वायुपुराणम्

स शापरोषाद्रुद्राण्या अन्तर्गर्भो हुताशनः। बहून्वर्षगणान् गर्भं धारयामास वै द्विजाः ।। ११.

रुद्राणीच्या शापामुळे, अग्नीने अनेक वर्षे ते बीज पोटात धरलं, हे द्विजजन.

स गङ्गामुपगम्याह श्रूयतां सरिदुत्तमे। सुमहान् परिखेदो मे गर्भधारणकारणात् ।। ११.

मग तो गंगामाईकडे गेला आणि म्हणाला, 'हे श्रेष्ठ नदी, मला हे बीज पोटात धरल्यामुळे फार त्रास होतो आहे.'

मद्धितार्थमिमं गर्भमतो धारय निम्नगे। मत्प्रसादाच्च खेदो वै मन्दस्तव भविष्यति ।। ११.

‘माझ्यासाठी हे बीज तू पोटात धर, हे निम्नगंगे. माझ्या कृपेने तुझा हा त्रास फारच कमी होईल.’

तथेत्युक्त्वा तदा सा तु सम्प्रहृष्ट महानदी। तं गर्भं धारयामास दह्यमानेन चेतसा ।। ११.

‘तसं होईल’ असं म्हणून, ती महानदी आनंदाने ते बीज पोटात धरू लागली, जरी तिच्या मनात जळजळ होत होती.

सापि कृच्छ्रेण महता खिद्यमाना महानदी। कालं प्रकृष्टं सुमहद्घर्भधारणतत्परा ।। ११.

ती महानदी मोठ्या कष्टाने, दीर्घ काळ त्रास सहन करत, ते बीज पोटात धरून राहिली.

तया परिगतं गर्भं कुक्षौ हिमवतः शुभे। शुभं शरवणं नाम चित्रं पुष्पितपादपम्। तत्र तं व्यसृजद्गर्भं दीप्यमानामिवानलम् ।। ११.

तिने ते बीज हिमालयाच्या पवित्र कुशीत, सुंदर आणि फुलांनी बहरलेल्या शरवण नावाच्या ठिकाणी ठेवले; तिथे तिने ते अग्नीप्रमाणे तेजस्वी बीज सोडले.

रुद्राग्निगङ्गातनयस्तत्र जातोऽरुणप्रभः । आदित्यशतसङ्काशो महातेजाः प्रतापवान् ।। ११.

तिथे रुद्र, अग्नी आणि गंगा यांचा तेजस्वी, अरुणप्रभा असलेला, शंभर सूर्यांसारखा उजळ, महान तेजस्वी पुत्र जन्मास आला.

तस्मिञ्जाते महाभागे कुमारे जाह्नवीसुते। विमानयानैराकाशं पतत्रिभिरिवावृतम् ।। ११.

त्या जाह्नवीपुत्राचा जन्म होताच, आकाशात देवांच्या विमानांनी जणू पक्ष्यांनी व्यापल्यासारखं भरून गेलं.

देवदुन्दुभयो नेदुराकाशे मधुरस्वराः। मुमुचुः पुष्पवर्षञ्च खचराः सिद्धचारणाः ।। ११.

आकाशात देवदुंदुभी मधुर स्वरात वाजू लागल्या आणि सिद्ध, चारण यांनी फुलांचा वर्षाव केला.

जगुर्गन्धर्व्वमुख्याश्च सर्व्वशस्तत्र तत्र ह। यक्षा विद्याधराः सिद्धाः किन्नराश्चैव सर्वशः ।। ११.

सर्वत्र मुख्य गंधर्वांनी गाणी गायली, आणि सर्व यक्ष, विद्याधर, सिद्ध आणि किन्नरही तिथे उपस्थित होते.

महानाग सहस्राणि प्रवराश्च पतत्रिणः । उपतस्थुर्महाभागमाग्नेयं शङ्करात्मजम्। प्रभावेण तदा तेन दैत्यदानवराक्षसाः ।। ११.

हजारो महानाग आणि श्रेष्ठ पक्षी त्या तेजस्वी, शंकर आणि अग्नीच्या पुत्राभोवती जमले; त्याच्या तेजामुळे दैत्य, दानव आणि राक्षस दबले गेले.

सह सप्तर्षिभार्याभिरादावे वाग्निसम्भवः। अभिषेकप्रयाताभिर्दृष्टो वर्ज्य त्वरुन्धतीम् ।। ११.

अग्नीपासून जन्मलेला तो कुमार, सप्तर्षींच्या पत्नींबरोबर, फक्त अरुंधती वगळता, अभिषेकासाठी उपस्थित दिसला.

ताभिः स बालार्कनिभो रौद्रः परिवृतः प्रभुः । स्निह्यमानाभिरत्यर्थं स्वकाभिरिव मातृभिः ।। ११.

त्या सर्व मातांनी त्याला, बालसूर्यासारखा तेजस्वी आणि रौद्र असलेल्या प्रभूला, आपल्या मुलासारखं अत्यंत प्रेमाने जपलं.

युगपत्सर्वदेवीर्हि दिदृक्षुर्जाह्नवीसुतः। षप्मुखो व्यसृजच्छ्रीमांस्तासां प्रीत्या महाद्युतिः ।। ११.

सर्व देवींचं एकाच वेळी दर्शन घ्यावं म्हणून, जाह्नवीच्या तेजस्वी पुत्राने, त्यांच्या आनंदासाठी सहा तोंड प्रकट केली.

श्रीमान् कमलपत्राक्षस्तरुणादित्य सन्निभः। येन जातेन लोकानामाक्षेपस्तेजसा कृतः ।। ११.

