वायुपुराणम्

पुष्पाणां चफलानां च भक्ष्याणामन्नतस्तथा। अग्रमुद्धृत्य सर्वेषां जुहुयाज्जातवेदसि ।। १४.

फुलं, फळं आणि खाण्याच्या पदार्थांमध्ये, प्रत्येकाचा उत्तम भाग वेगळा काढावा आणि तो सर्व जाटवेद या अग्नीत अर्पण करावा.

भक्ष्यमन्नं तथा पेयमनुत्तमफलानि च। हुत्वा चाग्नौ ततः पिण्डान्निर्वपेद्दक्षिणामुखः ।। १४.

खाण्याचे पदार्थ, शिजवलेला भात, पिण्याचे पदार्थ आणि उत्तम फळं—हे सर्व अग्नीत अर्पण केल्यावर, नंतर पिंड दक्षिणेकडे तोंड करून ठेवावेत.

स्निग्धैर्भक्ष्यैः सुगन्धैश्च तर्पयेत रसैस्तथा। एकाग्रः पर्युपासीत प्रयतः प्राञ्जलिः स्थितः। तत्परः श्रद्दधानश्च कामानाप्नोति मानवः ।। १४.

स्निग्ध, सुगंधी खाण्याच्या पदार्थांनी आणि स्वादिष्ट पेयांनी पितरांना तृप्त करावं. एकाग्रचित्ताने, भक्तीभावाने, हात जोडून बसावं. जो मनुष्य अशा श्रद्धेने करतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

अक्षुद्रत्वं कृतज्ञत्वं दाक्षिण्यं सत्कृतञ्च यत्। ततो यज्ञञ्च दानञ्च प्रयच्छन्ति पितामहाः ।। १४.

कंजूषपणा नसणे, कृतज्ञता, उदारता आणि आदर—या गुणांमुळे पितर यज्ञ आणि दान देण्याची कृपा करतात.

अतः परं विधिं सौम्यं भुक्तवत्सु द्विजातिषु। आनुपूर्व्येण विधिना तन्मे निगदतः श्रृणु ।। १४.

आता, ब्राह्मणांनी जेवून झाल्यावर जे सौम्य विधी सांगितले आहेत, ते मी तुला योग्य क्रमाने सांगतो, ते लक्षपूर्वक ऐक.

प्रोक्ष्य भूमिमथोद्धृत्य पूर्वं पितृपरायणः। ततोऽत्र विकिरं कुर्यात् विधिदृष्टेन कर्मणा ।। १४.

माती शिंपडून, आधी ती उचलावी आणि पितरांना समर्पित भावनेने, मग इथे विधिप्रमाणे अर्पण विखरावं.

स्वधां वाच्य ततो विप्रा विधिवद्भूरि दक्षिणान्। अन्नशेषमनुज्ञाप्य सत्कृत्य द्विजसत्तमान् । प्राञ्जलिः प्रयतश्चैव अनुगम्य विसर्जयेत् ।। १४.

नंतर, ब्राह्मणांनी विधिप्रमाणे 'स्वधा' म्हणावी आणि भरपूर दक्षिणा द्यावी. उरलेलं अन्न त्यांच्या परवानगीने आणि आदराने, हात जोडून, भक्तीभावाने त्यांना सोबत नेऊन, त्यांना निरोप द्यावा.

सकृदभ्यर्चिताः प्रीता भवन्ति पितरोऽन्ययाः। योगात्मानो महात्मानो विपाप्मानो महौजसः ।। १५.

एकदाच भक्तीने पूजन केल्यावर पितर प्रसन्न होतात. ते योगी, महान आत्मा, पापरहित आणि तेजस्वी असतात.

प्रेत्य च स्वर्गलाभाय कामैश्वर्यं सुविस्तरम् । येषां चाप्यनुगृह्णन्ति मोक्षप्राप्तिक्रमेण तु ।। १५.

