वायुपुराणम्

तदा त्वल्पेन कालेन सिद्धिं यास्यन्ति मानवाः। धन्या धर्मञ्चरिष्यन्ति युगान्ते द्विजसत्तमाः ।। ५८.

त्या वेळी थोड्याच काळात लोक सिद्धी प्राप्त करतील; युगाच्या शेवटी पुण्यवान लोक धर्माचरण करतील, हे द्विजश्रेष्ठा.

श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं ये चरन्त्यनसूयकाः. त्रेतायां वार्षिको धर्मो द्वापरे मासिकः स्मृतः। यथाशक्तिं चरन् प्राज्ञस्तदह्ना प्राप्रुयात् कलौ ।। ५८.

श्रुती आणि स्मृती सांगितलेला धर्म जो द्वेष न करता आचरण करतो, त्याला त्रेतायुगात वर्षातून, द्वापारात महिन्यात, आणि कलियुगात दिवसभरातच फळ मिळते.

एषा कलियुगेऽवस्था सन्ध्यांशन्तु निबोध मे । युगे युगे तु हीयन्ते त्रींस्त्रीन् पादांश्च सिद्धयः ।। ५८.

ही कलियुगातील स्थिती आहे; आता संधिकाळाबद्दल माझ्याकडून ऐक. प्रत्येक युगात तीन भागांनी सिद्धी कमी होत जाते.

युगस्वभावात्सन्ध्यास्तु तिष्ठन्तीमास्तु पादशः। सन्ध्यास्वभावाच्चांशेषु पादशस्ते प्रतिष्ठिताः ।। ५८.

युगाच्या स्वभावामुळे या संध्या भागशः टिकून राहतात; आणि संध्यांच्या स्वभावामुळे हे भाग त्यातच स्थिर राहतात.

एवं सन्ध्यांशके काले सम्प्राप्ते तु युगान्तिके। तेषां शास्ता ह्यसाधूनां भृगूणां निधनोत्थितः ।। ५८.

अशा प्रकारे, युगाच्या शेवटी संध्या भागाचा काळ आला की, भृगूंच्या वंशातून उठणारा दुष्टांचा दंडक ठरतो.

गोत्रेण वै चन्द्रमसो नाम्ना प्रमितिरुच्यते। माधवस्य तु सोंशेन पूर्वं स्वायम्भुवेऽन्तरे ।। ५८.

चंद्रवंशात जन्मलेला तो प्रामिति नावाचा होता. पूर्वीच्या स्वायंभुव मन्वंतरात तो माधवाचा अंश म्हणून जन्मला होता.

समाः स विंशतिं पूर्णाः पर्यटन् वै वसुन्धराम्। आचकर्ष स वै सेनां सवाजिरथकुञ्जराम् ।। ५८.

त्याने वीस वर्षं अखंड पृथ्वीवर फिरून, घोडे, रथ, हत्ती असलेली मोठी सेना गोळा केली.

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैः शतशोऽथ सहस्रशः। स तदा तैः परिवृतो म्लेच्छान् हन्ति सहस्रशः ।। ५८.

शस्त्रधारी ब्राह्मणांच्या शेकडो-हजारो लोकांनी वेढलेला तो, त्या वेळी हजारो म्लेच्छांचा संहार करू लागला.

स हत्वा सर्वगश्चैव राज्ञस्तान् शूद्रयोनिजात्। पाषण्डान् स ततः सर्वान्निःशेषान् कृतवान् प्रभुः ।। ५८.

त्याने सर्वत्र शूद्रजन्मी राजांचा वध केला आणि सर्व पाषंड्यांचा पूर्णपणे नाश केला.

नात्यर्थं धार्मिका ये च तान् सर्वान् हन्ति सर्वशः। वर्णव्यत्यासजातांश्च ये च तानुपजीविनः ।। ५८.

जे फारसे धर्मनिष्ठ नव्हते, तसेच मिश्रवर्णात जन्मलेले आणि त्यांच्या आधारावर जगणारे सर्व लोक त्याने ठार केले.

