वायुपुराणम्

तस्य पुष्टिरथैश्वर्य्यमायुः सन्ततिरेव च। विचित्रा भजते लक्ष्मीर्मोक्षं च लभते क्रमात् ॥ १२.

यामुळे पुष्टी, ऐश्वर्य, दीर्घायुष्य आणि संतती मिळते; विविध प्रकारची लक्ष्मी लाभते आणि शेवटी मोक्षही मिळतो.

पाप्मापहं पावनीयमश्वमेधफलं तथा। अश्वमेधफलं ह्येतद्द्विजैः सत्कृत्य पूजितम्। मन्त्रं वक्ष्याम्यहं तस्मादमृतं ब्रह्मनिर्मितम् ॥ १२.

हे पाप नष्ट करणारे, पावन करणारे आणि अश्वमेध यज्ञाचे फळ देणारे आहे; जेव्हा द्विजांनी सन्मानाने पूजा केली जाते, तेव्हा मी त्यासाठी ब्रह्माने निर्मिलेला अमर मंत्र सांगतो.

देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च। नमः स्वधायै स्वाहायै नित्यमेव भवन्त्युत ॥ १२.

देवतांना, पितरांना आणि महान योगींना नेहमी नमस्कार असो; स्वधा आणि स्वाहा यांनाही सदैव वंदन असो.

आद्यावसाने श्राद्धस्य त्रिरावर्त्तं जपेत्सदा। पिण्डनिर्वपणे चैव जपेदेतत्समाहितः। पितरः क्षिप्रमायान्ति राक्षसाः प्रद्रवन्ति च ॥ १२.

श्राद्धाच्या सुरुवातीला आणि शेवटी, तसेच पिंड अर्पण करताना, हे मंत्र नेहमी तीनदा एकाग्रतेने म्हणावे. त्यामुळे पितर लवकर येतात आणि राक्षस पळून जातात.

पितॄंस्तत्र्त्रिषु लोकेषु मन्त्रोऽयं तारयत्युत। पठ्यमानः सदा श्राद्धे नियतं ब्रह्‌मवादिभिः ॥ १२.

हा मंत्र श्राद्धाच्या वेळी ब्रह्मज्ञानात निष्ठा असलेल्या लोकांनी नेहमी म्हणला, तर तो पितरांना तिन्ही लोकांतून तारतो.

राज्यकामो जपेदेनं सदा मन्त्रमतन्द्रितः। वीर्य्यशौचार्थसत्त्वञ्च श्रीरायुर्बलवर्द्धनम् ॥ १२.

राज्याची इच्छा असणाऱ्याने हा मंत्र नेहमी मन लावून म्हणावा; त्यामुळे बळ, शुद्धता, संपत्ती, सद्गुण, कीर्ती, आयुष्य आणि शक्ती वाढते.

प्रीयन्ते पितरो येन जप्येन नियमेन च। सप्तार्च्चिषं प्रवक्ष्यामि सर्वकामप्रदं शुभम् ॥ १२.

ज्याच्या नियमीत जपाने पितर प्रसन्न होतात, तो सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आणि शुभ असा सप्तार्चिष मंत्र मी सांगतो.

अमूर्तानां समूर्तानां पितॄणां दीप्त तेजसाम्। नमस्यामि सदा तेभ्यो ध्यानिभ्यो योगचक्षुषा ॥ १२.

रूप असलेल्या आणि निराकार, तेजस्वी अशा पितरांना, योगदृष्टीने ध्यान करणाऱ्यांना मी नेहमी वंदन करतो.

इन्द्रादीनां जनयितारो भृगुमारीचयोस्तथा। सप्तर्षीणां पितॄणाञ्च तान्नमस्यामि कामदान् ॥ १२.

इंद्र वगैरे देव, भृगु आणि मरीचि, सप्तर्षी आणि पितर यांचे जनक, सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्यांना मी वंदन करतो.

मन्वादीनां सुरेशानां सूर्य्याचन्द्रमसोस्तथा। तान्नमस्कृत्य सर्वान्वै पितॄन्कुशलदायकान् ॥ १२.