मृत्यूनंतर, स्वर्गप्राप्तीसाठी, इच्छा आणि मोठ्या संपत्तीकरिता, ज्यांच्यावर पितर कृपा करतात, त्यांना शेवटी मोक्षही मिळतो.

तानि वक्ष्याम्यहं सौम्याः सरांसि सरितस्तथा। तीर्थानि चैव पुण्यानि देशाञ्जैलांस्तथाश्रमान् ।। १५.

हे सौम्य, आता मी तुला ती सरोवरं, नद्या, पवित्र तीर्थक्षेत्रं, प्रदेश आणि आश्रम सांगतो.

पुण्यो यस्त्रिषु लोकेष्वमरकण्टकपर्वतः। पर्वतः प्रवरः पुण्यः सिद्धचारणसेवितः ।। १५.

तीनही लोकांत अमरकंटक पर्वत पवित्र आहे. तो श्रेष्ठ, पुण्यवान पर्वत आहे आणि सिद्ध व चारणांनी सेविलेला आहे.

यत्र वर्षसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च। तपः सुदुश्चरं तेपे भगवानङ्गिराः पुरा ।। १५.

तेथे हजारो आणि कोटी वर्षे, भगवंत अङ्गिरा यांनी फार कठीण तपस्या केली होती.

यत्र मृत्योर्गतिर्नास्ति तथैवासुररक्षसाम्। न भयं चैव वाऽलक्ष्मीर्यावद्भूमिर्धरिष्यति ।। १५.

तेथे मृत्यू नाही, असुर किंवा राक्षसांचा मार्ग नाही; भीती किंवा दरिद्रता नाही, जोपर्यंत पृथ्वी आहे.

तेजसा यशसा चैव भ्राजते स नगोत्तमः। श्रृङ्गमाल्यवतो नित्यं वह्निः संवर्तको यथा ।। १५.

तो श्रेष्ठ पर्वत तेज आणि कीर्तीने उजळतो, त्याच्या शिखरांवर नेहमीच अलंकार असतात, जणू काही प्रलयकाळचा अग्नी.

मृदवश्च सुगन्धाश्च हेमाभाः प्रियदर्शनाः । शान्ताः कुशा इति ख्याताः पिबन्दक्षिणनर्मदाम् ।। १५.

ते कुश गवत मऊ, सुगंधी, सोन्यासारखे तेजस्वी, सुंदर आणि शांत आहेत. ते दक्षिण नर्मदा पितात म्हणून प्रसिद्ध आहेत.

दृष्टवान् स्वर्गसोपानं भगवानङ्गिराः पुरा। अग्निहोत्रे महातेजाः प्रस्तरार्थकुशोत्तमान् ।। १५.

भगवंत अङ्गिरा यांनी पूर्वी स्वर्गाचा मार्ग पाहिला, अग्निहोत्रात महान तेज मिळवले आणि त्या उत्तम कुश गवताचा उपयोग प्रास्तरासाठी केला.

तेषु दर्भेषु यः पिण्डानमरकण्टकपर्वते। दद्यात्सकृदपि प्राज्ञस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम् ।। १५.

त्या कुश गवतांमध्ये, अमरकंटक पर्वती जो ज्ञानी मनुष्य एकदाच पिंड देतो, त्याला काय फळ मिळतं ते मी तुला सांगतो.

तद्भवत्यक्षयं श्राद्धं पितॄणां प्रीतिवर्द्धनम् । अन्तर्द्धानं च गच्छन्ति क्षेत्रमासाद्य तत्सदा ।। १५.

ते श्राद्ध अमर राहतात, पितरांच्या समाधानात वाढ करतात. त्या पवित्र स्थळी पोहोचल्यावर पितरांना कायमचा मुक्ती लाभते.

तत्र ज्वालारसः पुण्यो दृश्यतेऽद्यापि सर्वशः। सशल्यानां च सत्त्वानां विशल्यकरणी नदी ।। १५.

तेथे आजही सर्वत्र पवित्र अग्नीचे तेज दिसते; आणि बाणांनी जखमी झालेल्यांसाठी एक नदी आहे, जी त्यांच्या जखमा बरी करते.

