वायुपुराणम्

सप्तर्षीणं मनोश्चैव देवानां पितृभिः सह। निधनानीह पूर्वेषामादिना च भविष्यता ।। ६१.

सप्तर्षी, मनु आणि देव, पितरांसह, हे सर्व इथे पूर्वजांचं अंत आणि भविष्यातील आरंभ आहेत.

तेषामत्यन्तविच्छेद इह मन्वन्तरक्षयात्। एवं पूर्वानुपूर्व्येण स्थितिरेषानवस्थिता। मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् ।। ६१.

त्यांचं पूर्णपणे तुटणं इथे मन्वंतराच्या शेवटी होतं; अशा रीतीने, एकामागून एक, ही अस्थिर स्थिती सर्व मन्वंतरांत चालू राहते, जोपर्यंत महाप्रलय येत नाही.

एवं मन्वन्तराणान्तु प्रतिसन्धानलक्षणम्। अतीतानागतानान्तु प्रोक्तं स्वायम्भुवेन तु ।। ६१.

अशा प्रकारे, गेलेली आणि येणारी मन्वंतरं यांच्यातील संबंधाचं स्वरूप स्वायंभुव मनूंनी सांगितलं आहे.

मन्वन्तरेष्वतीतेषु भविष्याणां तु साधनम् । एवमत्यन्तविच्छिन्नं भवत्याभूतसंप्लवात् ।। ६१.

गेल्या मन्वंतरांत, येणाऱ्यांसाठीचं साधन महाप्रलयामुळे पूर्णपणे तुटून जातं.

मन्वन्तराणां परिवर्त्तनानि एकान्ततस्तानि महर्गतानि। महर्जनञ्चैव जनन्तपश्च एकान्तगानि स्म भवन्ति सत्ये ।। ६१.

मन्वंतरांचे हे फेरफार पूर्णपणे महर्लोकापर्यंत पोहोचतात; महर्लोक, जनलोक आणि तपोलोक हे सर्व अखेरीस सत्यलोकात विलीन होतात.

तद्भाविनां तत्र तु दर्शनेन नानात्वदृष्टेन च प्रत्ययेन। सत्ये स्थितानीह तदा तु तानि प्रप्ते विकारे प्रतिसर्गकाले ।। ६१.

तेथे, ज्यांना तसं व्हायचं आहे, त्यांना विविध दृष्टिकोनांनी आणि ठाम विश्वासाने, सत्यलोकात स्थिर राहतात; मग, नव्याने सृष्टीच्या वेळी बदल आल्यावर, ते निघून जातात.

मन्वन्तराणां परिवर्त्तनानि मुञ्चन्ति सत्यन्तु ततोऽपरान्ते। ततोऽभियोगाद्विषमप्रमाणं विशन्ति नारायणमेव देवम् ।। ६१.

मन्वंतरांचे हे फेरफार सत्यलोकाच्या शेवटी सुटतात; मग प्रयत्नाने, ते अमर्याद नारायण या दैवतामध्ये प्रवेश करतात.

मन्वन्तराणां परिवर्त्तनेषु चिरप्रवृत्तेषु निधिस्वभावात्। क्षणं रसं तिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवन्दमानः ।। ६१.

मन्वंतरांचे हे दीर्घकाळ टिकणारे फेरफार, त्यांच्या साठवणीच्या स्वभावामुळे, जिवंत लोकांचा लोक एक क्षणभर राहतो, आणि त्याच्या उत्थान-क्षयाच्या काळात गौरवला जातो.

इत्युत्तराण्येवमृषिस्तुतानां धर्मात्मनां दिव्यदृशां मनूनाम्। वायुप्रणीतान्युपलभ्य दृश्यं दिव्यौजसा व्याससमासयोगैः ।। ६१.

अशा प्रकारे, या पुढील दिव्यदृष्टी असलेल्या मनूंना, धर्मात्मा ऋषींच्या स्तुतीने, वायूने रचलेल्या आणि व्यासांच्या संक्षिप्ततेच्या सामर्थ्याने पाहिलं गेलं.

सर्वाणि राजर्षिसुरर्षिमन्ति ब्रह्मर्षिदेवोरगवन्ति चैव। सुरेशसप्तर्षिपितृप्रजैशैर्युक्तानि सम्यक् परिवर्त्तनानि ।। ६१.

सर्व राजर्षी, देवर्षी, ब्रह्मर्षी, देव, नाग, तसेच देवांचे स्वामी, सप्तर्षी, पितर आणि प्रजापती यांच्या फेरफारांची योग्य रीतीने सांगड घालण्यात आली आहे.

उदारवंशाभिजनद्युतीनां प्रकृष्टमेधाभिसमेधितानाम्। कीर्तिद्युतिख्यातिभिरन्वितानां पुण्यं हि विख्यापनमीश्वराणाम् ।। ६१.

उदार वंश, श्रेष्ठ जन्म, तेजस्वी, उत्तम बुद्धीने युक्त, कीर्ती, तेज आणि प्रसिद्धीने भरलेले, हे खरोखरच ईश्वरांची पुण्य घोषणा आहे.

स्वर्गीयमेतत् परमं पवित्रं पुत्रीयमेतच्च परं रहस्यम्। जप्यं महत्पर्वसु चैतदग्र्यं दुःस्वप्नशान्तिः परमायुषेयम् ।। ६१.

हे स्वर्गीय, श्रेष्ठ, पवित्र आहे; हे संततीसाठी आणि अत्यंत गुप्त आहे; मोठ्या सणांमध्ये जपण्यासाठी, वाईट स्वप्न शांत करण्यासाठी आणि दीर्घायुष्यासाठी हे श्रेष्ठ आहे.

प्रजेशदेवर्षिमनुप्रधानां पुण्यप्रसूतिं प्रथितामजस्य। ममापि विख्यापनसंयमाय सिद्धिं जुषध्वं सुमहेशतत्वम् । ६१.

प्रजापती, देवर्षी आणि मनु हे प्रमुख असलेल्या, अजन्म्याच्या प्रसिद्ध उत्पत्तीचे, माझ्या घोषणेला मर्यादा राहावी म्हणून, तुम्ही सर्वश्रेष्ठ सिद्धी स्वीकारा.

इत्येतदन्तरं प्रोक्तं मनोः स्वायम्भुवस्य तु। विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं वर्णयाम्यहम् ।। ६१.

अशा प्रकारे, मनु स्वायंभुव यांच्या संदर्भातील हे अंतर सांगितलं; विस्ताराने आणि क्रमाने सांगितलं, आता मी अजून काय वर्णन करू?