वायुपुराणम्

एवंविधं सुतं दृष्ट्वा विश्वरूपधरं तथा। पिता दृष्ट्वाब्रवीत्तत्र कुबेरोऽयमिति स्वयम् ।। ९.

असा अद्भुत, सर्व रूपे धारण करणारा पुत्र पाहून, वडिलांनी तेथे सांगितले, 'हा कुबेर आहे.'

कुत्सायां क्वितिशब्दोऽयं शरीरं बेरमुच्यते । कुबेरः कुशरीरत्वान्नाम्ना तेन च सोऽङ्कितः ।। ९.

'कुति' म्हणजे निंदा, 'बेर' म्हणजे शरीर; त्याच्या विकृत शरीरामुळे त्याला कुबेर हे नाव मिळाले.

यस्माद्विश्रवसोऽपत्यं सादृश्याद्विश्रवा इव। तस्माद्वैश्रवणो नाम नाम्ना लोके भविष्यति ।। ९.

तो विश्रवाचा पुत्र आणि त्याच्यासारखा असल्यामुळे, त्याला जगात वैश्रवण हे नाव मिळेल.

ऋद्ध्यां कुबेरोऽजनयद्विश्रुतं नलकूबरम्। रावणं कुम्भकर्णञ्च कन्यां शूर्पणखान्तथा। विभीषणं चतुर्थांस्तान्कैकस्यजनयेत्सुतान् ।। ९.

समृद्धीमुळे कुबेराने प्रसिद्ध नलकुबेराला जन्म दिला. कैकसीने रावण, कुंभकर्ण, कन्या शूर्पणखा आणि चौथा विभीषण या पुत्रांना जन्म दिला.

शङ्कुकर्णो दशग्रीवः पिङ्गलो रक्तमूर्द्धजः। चतुष्पाद्विंशतिबुजो महाकायो महा बलः ।। ९.

दहा डोकी, शंखासारखे कान, पिंगट रंग, लाल केस, चार पाय, वीस हात, मोठे शरीर आणि प्रचंड बळ असलेला.

जात्याञ्जननिभो दंष्ट्रो लोहितग्रीव एव च। राजसेनो जययुक्तो रूपेण च बलेन च ।। ९.

जन्माने काळ्या रंगाचा, मोठे दात, लाल गळा, राजस सत्ता लाभलेला, रूपाने आणि बळाने विजयी.

सत्यबुद्धिर्दृढतनू राक्षसैरेव रावणः । निसर्गाद्दारुणः क्रूरो रावणाद्रावणस्तु सः ।। ९.

रावण हा सत्यबुद्धी, मजबूत शरीराचा, राक्षस स्वभावाचा, जन्मतःच कठोर आणि क्रूर होता. म्हणून त्याला रावण म्हणतात.

हिरण्यकशिपुस्त्वासीत्स राजा पूर्वजन्मनि। चतुर्युगानि राजात्र त्रयोदश स राक्षसः ।। ९.

पूर्वजन्मी तो राजा हिरण्यकशिपू होता. राक्षस म्हणून त्याने तेरा चतुर्युगे राज्य केले.

ताः पञ्चकोट्यो वर्षाणामाख्याताः सङ्ख्यया द्विजैः। नियुतान्येकषष्टिश्च सङ्ख्याविद्भिरुदाहृता ।। ९.

त्या पाच कोटी वर्षांची गणना द्विजांनी सांगितली आहे; आणि गणित जाणणाऱ्यांनी एकसष्ट नियुत वर्षे म्हटली आहेत.

षष्टिशतसहस्राणि वर्षाणान्तु स रावणः । देवतानां ऋषीणाञ्च घोरं कृत्वा प्रजागरम् ।। ९.

साठ हजार वर्षे रावणाने देवता आणि ऋषी यांना भीषण जागरण दिले.

त्रेतायुगे चतुर्विंशे रावणस्तपसः क्षयात्। रामं दाशरथिं प्राप्य सगणः क्षयमीयिवान् ।। ९.

चौवीसाव्या त्रेतायुगात, तपश्चर्येचा क्षय झाल्यावर, रावणाने दशरथपुत्र रामाच्या हातून आपल्या सगळ्या गणांसह अंत गाठला.

महोदयः प्रहस्तश्च महापांशुखरस्तथा। पुष्पोत्कटायाः पुत्रास्ते कन्या कुम्भीनसी तथा ।। ९.

महोदय, प्रहस्त आणि महापांशुखर, तसेच पुष्पोट्कटा हिचे पुत्र आहेत. कुम्भीनसी ही तिची कन्या आहे.

त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वश्च राक्षसः। कन्या ह्यसलिका चैव वाकायाः प्रसवाः स्मृताः ।। ९.

त्रिशिरा, दूषण आणि विद्युज्जिह्व हे राक्षस आहेत; वाका हिची कन्या असलिका आहे. हे तिची संतती म्हणून ओळखले जातात.

इत्येते क्रूरकर्माणः पौलस्त्या राक्षसा दश। दारुणाबिजनाः सर्वे देवैरपि दुरासदाः ।। ९.

अशा प्रकारे, पौलस्त्य कुळातील हे दहा राक्षस अत्यंत क्रूर कृत्य करणारे, भयंकर वंशाचे आणि देवांनाही जिंकता न येणारे आहेत.

सर्वे लब्धवराश्चैव पुत्रपौत्रसमन्विताः। यक्षाणाञ्चैव सर्वेषां पौलस्त्या ये च राक्षसाः ।। ९.

हे सर्व वरप्राप्त असून, त्यांना पुत्र आणि नातवंडे आहेत. पौलस्त्य कुळातील सर्व राक्षस यक्षांमध्येही गणले जातात.

