वायुपुराणम्

माया विहरणे विप्रा गिरौ क्रौञ्चे निपातिते। तारके चासुरवरे समुदीर्णे निपातिते ।। ११.

ब्राह्मणहो, मायेमध्ये रमताना, जेव्हा क्रौंच पर्वत पडला आणि मोठा असुर तारक वर झाला आणि मग मारला गेला.

सेन्द्रोपेन्द्रैर्महाभागैर्देवरैग्निसुतः प्रभुः । सेनापत्येन दैत्यारिरभिषिक्तः प्रतापवान् ।। ११.

इंद्र, उपेंद्र आणि इतर देवांसह, अग्निपुत्र प्रभू, दैत्यांचा शत्रू, सेनापती म्हणून अभिषिक्त झाला.

देवसेनापतिस्त्वेवं पठ्यते नरनायकः। देवारिस्कन्दनः स्कन्दः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः ।। ११.

म्हणूनच त्याला देवसेनेचा सेनापती, नरांचा नेता, देवांचा शत्रू संहारक स्कंद, सर्व लोकांचा स्वामी म्हणतात.

प्रमथैर्विविधैर्दवैस्तथा भूत गणैरपि । मातृभिर्विविधाभिश्च विनायकगणैस्तथा ।। ११.

विविध प्रमथ, दैव, तसेच भूतगण, अनेक मातृका आणि गणपतींचे समूह यांच्यासह.

सा त्वपश्यद्विमानानि पतन्ती सा दिवश्च्युता । त्रसरेणुप्रमाणानि तेष्वपश्यच्च्युतान् पितॄन् ।। ११.

तीने आकाशात उडणारी विमाने खाली पडताना पाहिली, तीही स्वर्गातून खाली पडली; त्यात तिने आपल्या पूर्वजांना धुळीइतके लहान, खाली पडलेले पाहिले.

सुसूक्ष्मानपरित्यक्तानग्नीनग्निष्विवाहितान्। त्रायध्वमित्युवाचाथ पतन्ती तानवाक्शिराः ।। ११.

ती पूर्वज अगदी सूक्ष्म, सोडलेले, अग्नी विझल्यासारखे, अग्नी न ठेवलेले दिसले; ती पडताना, डोकं झुकवून म्हणाली, 'माझं रक्षण करा!'

तैरुक्ता सा तु माभैषीरित्युक्ताधिष्ठिताभवत्। ततः प्रासादयत्सा वै पितॄंस्तान् दीनया गिरा ।। ११.

त्यांनी तिला 'भीऊ नको' असं सांगितलं आणि ती निर्धास्त झाली; मग तिने आपल्या करुण शब्दांनी पूर्वजांना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.

ऊचुस्ते पितरः कन्यां भ्रष्टैश्वर्यां व्यतिक्रमात्। भ्रष्टैश्वर्या स्वदोषेण तपसि त्वं शुचिस्मिते ।। ११.

पूर्वजांनी त्या कन्येला, जी चुकीमुळे ऐश्वर्य गमावली होती, सांगितलं: 'तुझ्या चुकीमुळे ऐश्वर्य हरपलं आहे, म्हणून तू तप करावं, हसतमुखे.'

यैः क्रियन्ते च कर्म्माणि शरीरैरिह दैवतैः । तैरेव तत्कर्मफलं प्राप्नुवन्तीह देवताः ।। ११.

देवतांनी इथे शरीराने जी कर्मे केली, त्याच कर्मांनी त्यांना इथे फळ मिळतं.

सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे। तस्मादमावस्वपत्यत्वं प्रेत्य प्राप्स्यसे फलम् ।। ११.

कर्मांची फळं लगेच मिळतात, देवत्वात, मृत्यूनंतर किंवा मानवजन्मात; म्हणून मृत्यूनंतर तुला अमावास्यापतीचं फळ मिळेल.

इत्युक्त्या वै पितरः पुनस्ते तु प्रसादिताः। ध्यात्वा प्रसादं सञ्चक्रुस्तस्यास्ते त्वनुकम्पया ।। ११.

असं सांगितल्यावर, पूर्वज पुन्हा प्रसन्न झाले; त्यांनी ध्यान करून तिच्यावर दयेनं आपला आशीर्वाद दिला.

अवश्यम्भाविनं दृष्ट्वा ह्यर्थमूचुस्ततः सुराः । सोमपाः पितरः कन्यां राज्ञश्चैव ह्यमावसोः ।। ११.

घडणं अटळ आहे हे पाहून, देव, सोमपान करणारे पितर, आणि अमावसु राजाची कन्या यांनी असे सांगितले.

उत्पन्नस्य पृथिव्यां तु मानुषत्वे महात्मनः। कन्या भूत्वा त्विमाँल्लोकान्पुनः प्राप्स्यसि स्वानिति ।। ११.

हे महात्म्या, पृथ्वीवर मानव म्हणून जन्म घेऊन, तू कन्या होशील आणि पुन्हा आपले लोक मिळवशील.

अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा। अस्यैव राज्ञो दुहिता अद्रिकायां ह्यमावसोः ।। ११.

अठ्ठाविसाव्या द्वापारयुगात, तू या अमावसु राजाची कन्या म्हणून, अद्रिका या माशाच्या गर्भातून जन्म घेशील.

पराशरस्य दायादं ऋषेस्त्वं जनयिष्यसि। स वेदमेकं विप्रर्षिश्चतुर्धा वै करिष्यति ।। ११.