मनु आणि इतर देवांचे अधिपती, सूर्य आणि चंद्र यांच्या पितरांना, जे सर्वांना कल्याण देतात, त्यांना मी वंदन करतो.

नक्षत्राणां चरादीनां पितॄनथ पितामहान्। द्यावापृथिव्योश्च तथा नमस्यामि कृताञ्जलिः ॥ १२.

नक्षत्रांचे, चल-अचल सर्वांचे पितर आणि पितामह, तसेच आकाश आणि पृथ्वी यांना मी हात जोडून वंदन करतो.

देवर्षीणाञ्जनयितॄंश्च सर्वलोकनमस्कृतान्। अभयस्य सदा दातॄन्नमस्येऽहं कृताञ्जलिः ॥ १२.

देवर्षींचे जनक, सर्व लोकांनी पूजिलेले आणि नेहमी निर्भयता देणारे, त्यांना मी हात जोडून वंदन करतो.

प्रजा पतेः कश्यपाय सोमाय वरुणाय च। योगयोगेश्वरेभ्यश्च नमस्यामि कृताञ्जलिः ॥ १२.

प्रजापती, कश्यप, सोम, वरुण आणि योग व योगेश्वरांना मी हात जोडून वंदन करतो.

पितृगणेभ्यः सप्तभ्यो नमो लोकेषु सप्तसु। स्वयम्भुवे नमश्चैव ब्रह्मणे योगचक्षुषे ॥ १२.

सातही लोकांतील पितरांच्या सात गणांना आणि स्वयंभू ब्रह्मा, योगदृष्टी असणाऱ्यांना मी नमस्कार करतो.

एतदुक्तं ससप्तर्षिब्रह्मर्षिगणपूजितम् । पवित्रं परमं ह्येतच्छ्रीमद्रक्षोविनाशनम् ॥ १२.

हे सप्तर्षी आणि ब्रह्मर्षी यांच्या पूज्य आहे; हे अत्यंत पवित्र असून मोठ्या पापांचा नाश करणारे आहे.

अनेन विधिना युक्तस्त्रीन्वरान् लभते नरः। अन्नमायुः सुतांश्चैव ददते पितरो भुवि ॥ १२.

या पद्धतीने करणाऱ्याला तीन वर मिळतात: पितर त्याला अन्न, दीर्घायुष्य आणि पुत्र देतात.

भक्त्या परमया युक्तः श्रद्दधानो जितेन्द्रियः। सप्तार्च्चिषं जपेद्यस्तु नित्यमेव समाहितः। सप्तद्वीपसमुद्रायां पृथिव्यामेकराड्भवेत् ॥ १२.

जो परम भक्ती, श्रद्धा आणि इंद्रिय संयमाने नेहमी एकाग्रतेने सप्तार्चिष मंत्राचा जप करतो, तो सातही द्वीप आणि समुद्र असलेल्या पृथ्वीचा एकछत्री राजा होतो.

यत्किंचित्पच्यते गेहे भक्ष्यं वा भोज्यमेव च। अनिवेद्य न भोक्तव्यं तस्मिन्नायतने सदा ॥ १२.

घरात जे काही शिजवले जाते, खाण्याचे किंवा जेवणाचे, ते त्या स्थळी आधी अर्पण न करता कधीच खाऊ नये.

क्रमशः कीर्त्तयिष्यामि बलिपात्राण्यतः परम्। येषु यच्च फलं प्रोक्तं तन्मे निगदतः श्रृणु ॥ १२.

आता मी बळीच्या पात्रांचे आणि त्यात मिळणाऱ्या फळांचे क्रमाने वर्णन करतो; ते लक्षपूर्वक ऐक.

बृहस्पतिरुवाच।। पालाशं ब्रह्मवर्चस्यमश्वत्थे राज्यभावना। सर्वभूताधिपत्यं च प्लक्षे नित्यमुदाहृतम् ।। १३.