आगस्त्यवैश्वामित्राणां क्रूराणां ब्रह्मरक्षसाम्। वेदाध्ययनशीलानां तपोव्रतनिषेविणाम् ।। ९.

त्यांच्यात अगस्त्य आणि विश्वामित्र यांच्या क्रूर ब्रह्मराक्षसांचा समावेश आहे, जे वेदाध्ययन आणि तपश्चर्या यांना समर्पित आहेत.

तेषामैडविडो राजा पौलस्त्यः सव्यपिङ्गलः। इतरे वै यज्ञमुखास्तेन रक्षोगणास्त्रयः ।। ९.

त्यांच्यात इडविड नावाचा पौलस्त्य राजा सव्यपिंगल आहे; उर्वरित यज्ञमुख आहेत. अशा प्रकारे राक्षसांचे तीन गण आहेत.

यातु धाना ब्रह्मधाना वार्त्ताश्चैव दिवाचराः । निशाचरगणास्तेषां चत्वारः कविभिः स्मृताः ।। ९.

यातुधान, ब्रह्मधान, वार्ता आणि दिवसा भटकणारे — यांच्यात चार प्रकारचे निशाचर गण ऋषींनी सांगितले आहेत.

पौलस्त्या नैऋताश्चैव आगत्स्याः कौशिकास्तथा। इत्येताः सप्त तेषां वै जातयो राक्षसाः स्मृताः ।। ९.

पौलस्त्य, नैरृत, अगस्त्यकुळातील आणि कौशिक — या सात वंशातील राक्षस म्हणून ओळखले जातात.

तेषां रूपं प्रवक्ष्यामि स्वभावेन व्यवस्थितम्। वृत्ताक्षाः पिङ्गलाश्चैव महाकाया महोदराः ।। ९.

त्यांचे स्वरूप मी सांगतो: त्यांचे डोळे गोल, रंग पिंगट, शरीर मोठे आणि पोटेही मोठी असतात.

अष्टदंष्ट्रा शङ्कुकर्णा ऊर्द्ध्वरोमाण एव च। आकर्णदारितास्याश्च मुञ्जधूमोर्द्ध्वमूर्द्धजाः ।। ९.

त्यांना आठ दात, शंखासारखी कान, उभे केस, कानापर्यंत फाटलेली तोंडे आणि मुंज किंवा धुरासारखे उंच केस असतात.

स्थूलशीर्षाः सिताभाश्च ह्रस्वकाश्च प्रवाहुकाः। ताम्रास्या लम्बजिह्वौष्ठा लम्बभूस्थूलनासिकाः ।। ९.

त्यांचे डोके मोठे, वर्ण फिकट, उंची कमी आणि हात लांब असतात. तोंड तांबूस, जीभ व ओठ लोंबते, गाल झुकलेले आणि नाक जाड असते.

नीलाङ्गा लोहितग्रीवा गम्भीराक्षा विबीषणाः । महाघोरस्वराश्चैव विकटा बद्धपिण्डिकाः ।। ९.

त्यांचे अंग काळे, गळा लाल, डोळे खोल, आणि रूप भयानक असते. त्यांचा आवाज अतिशय भीषण, शरीर विकृत आणि मांड्या एकत्र बांधलेल्या असतात.

स्थूलाश्च तुङ्गनासाश्च शिलासंहनना दृढाः। दारुणाभिजनाः क्रूराः प्रायशः क्लिष्टकर्मिणः ।। ९.

त्यांचे शरीर जाड, नाक उंच, शरीर खडकासारखे मजबूत, वंश भयंकर, स्वभावाने क्रूर आणि बहुतेक वेळा कठोर कर्म करणारे असतात.

सकुण्डलाङ्गदापीडा मुकुटोष्णीषधारिणः। विचित्र वस्त्राभरणाश्चित्रस्रगनुलेपनाः ।। ९.

ते कुंडल, अंगद, मुकुट, उष्णीष घालतात; त्यांची वस्त्रे व दागिने रंगीबेरंगी असतात, आणि ते वेगवेगळ्या माळा व उटणे लावतात.

अन्नादाः पिशितादाश्च पुरुषादाश्च ते स्मृताः। इत्येतद्रूपसाधर्म्यं राक्षसानां बुधैः स्मृतम्। न समस्तबलं बुद्धं यतो मायाकृतं हि तत् ।। ९.

ते अन्न, मांस आणि माणसेही खातात असे ओळखले जातात. राक्षसांचे असे रूप व स्वभाव ज्ञानी लोकांनी सांगितले आहेत. त्यांचे सर्व सामर्थ्य मात्र कुणालाही पूर्णपणे माहीत नाही, कारण ते मायेने झाकलेले असते.

पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः । भूताः पिशाचाः सर्पाश्च भ्रमरा हस्तिनस्तथा ।। ९.

पुलहाचे पुत्र म्हणजे सर्व वन्य प्राणी आणि दात असलेले हिंस्र जनावरं, भुते, पिशाच्च, साप, भुंगे आणि हत्ती देखील आहेत.

वानराः किन्नराश्चैव यमकिम्पुरुषास्तथा। येऽन्ये चैव परिक्रान्ता मायाक्रोधवशानुगाः ।। ९.

वानर, किन्नर, यमकिंपुरुष आणि इतर भटकणारे — हे सर्व माया आणि क्रोध यांच्या अधीन असतात.

अनपत्यः क्रतुस्तस्मिन् स्मृतो वैवस्वतेऽन्तरे। न तस्य पुत्रः पौत्रो वा तेजः संक्षिप्य वा स्थितः ।। ९.

वैवस्वताच्या काळात क्रतु हा पुत्रहीन म्हणून ओळखला जातो. त्याला ना पुत्र, ना नातू; त्याचे तेजही कमी झालेले आहे.