तू पराशर ऋषींच्या वंशजाला जन्म देशील; तो ज्ञानी ऋषी एक वेद चार भागांत विभागेल.

महाभिषस्य पुत्रौ द्वौ शन्तनोः कीर्त्तिवर्द्धनौ। विचित्रवीर्य्यं धर्मज्ञं त्वमेवोत्पादयिष्यसि ।। ११.

महाभिषाचा सुपुत्र, कीर्ती वाढवणारा शांतनू, याला दोन पुत्र मिळतील; त्यात धर्म जाणणारा विचित्रवीर्य तू जन्माला घालशील.

चित्राङ्गदं चराजानं तेजोबलगुणान्वितम्। एतानुत्पाद्य पुत्रं स्वं पुनर्लोकानवाप्स्यसि ।। ११.

तू तेज, बल आणि गुणांनी युक्त असा राजा चित्रांगद जन्माला घालशील; हे पुत्र होऊन, पुन्हा आपले लोक मिळवशील.

व्यतिक्रमात्पितॄणां त्वं प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम्। तस्यैव राज्ञस्त्वं कन्या अद्रिकायां भविष्यसि ।। ११.

पितरांचा नियम मोडल्यामुळे, तुला निंदनीय जन्म मिळेल; त्या अमावसु राजाची कन्या म्हणून अद्रिकेत जन्म होईल.

कन्या भूत्वा ततश्च त्वमिमान् लोकानवाप्स्यसि। एवमुक्ता तु दाशेयी जाता सत्यवती तु सा ।। ११.

कन्या होऊन, नंतर तू हे लोक पुन्हा मिळवशील; असे सांगितल्यावर, दाशाची कन्या सत्यवती झाली.

अद्रिकायां सुता मत्स्यां सुता जाता ह्यमावसोः। अद्रि कामत्स्यसम्भूता गङ्गायामनुसङ्गमे ।। ११.

अद्रिकेत माशाच्या रूपात अमावसुची कन्या म्हणून ती जन्मली; अद्रिकेतून माश्याच्या रूपात, गंगेच्या संगमाजवळ ती उत्पन्न झाली.

तस्य राज्ञो हि सा कन्या राज्ञो वीर्य्ये सदैव हि। विरजा नाम ते लोका दिवि रोचन्ति ते गणाः ।। ११.

ती त्या राजाची कन्या होती, नेहमी राजसत्तेने युक्त; तुझे लोक विरजा नावाने ओळखले जातात आणि ते गण स्वर्गात तेजाने चमकतात.

अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तत्र पितरो भास्वरप्रभाः । तान्दानवगणा यक्षा रक्षोगन्धर्व्वकिन्नराः। भूतसर्पपिशाचाश्च भावयन्ति फलार्थिनः ।। ११.

तेथे अग्निष्वात्त नावाने ओळखले जाणारे पितर तेजस्वी आणि प्रकाशमान आहेत; दानव, यक्ष, राक्षस, गंधर्व, किन्नर, भूते, सर्प आणि पिशाच्च हे सर्व फळाच्या इच्छेने त्यांची पूजा करतात.

एते पुत्राः समाख्याताः पुलहस्य प्रजापतेः। त्रय एते गणाः प्रोक्ता धर्ममूर्तिधराः शुभाः ।। ११.

हे पुलह प्रजापतीचे पुत्र आहेत असे सांगितले जाते; हे तीन गण धर्म धारण करणारे आणि शुभ आहेत.

एतेषां मानसी कन्या पीवरी नाम विश्रुता। योगिनी योगपत्नी च योगमाता तथैव च ।। ११.

त्यांच्यात पिवरी नावाची मानसकन्या प्रसिद्ध आहे; ती योगिनी, योगपत्नी आणि योगमाता आहे.

भविता द्वापरं प्राप्य अष्टाविंशन्तु दैवतम्। पराशरकुलोद्भूतः शुको नाम महातपाः ।। ११.

अठ्ठाविसाव्या द्वापारयुगात, पराशर कुलात जन्मलेला शुक नावाचा महान तपस्वी होईल.

श्रीमान्योगी महायोगी योगस्तस्माद्द्विजोत्तमः। व्यासादरण्यां सम्भूतो विधूम इव पावकः ।। ११.

तो तेजस्वी योगी, श्रेष्ठ द्विज, व्यास यांच्या वनातील पुत्राप्रमाणे, धूर नसलेल्या अग्नीप्रमाणे उत्पन्न झाला.

स तस्यां पितृकन्यायां योगाचार्यान्परिश्रुतान् । कृष्णं गौरं प्रभुं शम्भुं तथा भूरिश्रुतं ववौ ।। ११.

त्या पितरांच्या कन्येतून त्याने प्रसिद्ध योगाचार्य निर्माण केले: कृष्ण, गौर, प्रभू, शंभू आणि भूरिश्रुत.

कन्यां कीर्त्तिमतीञ्चैव योगिनीं योगमातरम् । ब्रह्मदत्तस्य जननी महिषी त्वणुहस्य तु ।। ११.

त्याने कीर्तिमती नावाची कन्या, योगिनी, योगमाता निर्माण केली; ती ब्रह्मदत्ताची माता आणि वनुहाची राणी झाली.

एतानुत्पाद्य धर्मात्मा पुत्रान्योगमवाप्य च। महायोगतपाश्चैव अपरावर्त्तिनीं गतिम् ।। ११.

हे पुत्र जन्माला घालून, धर्मात्म्याने योग आणि महान तप प्राप्त करून, पुन्हा न येणारी अवस्था गाठली.