तो कमळासारख्या डोळ्यांचा, ताज्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, ज्याच्या जन्मामुळे सर्व लोक तेजाने भारावून गेले.

तेन जातेन महता देवानामसहिष्णवः। स्कन्दिता दानवगणास्तस्मात्स्कन्दः प्रतापवान् ।। ११.

त्या महान जन्मामुळे, जो देवांना सहन न होणारा होता, दानवांचे संमोहित सैन्य पांगले; म्हणून त्याला पराक्रमी स्कंद म्हणतात.

कृत्तिकाभिस्तु यस्मात् संवर्द्धितः स पुरातनः। कार्त्तिकेय इति ख्यातस्तस्मादसुरसूदनः ।। ११.

पूर्वी कृतिका या देवींनी त्याचे पालनपोषण केल्यामुळे, तो असुरांचा संहार करणारा कार्त्तिकेय म्हणून प्रसिद्ध झाला.

जृम्भतस्तस्य दैत्यारेर्ज्वालामालाकुलात्तदा। मुखाद्विनिर्गता तस्य स्वशक्तिरपराजिता ।। ११.

दैत्यांचा शत्रू जांभई देत असताना, त्याच्या तोंडातून ज्वाळांच्या माळेने वेढलेली, त्याची अपराजित शक्ती प्रकट झाली.

क्रीडार्थञ्चैव स्कन्दस्य विष्णुना प्रभविष्णुना। गरुडादिति सृष्टौ हि पक्षिणौ हि प्रभद्रकौ ।। ११.

स्कंदाच्या खेळासाठी, पराक्रमी विष्णूंनी गरुड आणि अदितीचा पुत्र हे दोन श्रेष्ठ पक्षी निर्माण केले.

मयूरः कुक्कुटश्चैव पताका चैव वायुना। यस्य दत्ता सरस्वत्या महावीणा महास्वना। अजः स्वयम्भुवा दत्तो मेषो दत्तश्च शम्भुना ।। ११.

मोर, कोंबडा आणि ध्वज वायूने दिले; महाशब्द असलेली वीणा सरस्वतीने दिली; मेष स्वयंभूने आणि मेंढी शंभूनं दिली.

माया विहरणे विप्रा गिरौ क्रौञ्चे निपातिते। तारके चासुरवरे समुदीर्णे निपातिते ।। ११.

ब्राह्मणहो, मायेमध्ये रमताना, जेव्हा क्रौंच पर्वत पडला आणि मोठा असुर तारक वर झाला आणि मग मारला गेला.

सेन्द्रोपेन्द्रैर्महाभागैर्देवरैग्निसुतः प्रभुः । सेनापत्येन दैत्यारिरभिषिक्तः प्रतापवान् ।। ११.

इंद्र, उपेंद्र आणि इतर देवांसह, अग्निपुत्र प्रभू, दैत्यांचा शत्रू, सेनापती म्हणून अभिषिक्त झाला.

देवसेनापतिस्त्वेवं पठ्यते नरनायकः। देवारिस्कन्दनः स्कन्दः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः ।। ११.

म्हणूनच त्याला देवसेनेचा सेनापती, नरांचा नेता, देवांचा शत्रू संहारक स्कंद, सर्व लोकांचा स्वामी म्हणतात.

प्रमथैर्विविधैर्दवैस्तथा भूत गणैरपि । मातृभिर्विविधाभिश्च विनायकगणैस्तथा ।। ११.

विविध प्रमथ, दैव, तसेच भूतगण, अनेक मातृका आणि गणपतींचे समूह यांच्यासह.

सा त्वपश्यद्विमानानि पतन्ती सा दिवश्च्युता । त्रसरेणुप्रमाणानि तेष्वपश्यच्च्युतान् पितॄन् ।। ११.

तीने आकाशात उडणारी विमाने खाली पडताना पाहिली, तीही स्वर्गातून खाली पडली; त्यात तिने आपल्या पूर्वजांना धुळीइतके लहान, खाली पडलेले पाहिले.

सुसूक्ष्मानपरित्यक्तानग्नीनग्निष्विवाहितान्। त्रायध्वमित्युवाचाथ पतन्ती तानवाक्शिराः ।। ११.

ती पूर्वज अगदी सूक्ष्म, सोडलेले, अग्नी विझल्यासारखे, अग्नी न ठेवलेले दिसले; ती पडताना, डोकं झुकवून म्हणाली, 'माझं रक्षण करा!'

तैरुक्ता सा तु माभैषीरित्युक्ताधिष्ठिताभवत्। ततः प्रासादयत्सा वै पितॄंस्तान् दीनया गिरा ।। ११.

त्यांनी तिला 'भीऊ नको' असं सांगितलं आणि ती निर्धास्त झाली; मग तिने आपल्या करुण शब्दांनी पूर्वजांना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.

ऊचुस्ते पितरः कन्यां भ्रष्टैश्वर्यां व्यतिक्रमात्। भ्रष्टैश्वर्या स्वदोषेण तपसि त्वं शुचिस्मिते ।। ११.

पूर्वजांनी त्या कन्येला, जी चुकीमुळे ऐश्वर्य गमावली होती, सांगितलं: 'तुझ्या चुकीमुळे ऐश्वर्य हरपलं आहे, म्हणून तू तप करावं, हसतमुखे.'

यैः क्रियन्ते च कर्म्माणि शरीरैरिह दैवतैः । तैरेव तत्कर्मफलं प्राप्नुवन्तीह देवताः ।। ११.

देवतांनी इथे शरीराने जी कर्मे केली, त्याच कर्मांनी त्यांना इथे फळ मिळतं.