वायुपुराणम्

मोक्षोपायमथैश्वर्य्यं सूक्ष्मदेहाश्च देवताः। कृत्स्नं वैराग्यमानन्त्यं प्रयच्छन्ति पितामहाः ।। ११.

मोक्षाचा उपाय, ऐश्वर्य, देवतांना सूक्ष्म देह, पूर्ण वैराग्य आणि अनंतत्व—हे सर्व पितरं देतात.

ऐश्वर्य्यं विहितं योगमैश्वर्य्यं वित्तमुत्तमम्। योगैश्वर्य्यदृते मोक्षः कथञ्चिन्नोपपद्यते ।। ११.

जे ऐश्वर्य मिळतं ते योगयुक्त ऐश्वर्य आहे, तेच श्रेष्ठ धन; योगसंपन्न ऐश्वर्याशिवाय मोक्ष कधीच मिळत नाही.

अपक्षस्यैव गमनं गगने पक्षिणो यथा । वरिष्ठः सर्वधर्म्माणां मोक्षो धर्म्मः सनातनः ।। ११.

जसं फक्त पंख असलेले पक्षी आकाशात उडू शकतात, तसंच सर्व धर्मांमध्ये मोक्ष हा सर्वात श्रेष्ठ आणि सनातन धर्म आहे.

विमानानां सहस्राणि युक्तान्यप्सरसांगणैः। सर्वकामप्रसिद्धानि प्रयच्छन्ति पितामहाः ।। ११.

हजारो विमानं, अप्सरांच्या समूहांनी सुशोभित आणि सर्व इच्छांची पूर्तता करणारी, पितरांकडून मिळतात.

प्रज्ञा पुष्टिः स्मृतिर्मेधा राज्यमारोग्यमेव च। पितॄणां हि प्रसादेन प्राप्यते सुमहात्मना ।। ११.

प्रज्ञा, पुष्टी, स्मरणशक्ती, बुध्दी, राज्य आणि आरोग्य—हे सर्व महान पितरांच्या कृपेने मिळतं.

मुक्तावैढूर्य्यवासांसि वाजिनागायुतानि च। कोटिशश्चापि रत्नानि प्रयच्छन्ति पितामहाः ।। ११.

आजोबा मोत्यांची आणि वैडूर्य रत्नांची वस्त्रे, घोड्यांचे व हत्तींचे समूह, आणि कोटी-कोटी मौल्यवान रत्ने देतात.

हंसबर्हिणयुक्तानि मुक्तावैढूर्य्यवन्ति च। किङ्किणीजालनद्धानि सदा पुष्पफलानि च। प्रीत्या नित्यं प्रयच्छन्ति मनुष्याणां पितामहाः ।। ११.

आजोबा नेहमी प्रेमाने, मोत्यांनी व वैडूर्य रत्नांनी सजवलेल्या, हंस आणि मोर जुंपलेल्या, घंटांच्या माळांनी बांधलेल्या, नेहमी फुलांनी व फळांनी भरलेल्या वाहनांची मानवांना भेट देतात.

सौवर्णं राजतं ताम्रं पितॄणां पात्रमुच्यते। रजतं रजताक्तं वा पितॄणां पात्रमुच्यते ॥ १२.

सोने, चांदी किंवा तांब्याची भांडी पितरांसाठी योग्य मानली जातात; अगदी चांदीची किंवा चांदीने मढवलेली भांडीही पितरांसाठी योग्य समजली जातात.

रजतस्य तथा चापि दर्शनं दानमेव च। अनन्तमक्षयं स्वर्ग्यं पितॄणां दानमुच्यते। पितॄनेतेन दानेन सत्पुत्रास्तारयन्त्युत ॥ १२.

चांदीचे दर्शन किंवा तिचे दान, हे पितरांसाठी अमर्याद, अक्षय आणि स्वर्गीय दान मानले जाते; अशा दानाने चांगले पुत्र आपल्या पितरांना तारतात.

राजते हि स्वधा दुग्धा पात्रेऽस्मिन्पितृभिः पुरा। स्वधादायार्थिभिस्तात तस्मिन्दत्ते तदक्षयम् ॥ १२.

