताः कुशा इति ख्याताः पिबन्दक्षिणनर्मदाम् ।। १५.

ते कुश गवत मऊ, सुगंधी, सोन्यासारखे तेजस्वी, सुंदर आणि शांत आहेत. ते दक्षिण नर्मदा पितात म्हणून प्रसिद्ध आहेत.

दृष्टवान् स्वर्गसोपानं भगवानङ्गिराः पुरा। अग्निहोत्रे महातेजाः प्रस्तरार्थकुशोत्तमान् ।। १५.

भगवंत अङ्गिरा यांनी पूर्वी स्वर्गाचा मार्ग पाहिला, अग्निहोत्रात महान तेज मिळवले आणि त्या उत्तम कुश गवताचा उपयोग प्रास्तरासाठी केला.

तेषु दर्भेषु यः पिण्डानमरकण्टकपर्वते। दद्यात्सकृदपि प्राज्ञस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम् ।। १५.

त्या कुश गवतांमध्ये, अमरकंटक पर्वती जो ज्ञानी मनुष्य एकदाच पिंड देतो, त्याला काय फळ मिळतं ते मी तुला सांगतो.

तद्भवत्यक्षयं श्राद्धं पितॄणां प्रीतिवर्द्धनम् । अन्तर्द्धानं च गच्छन्ति क्षेत्रमासाद्य तत्सदा ।। १५.

ते श्राद्ध अमर राहतात, पितरांच्या समाधानात वाढ करतात. त्या पवित्र स्थळी पोहोचल्यावर पितरांना कायमचा मुक्ती लाभते.

तत्र ज्वालारसः पुण्यो दृश्यतेऽद्यापि सर्वशः। सशल्यानां च सत्त्वानां विशल्यकरणी नदी ।। १५.

तेथे आजही सर्वत्र पवित्र अग्नीचे तेज दिसते; आणि बाणांनी जखमी झालेल्यांसाठी एक नदी आहे, जी त्यांच्या जखमा बरी करते.

प्राग्दक्षिणा तु सावर्त्ता वापी सा पर्वतोत्तमे। कलिङ्गदेशपार्श्वार्द्धे पितॄणां प्रीतिवर्द्धनम् ।। १५.

पूर्व आणि दक्षिण दिशेला, पर्वताच्या शिखरावर, कलिंग देशाच्या सीमेवर एक गोल तलाव आहे, जो पितरांच्या समाधानात वाढ करतो.

सिद्धक्षेत्रमृषिश्रेष्टा यदुक्तं परमं भुवि। सम्मतो देवदैत्यानां श्लोकमप्युशना जगौ ।। १५.

ते सिद्ध क्षेत्र, पृथ्वीवरील श्रेष्ठ ऋषींनी गौरवलेले, देव आणि दैत्यांनी मान्य केले आहे; त्या स्थळाचे स्तवन उशना यांनीही श्लोकात केले आहे.

धन्यास्ते पुरुषा लोके ये प्राप्यामरकण्टकम्। पितॄन्सन्तर्पयिष्यन्ति श्राद्धे पितृपरायणाः ।। १५.

जगातील ते लोक धन्य आहेत, जे अमरकंटक येथे जाऊन पितरांना श्राद्धाने तृप्त करतात आणि पितरभक्त असतात.

अल्पेन तपसा सिद्धिं गमिष्यन्ति न संशयः। सकृदेवार्चितास्तत्र स्वर्गममरकण्टके ।। १५.

थोड्याशा तपानेही तेथे सिद्धी मिळते, यात शंका नाही; एकदाच पूजा केली तरी अमरकंटक येथे स्वर्गप्राप्ती होते.

महेन्द्रपर्वते रम्ये पुण्यं शक्रनिषेवितम्। तत्रारुह्य भवेत् प्रीतिः श्राद्धं चैव महत्फलम् ।। १५.

सुंदर महेंद्र पर्वतावर, इंद्राने पावन केलेल्या स्थळी, तेथे चढल्यावर आनंद मिळतो आणि श्राद्धाचे मोठे फळ मिळते.

बिल्वाधःशिखरे युक्ता दिव्यं चक्षुः प्रवर्त्तते। अदृश्यं चैव भूतानां देववच्चरते महीम् ।। १५.

बिल्व वृक्षाच्या खालील शिखरावर, दिव्य दृष्टी मिळते; आणि मग कोणीही ओळखू शकत नाही, देवासारखे पृथ्वीवर वावरता येते.

सप्तगोदावरे चैव गोकर्णे च तपोवने। अश्वमेधफलं तत्र स्नात्वा च लभतेनरः ।। १५.

सप्तगोदावर आणि गोकरण या तपोवनात, तेथे स्नान केल्यावर अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.

धूतपापस्थलं प्राप्य पूतः स्नात्वा भवेन्नरः। रुद्रस्तत्र तपस्तेपे देवदेवो महेश्वरः ।। १५.