बृहस्पती म्हणाले: ब्रह्मतेजासाठी पळाश, राज्यसंपादनासाठी अश्वत्थ, आणि सर्व भूतांचे अधिपत्य मिळवण्यासाठी प्लक्ष नेहमी सांगितला आहे.

पुष्टिकामं च न्यग्रोधं बुद्धिं प्रज्ञां धृतिं स्मृतिम्। रक्षोघ्नं च यशस्यं च काश्मर्य्यं पात्रमुच्यते ।। १३.

पुष्टीसाठी वट, बुद्धी, प्रज्ञा, धैर्य आणि स्मरणासाठी, तसेच राक्षसांचा नाश करणारा आणि कीर्ती देणारा काश्मर्य पात्र सांगितले आहे.

सौभाग्यमुत्तमं लोके मधुके समुदाहृतम्। फल्गुपात्रे च कुर्वाणः सर्वान्कामानवाप्नुयात् ।। १३.

या जगात मधाचा नैवेद्य देणाऱ्याला श्रेष्ठ भाग्य मिळते असे सांगितले आहे. जो फळगुच्या पात्रात हे करतो, त्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

परा द्युतिरथो कर्त्तुः प्राकाश्यं च विशेषतः । बिल्वे लक्ष्मीस्तथा मेधा नित्यमायुष्यमेव च ।। १३.

यज्ञ करणाऱ्याला मोठा तेज आणि विशेष प्रकाश मिळतो; बिल्वाच्या पात्रात नैवेद्य दिल्यास लक्ष्मी, बुध्दी आणि कायमचे आयुष्य मिळते.

क्षेत्रारामतडागेषु सर्वसस्येषु चैव हि। वर्षेदजस्रं पर्जन्यो वेणुपात्रेषु कुर्व्वतः ।। १३.

शेतात, बागेत, तळ्यात आणि सर्व पिकांसाठी, बांबूच्या पात्रात नैवेद्य दिल्यास, पाऊस नेहमी पडतो.

एतेष्वेव सुपात्रेषु ये चैवाग्रयणं ददुः। सकृदप्यत्र यज्ञानां सर्वेषां फलमुच्यते ।। १३.

या उत्तम पात्रांमध्ये आणि जो पहिला भाग देतो, तो एकदाच का असेना, त्याला सर्व यज्ञांचे फळ मिळते असे सांगितले आहे.

पितृभ्यो यस्तु माल्यानि सुगन्धीनि च सर्वशः । सदा दद्याच्छ्रिया युक्तः स विभाति दिवाकरः ।। १३.

जो नेहमी पितरांना हार आणि सुगंधी वस्तू देतो, तो श्रीमंत होतो आणि सूर्याप्रमाणे तेजस्वी दिसतो.

गुग्गुलादींस्तथा धूपान् पितृभ्यो यः प्रयच्छति। संयुक्तान्मधुसर्पिर्भ्यां सोऽश्वमेधफलं लभेत् ।। १३.

जो गूगुळ वगैरे धूप, मध आणि तूप मिसळून पितरांना अर्पण करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.

धूपं गन्धगुणोपेतं कान्तं पितृपरायणम्। लभते स्त्रीष्वपत्यानि इह चामुत्र चोभयोः। दद्यादेव पितृभ्यस्तु नित्यमेव ह्यतन्द्रितः ।। १३.

जो सुगंधी आणि मनाला भावणारा धूप पितरांसाठी अर्पण करतो, त्याला स्त्रियांच्या पोटी संतती मिळते, या जन्मात आणि पुढच्या जन्मातही; म्हणून नेहमी जागरूक राहून पितरांना अर्पण करावे.

दीपं पितृभ्यः प्रयतः सदा यस्तु प्रयच्छति। स लोकेऽप्रतिमं चक्षुः सदा च लभते शूभम् ।। १३.

जो भक्तीने नेहमी पितरांना दिवा अर्पण करतो, त्याला जगात अतुलनीय दृष्टी मिळते आणि नेहमी शुभता प्राप्त होते.