पूर्वी पितरांनी चांदीच्या भांड्यात दूधाने केलेली स्वधा पिली होती; म्हणून स्वधा घेऊ इच्छिणाऱ्यांसाठी, जेव्हा ती या भांड्यात दिली जाते, तेव्हा ती अक्षय होते.

कृष्णाजिनस्य सान्निध्यं दर्शनं दानमेव वा। रक्षोघ्नं ब्रह्मवर्च्चस्यं पितॄंस्तत्तद्वितारयेत् ॥ १२.

कृष्णमृगाच्या कातडीचे सान्निध्य, दर्शन किंवा दान, हे पिशाच्चांचा नाश करणारे, ब्राह्मण तेज वाढवणारे आणि पितरांना अनेक प्रकारे लाभ देणारे आहे.

काञ्चनं राजतं ताम्रं दौहित्रं कुतपस्तिलाः। वस्त्रञ्च पावनीयानि त्रिदण्डो योगमेव च ॥ १२.

सोने, चांदी, तांबे, नातवंड, कुटप भांडे, तीळ, शुद्ध वस्त्रे आणि त्रिदंड तसेच योगाभ्यास—

श्राद्धकर्मण्ययं श्रेष्ठो विधिर्ब्राह्यः सनातनः। आयुः कीर्त्तिः प्रजाश्चैव प्रज्ञासन्ततिवर्द्धनः ॥ १२.

हे श्राद्धकर्मासाठीचे श्रेष्ठ आणि सनातन नियम आहेत; यामुळे आयुष्य, कीर्ती, संतती आणि बुद्धी व वंश वाढतो.

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां विदिकूस्थानं विशेषतः। सर्वतोरत्निमात्रन्तु चतुरस्रं सुसंहितम् ॥ १२.

दक्षिण-पूर्व दिशेला, विशेषतः ठराविक जागी, सर्व बाजूंनी एक रत्नि मापाचे चौकोनी स्थान नीट तयार करावे.

वक्ष्यामि विधिवत्स्थानं पितॄणामनुशासनात्। धन्यमारोग्यमायुष्यं बलवर्णविवर्द्धनम् ॥ १२.

मी आता नियमाप्रमाणे आणि आज्ञेप्रमाणे पितरांसाठीची जागा सांगतो, जी समृद्धी, आरोग्य, दीर्घायुष्य, बळ आणि रंग वाढवणारी आहे.

तत्र गर्त्तास्त्रयः कार्य्यास्त्रयो दण्डाश्च खादिराः। रत्निमात्रास्तु ते कार्य्या रजतेन विभूषिताः। तेवितस्त्यायताः कार्य्याः सर्व्वतश्चतुरङ्गुलाः ॥ १२.

त्या ठिकाणी तीन खड्डे आणि तीन खैराच्या काठ्या, प्रत्येकी एक रत्नि लांबीच्या व चांदीने सजवलेल्या, तयार कराव्यात; त्या लांब ठेवाव्यात आणि सर्व बाजूंनी चार बोटे जाडीच्या असाव्यात.

प्राग्दक्षिणमुखान्भूमौ स्थितानसुषिरंस्तथा। अद्भिः पवित्रपूताभिः प्लावयेत्सततं शुचिः ॥ १२.

त्या पूर्व-दक्षिण दिशेला, जमिनीवर, छिद्र नसलेल्या ठेवाव्यात; आणि शुद्ध व्यक्तीने त्या नेहमी कुशांनी शुद्ध केलेल्या पाण्याने धुवाव्यात.

पयसा ह्याजगव्येन शोधनं वाग्भिरेव तु। तर्पणात्सततं ह्येवं तृप्तिर्भवति शाश्वती ॥ १२.

गायीच्या किंवा शेळीच्या दुधाने आणि पवित्र मंत्रांनी शुद्धी करावी; अशा सातत्याने तर्पण केल्याने कायमची तृप्ती मिळते.

इह चामुत्र च श्रीमान्सर्वकर्मसमन्वितः। एवं त्रिषवणस्नातो योऽर्चयेत पितॄन्सदा । मन्त्रेण विधिवत्सम्यगश्वमेधफलं लभेत् ॥ १२.

या जगात आणि पुढील जगात, सर्व कर्तव्यांनी युक्त जो मनुष्य दिवसातून तीन वेळा स्नान करून, योग्य मंत्र व पद्धतीने पितरांची पूजा करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.