पाप धुण्याचे स्थान गाठून, तेथे स्नान केल्यावर मनुष्य पवित्र होतो; तेथेच रुद्र, देवांचा देव महेश्वर, तपस्या केली होती.

गोकर्णे वर्णितं विप्रैर्नस्तिकानां निदर्शनम्। अब्राह्मणस्य सावित्री पठतः सम्प्रणश्यति ।। १५.

गोकरण येथे, ऋषींनी सांगितल्याप्रमाणे, नास्तिकांसाठी एक उदाहरण आहे: ब्राह्मण नसलेल्या व्यक्तीने सावित्रीचे पठण केल्यास ते नष्ट होते.

देवर्षिभवने श्रृङ्गे सिद्धचारणसेविते। आरुह्य तं तु नियमात्ततो यान्ति त्रिविष्टपम् ।। १५.

देवर्षींच्या निवासस्थानी, सिद्ध आणि चारणांनी सेविलेल्या शिखरावर, नियमाने तेथे चढल्यावर, लोक स्वर्गात जातात.

दिव्यैश्वन्दनवृक्षैश्च पादपैरुपशोभितम्। आपः स्वादनसम्पृक्ता वहन्ति सततंयतः ।। १५.

तेथे दिव्य चंदन आणि इतर वृक्षांनी शोभलेले आहे; तेथील पाणी नेहमी गोड चवीने भरलेले असून अखंड वाहते.

नदी प्रवर्त्तते ताभ्यस्ताम्रपर्णीति नामतः। योषेव समहाखेदा दक्षिणं याति सागरम् ।। १५.

त्या वृक्षांमधून ताम्रवर्णी नावाची नदी वाहते; मोठ्या श्रमाने थकलेल्या स्त्रीप्रमाणे ती दक्षिणेकडे समुद्राकडे जाते.

नद्यास्तस्यास्तु या आपो मूर्च्छमाना महोदधौ। शङ्खा भवन्ति मुक्ताश्च जायन्ते शङ्खमुक्तिकाः ।। १५.

त्या नदीचे पाणी जेव्हा मोठ्या समुद्रात मिसळते, तेव्हा ते शंख आणि मोती बनते, आणि शंखमुक्ता निर्माण होतात.

उदकानयनं कृत्वा शङ्खमौक्तिकसंयुतम्। आधिभिर्व्याधिभिश्चैव मुक्ता यान्त्यमरावतीम् ।। १५.

शंख आणि मोत्यांनी युक्त पाणी आणल्यावर, लोक मानसिक आणि शारीरिक आजारांपासून मुक्त होतात आणि अमरावतीला जातात.

चन्दनेभ्यः प्रयुक्तानां शङ्खानां मौक्तिकस्य च। पाप कर्तॄनपि पितॄंश्तारयन्ति यथा श्रुतिः ।। १५.

चंदनाने अभिषेक केलेले शंख आणि मोती, पापी पितरांनाही तारतात, असे श्रुती सांगते.

चन्द्रतीर्थे कुमार्य्यान्तु कावेर्य्यां प्रभवेऽक्षये। श्रीपर्वतस्य तीर्थेषु वैकृते च तथा गिरौ ।। १५.

चंद्रतीर्थ, कावेरीच्या अक्षय उगमावर, श्रीपर्वताच्या तीर्थस्थळी आणि वैकृत पर्वतावरही.

एकस्था यत्र दृश्यन्ते वृक्षा ह्योशिरपर्वते। पालाशाः खादिरा बिल्वा प्लक्षाश्वत्थविकङ्कताः ।। १५.

ओशिर नावाच्या पर्वतावर जिथे पळस, खैर, बेल, प्लक्ष, अश्वत्थ आणि विकंकट हे झाडे एकत्र दिसतात.

एतद्धि मण्डलं सिद्धं यज्ञीयं द्विजसत्तमाः। अस्मिन् मुक्त्वा जनोऽङ्गानि क्षिप्रं यात्यमरावतीम् ।। १५.

हे मंडळ यज्ञासाठी पवित्र मानले गेले आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो. इथे शरीर सोडल्यावर लोक पटकन अमरावतीला पोहोचतात.

कर्माणि स्वप्रयुक्तानि सिध्यन्ति प्रभवात्यये । दुष्प्रसक्तानि पितृषु प्रयुक्तानि भवन्त्युत ।। १५.

स्वतः केलेली कर्मे त्यांचा परिणाम संपल्यावर फळ देतात; आणि जे पितरांसाठी केले जातात, तीही योग्य वेळी फळ देतात.

पितॄणां दुहिता पुण्या नर्मदा सरितां वरा। तत्र श्राद्धानि दत्तानि अक्षयाणि भवन्त्युत ।। १५.

पितरांची पुण्यशाली कन्या म्हणजे नर्मदा, नद्यांमध्ये श्रेष्ठ. तिथे केलेली श्राद्धे कधीही नष्ट होत नाहीत.