उदीच्यान्मध्यदेशांश्च पार्वतीयांस्तथैव च। प्राच्यान् प्रतीच्यांश्च तथा विन्ध्यपृष्ठापरान्तिकान् ।। ५८.

त्याने उत्तर दिशेतील, मध्यदेशातील, पर्वतीय, तसेच पूर्व, पश्चिम आणि विंध्य पर्वतापलीकडील लोकांनाही नष्ट केले.

तथैव दाक्षिणात्यांश्च द्रविडान् सिंहलैः सह। गान्दारान् पारदांश्चैव पह्नवान् यवनांस्तथा ।। ५८.

त्याचप्रमाणे दक्षिणेकडील, द्रविड, सिंहल, गांधार, पारद, पन्हव आणि यवन या सर्वांचा त्याने संहार केला.

तुषारान् वर्वरांश्चीनान् शूलिकान् दरदान् खसान्। लम्पाकान्थ केतांश्च किरातानाञ्च जातयः ।। ५८.

तुषार, बर्बर, चीन, शूलिक, दरद, खास, लंपाक, केत आणि किरातांच्या जमातींचाही त्याने नाश केला.

प्रवृत्तचक्रो बलवान् म्लेच्छानामन्तकृद्विभुः। अधृष्यः सर्वभूतानां चचाराथ वसुन्धराम् ।। ५८.

पराक्रमी प्रभूने आपले चक्र फिरवून म्लेच्छांचा अंत केला. तो सर्व प्राण्यांना अजिंक्य होता आणि मग पृथ्वीवर संचार करू लागला.

माधवस्य तु सोंशेन देवस्य हि विजज्ञिवान् । पूर्वजन्मविधिज्ञैश्च प्रमितिर्नाम वीर्यवान् ।। ५८.

माधव देवाच्या अंशाने, पूर्वजन्माचे ज्ञान असणाऱ्यांनी ज्याला ओळखले, तो प्रामिति नावाचा पराक्रमी होता.

गोत्रेण वै चन्द्रमसः पूर्वे कलियुगे प्रभुः। द्वात्रिंशेऽभ्युदिते वर्षे प्रक्रान्ते विंशतिं समाः ।। ५८.

तो चंद्रवंशात जन्मलेला होता. पूर्वीच्या कलियुगात, बत्तीसावे वर्ष सुरू झाल्यावर, त्याने वीस वर्षं घालवली.

विनिघ्नन् सर्वभूतानि मानवानि सहस्रशः। कृत्वा वीर्यावशेषान्तु पृथ्वीं ऱूढेन कर्मणा । परस्परनिमित्तेन कोपेनाकस्मिकेन तु ।। ५८.

त्याने हजारो माणसांचा आणि सर्व प्राण्यांचा वध केला. फक्त थोडे पराक्रम उरले. पृथ्वीवर परस्पर कारणांनी आणि अचानक झालेल्या रागामुळे त्याने अनेक कृत्ये केली.

स साधयित्वा वृषलान् प्रायशस्तानधार्मिकान् । गङ्गायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्तः सहानुगः ।। ५८.

त्याने बहुतेक अधार्मिक असलेल्या वृषलांना जिंकून, गंगा-यमुना यांच्या मधल्या प्रदेशात आपल्या अनुयायांसह स्थान मिळवले.

ततो व्यतीते तस्मिंस्तु अमात्ये सत्यसैनिके। उत्साद्य पार्थिवान् सर्वान् म्लेच्छांश्चैव सहस्रशः ।। ५८.

नंतर, योग्य मंत्री आणि सत्यनिष्ठ सैनिकांसह, त्याने सर्व राजे आणि हजारो म्लेच्छांचा नाश केला.

तत्र सन्ध्यांशके काले सम्प्राप्ते तु युगान्तिके। स्थितास्वल्पावशिष्टासु प्रजास्विह व्कचित् व्कचित् ।। ५८.

त्या वेळी, युगाच्या संधिकालात, युगाच्या शेवटी, थोड्या थोड्या लोकांमध्ये काहीजण उरले होते.