प्राग्दक्षिणा तु सावर्त्ता वापी सा पर्वतोत्तमे। कलिङ्गदेशपार्श्वार्द्धे पितॄणां प्रीतिवर्द्धनम् ।। १५.

पूर्व आणि दक्षिण दिशेला, पर्वताच्या शिखरावर, कलिंग देशाच्या सीमेवर एक गोल तलाव आहे, जो पितरांच्या समाधानात वाढ करतो.

सिद्धक्षेत्रमृषिश्रेष्टा यदुक्तं परमं भुवि। सम्मतो देवदैत्यानां श्लोकमप्युशना जगौ ।। १५.

ते सिद्ध क्षेत्र, पृथ्वीवरील श्रेष्ठ ऋषींनी गौरवलेले, देव आणि दैत्यांनी मान्य केले आहे; त्या स्थळाचे स्तवन उशना यांनीही श्लोकात केले आहे.

धन्यास्ते पुरुषा लोके ये प्राप्यामरकण्टकम्। पितॄन्सन्तर्पयिष्यन्ति श्राद्धे पितृपरायणाः ।। १५.

जगातील ते लोक धन्य आहेत, जे अमरकंटक येथे जाऊन पितरांना श्राद्धाने तृप्त करतात आणि पितरभक्त असतात.

अल्पेन तपसा सिद्धिं गमिष्यन्ति न संशयः। सकृदेवार्चितास्तत्र स्वर्गममरकण्टके ।। १५.

थोड्याशा तपानेही तेथे सिद्धी मिळते, यात शंका नाही; एकदाच पूजा केली तरी अमरकंटक येथे स्वर्गप्राप्ती होते.

महेन्द्रपर्वते रम्ये पुण्यं शक्रनिषेवितम्। तत्रारुह्य भवेत् प्रीतिः श्राद्धं चैव महत्फलम् ।। १५.

सुंदर महेंद्र पर्वतावर, इंद्राने पावन केलेल्या स्थळी, तेथे चढल्यावर आनंद मिळतो आणि श्राद्धाचे मोठे फळ मिळते.

बिल्वाधःशिखरे युक्ता दिव्यं चक्षुः प्रवर्त्तते। अदृश्यं चैव भूतानां देववच्चरते महीम् ।। १५.

बिल्व वृक्षाच्या खालील शिखरावर, दिव्य दृष्टी मिळते; आणि मग कोणीही ओळखू शकत नाही, देवासारखे पृथ्वीवर वावरता येते.

सप्तगोदावरे चैव गोकर्णे च तपोवने। अश्वमेधफलं तत्र स्नात्वा च लभतेनरः ।। १५.

सप्तगोदावर आणि गोकरण या तपोवनात, तेथे स्नान केल्यावर अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.

धूतपापस्थलं प्राप्य पूतः स्नात्वा भवेन्नरः। रुद्रस्तत्र तपस्तेपे देवदेवो महेश्वरः ।। १५.

पाप धुण्याचे स्थान गाठून, तेथे स्नान केल्यावर मनुष्य पवित्र होतो; तेथेच रुद्र, देवांचा देव महेश्वर, तपस्या केली होती.

गोकर्णे वर्णितं विप्रैर्नस्तिकानां निदर्शनम्। अब्राह्मणस्य सावित्री पठतः सम्प्रणश्यति ।। १५.

गोकरण येथे, ऋषींनी सांगितल्याप्रमाणे, नास्तिकांसाठी एक उदाहरण आहे: ब्राह्मण नसलेल्या व्यक्तीने सावित्रीचे पठण केल्यास ते नष्ट होते.

देवर्षिभवने श्रृङ्गे सिद्धचारणसेविते। आरुह्य तं तु नियमात्ततो यान्ति त्रिविष्टपम् ।। १५.

देवर्षींच्या निवासस्थानी, सिद्ध आणि चारणांनी सेविलेल्या शिखरावर, नियमाने तेथे चढल्यावर, लोक स्वर्गात जातात.