तत्स्थापयेदमावास्यां गर्त्ते भूचतुरङ्गुले । त्रिःसप्तसंज्ञास्ते यज्ञास्त्रैलोक्यं धार्य्यते तु वै ॥ १२.

अमावस्येला, चार बोटे चौकोनी खड्ड्यात हे ठेवावे; त्रिसप्त नावाचे हे यज्ञ खरोखर तीनही लोकांचा आधार आहेत.

तस्य पुष्टिरथैश्वर्य्यमायुः सन्ततिरेव च। विचित्रा भजते लक्ष्मीर्मोक्षं च लभते क्रमात् ॥ १२.

यामुळे पुष्टी, ऐश्वर्य, दीर्घायुष्य आणि संतती मिळते; विविध प्रकारची लक्ष्मी लाभते आणि शेवटी मोक्षही मिळतो.

पाप्मापहं पावनीयमश्वमेधफलं तथा। अश्वमेधफलं ह्येतद्द्विजैः सत्कृत्य पूजितम्। मन्त्रं वक्ष्याम्यहं तस्मादमृतं ब्रह्मनिर्मितम् ॥ १२.

हे पाप नष्ट करणारे, पावन करणारे आणि अश्वमेध यज्ञाचे फळ देणारे आहे; जेव्हा द्विजांनी सन्मानाने पूजा केली जाते, तेव्हा मी त्यासाठी ब्रह्माने निर्मिलेला अमर मंत्र सांगतो.

देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च। नमः स्वधायै स्वाहायै नित्यमेव भवन्त्युत ॥ १२.

देवतांना, पितरांना आणि महान योगींना नेहमी नमस्कार असो; स्वधा आणि स्वाहा यांनाही सदैव वंदन असो.

आद्यावसाने श्राद्धस्य त्रिरावर्त्तं जपेत्सदा। पिण्डनिर्वपणे चैव जपेदेतत्समाहितः। पितरः क्षिप्रमायान्ति राक्षसाः प्रद्रवन्ति च ॥ १२.

श्राद्धाच्या सुरुवातीला आणि शेवटी, तसेच पिंड अर्पण करताना, हे मंत्र नेहमी तीनदा एकाग्रतेने म्हणावे. त्यामुळे पितर लवकर येतात आणि राक्षस पळून जातात.

पितॄंस्तत्र्त्रिषु लोकेषु मन्त्रोऽयं तारयत्युत। पठ्यमानः सदा श्राद्धे नियतं ब्रह्‌मवादिभिः ॥ १२.

हा मंत्र श्राद्धाच्या वेळी ब्रह्मज्ञानात निष्ठा असलेल्या लोकांनी नेहमी म्हणला, तर तो पितरांना तिन्ही लोकांतून तारतो.

राज्यकामो जपेदेनं सदा मन्त्रमतन्द्रितः। वीर्य्यशौचार्थसत्त्वञ्च श्रीरायुर्बलवर्द्धनम् ॥ १२.

राज्याची इच्छा असणाऱ्याने हा मंत्र नेहमी मन लावून म्हणावा; त्यामुळे बळ, शुद्धता, संपत्ती, सद्गुण, कीर्ती, आयुष्य आणि शक्ती वाढते.

प्रीयन्ते पितरो येन जप्येन नियमेन च। सप्तार्च्चिषं प्रवक्ष्यामि सर्वकामप्रदं शुभम् ॥ १२.

ज्याच्या नियमीत जपाने पितर प्रसन्न होतात, तो सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आणि शुभ असा सप्तार्चिष मंत्र मी सांगतो.

अमूर्तानां समूर्तानां पितॄणां दीप्त तेजसाम्। नमस्यामि सदा तेभ्यो ध्यानिभ्यो योगचक्षुषा ॥ १२.

रूप असलेल्या आणि निराकार, तेजस्वी अशा पितरांना, योगदृष्टीने ध्यान करणाऱ्यांना मी नेहमी वंदन करतो.

इन्द्रादीनां जनयितारो भृगुमारीचयोस्तथा। सप्तर्षीणां पितॄणाञ्च तान्नमस्यामि कामदान् ॥ १२.

इंद्र वगैरे देव, भृगु आणि मरीचि, सप्तर्षी आणि पितर यांचे जनक, सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्यांना मी वंदन करतो.