अप्रग्रहास्ततस्ता वै लोकचेष्टास्तु वृन्दशः। उपहिंसन्ति चान्योन्यं प्रपद्यन्ते परस्परम् ।। ५८.

मग लोक कोणताही आळ न ठेवता, गटागटाने वागत, एकमेकांना त्रास देत आणि परस्परांशी भांडत होते.

अराजके युगवशात् संशये समुपस्थिते। प्रजास्ता वै ततः सर्वाः परस्परभयार्दिताः ।। ५८.

राजा नसल्यामुळे, युगाच्या परिणामाने, अनिश्चितता निर्माण झाली आणि सर्व लोक परस्पर भीतीने ग्रस्त झाले.

व्याकुलाश्च परिश्रान्तास्त्यक्त्वा दारान् गृहाणि च। स्वान् प्राणान् समवेक्षन्तो निष्ठां प्राप्ताः सुदुःखिताः ।। ५८.

ते व्याकुळ, थकलेले, आपले घरदार आणि पत्नी सोडून, स्वतःचे प्राण पाहत, अत्यंत दुःखी अवस्थेत आपल्या शेवटाला पोहोचले.

नष्टे श्रौते स्मृते धर्मे परस्परहतास्तदा। निर्मर्यादा निराक्रन्दा निःस्नेहा निरपत्रपाः ।। ५८.

वेदविधी, स्मृती, आणि धर्म नष्ट झाले, आणि लोकांमध्ये एकमेकांशी भांडण सुरू झाले, की लोकांना कसलीच मर्यादा राहत नाही, कोणी कोणासाठी रडत नाही, आपुलकी उरत नाही, आणि लाजही राहत नाही.

नष्टे वर्पे प्रतिहता ह्रस्वकाः पञ्जविंशकाः। हित्वा दारांश्च पुत्रांश्च विषादव्याकुलेन्द्रियाः ।। ५८.

जेव्हा सौंदर्य हरवते, कमी होते, आणि फार थोडे लोक उरतात, तेव्हा ते आपली पत्नी आणि मुले सोडून देतात आणि दुःखाने त्यांची इंद्रिये व्याकुळ होतात.

अनावृष्टिहताश्चैव वार्त्तामुत्सृज्य दुःखिताः। प्रत्यन्तांस्तान्निपेवन्ते हित्वा जनपदान् स्वकान् ।। ५८.

दुष्काळाने त्रस्त होऊन, आपला व्यवसाय सोडून, हे लोक दुःखी होतात आणि आपले गाव सोडून सीमावर्ती प्रदेशात जाऊन राहतात.

सरितः सागरान् कूपान् सेवन्ते पर्वतांस्तदा। मधुमांसैर्मूलफलैर्वर्त्तयन्ति सुदुःखिताः ।। ५८.

मग हे लोक फार दुःखी होऊन, नद्या, समुद्र, विहिरी आणि डोंगर यांच्याकडे जातात आणि मध, मांस, मुळे आणि फळे खाऊन आपला उदरनिर्वाह करतात.

चीरवस्त्राजिनधरा निष्पत्रा निष्परिग्रहाः। वर्णाश्रमपरिभ्रष्टाः सङ्करं घोरमास्थिताः ।। ५८.

ते लोक झाडांची साल, फाटकी वस्त्रे किंवा जनावरांची कातडी घालतात, त्यांच्याकडे ना पानं उरतात ना काही संपत्ती, जाती-आश्रमाचा त्याग करतात आणि भीषण मिश्र समाजात राहतात.

एताः काष्ठामनुप्राप्ता अल्पशेषास्तथा प्रजाः । जराव्याधिक्षुधाविष्टा दुःखान्निर्वेदमागमन् ।। ५८.

अशा प्रकारे थोडेच लोक उरतात, ते शेवटच्या अवस्थेला पोहोचतात, वृद्धत्व, आजार आणि भुकेने त्रस्त होतात आणि या दुःखातून त्यांना वैराग्य येते.