वायुपुराणम्

विचाराणाच्च वैराग्यं वैराग्याद्दोपदर्शनम्। दोषाणां दर्शनाच्चैव द्वापरे ज्ञानसम्भवः ।। ५८.

विचारातून वैराग्य येते; वैराग्यातून दोषांचे दर्शन होते; आणि दोषांचा अनुभव आल्यावर द्वापरयुगात ज्ञानाची उत्पत्ती होते.

तेषाञ्च मानिनां पूर्वमाद्ये स्वायम्भुवेऽन्तरे। उत्पद्यन्ते हि शास्त्राणां द्वापरे परिपन्थिनः ।। ५८.

त्या गर्विष्ठ लोकांमध्ये, सवायंभुव मन्वंतराच्या सुरुवातीला, द्वापार युगात शास्त्रांना विरोध करणारे लोक जन्माला येतात.

आयुर्वेदविकल्पाश्च अङ्गानां ज्यौतिषस्य च। अर्थशास्त्रविकल्पश्च हेतुशास्त्रविकल्पनम् ।। ५८.

आयुर्वेदाचे वेगवेगळे प्रकार, ज्योतिषाच्या अंगांचे भेद, अर्थशास्त्राचे वेगळे मार्ग आणि तर्कशास्त्राचे विविध विचार या काळात निर्माण होतात.

स्मृतिशास्त्रप्रभेदाश्च प्रस्थानानि पृथक् पृथक्। द्वापरेष्वभिवर्त्तन्ते मतिभेदास्तथा नृणाम् ।। ५८.

स्मृतीशास्त्रांचे अनेक प्रकार आणि वेगवेगळ्या पंथांची स्थापना होते; द्वापार युगात लोकांमध्ये मतभेदही वाढतात.

मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्रा द्वार्त्ता प्रसिद्ध्यति। द्वापरे सर्वभूतानां कायक्लेशपुरस्कृता ।। ५८.

मनाने, कृतीने आणि वाणीने उपजीविका मिळवताना मोठा त्रास सहन करावा लागतो; द्वापार युगात सर्व जीवांना कष्टानेच पोट भरावे लागते.

लोभेऽधृतिर्वणिग्युद्धं तत्त्वानामविनिश्चयः। वेदशास्त्रप्रणयनं धर्माणां सङ्करस्तथा ।। ५८.

लोभ, अस्थिरता, व्यापारातील भांडणं आणि तत्त्वांचा गोंधळ यामुळे नवीन वेदशास्त्रांची रचना होते आणि धर्मांची गडबड निर्माण होते.

द्वापरेषु प्रवर्त्तन्ते रोगो लोभो वधस्तथा। वर्णाश्रमपरिध्वंसाः कामद्वेषौ तथैव च ।। ५८.

द्वापार युगात रोग, लोभ आणि हत्या वाढतात; वर्णाश्रमांची सीमा मोडली जाते आणि इच्छा व द्वेषही वाढतात.

पूर्णे वर्षसहस्रे द्वे परमायुस्तुथा नृणाम्। निःशेपे द्वापरे तस्मिन् तस्य सन्ध्या तु पादतः ।। ५८.

जेव्हा दोन हजार वर्षे पूर्ण होतात, तेव्हा तीच माणसांची कमाल आयुष्यमर्यादा असते; द्वापाराच्या शेवटी त्याची संध्या एका पायावर उरते.

प्रतिष्ठते गुणैर्हीनो धर्मोऽसौ द्वापरस्य तु । तथैव सन्ध्यापादेन अंशस्तस्यावतिष्ठते ।। ५८.

द्वापार युगात धर्माच्या गुणांमध्ये घट येते; त्याचप्रमाणे संध्याकाळच्या एका पायावर फक्त थोडाच धर्म उरतो.

द्वापरस्य च वर्षे या तिष्यस्य तु निबोधत। द्वापरस्यांशशेषे तु प्रतिपत्तिः कलेरतः ।। ५८.

द्वापारातील तिष्य वर्षाबद्दल आता ऐका; द्वापाराच्या उरलेल्या भागात कलियुगाची सुरुवात होते.

हिंसासूयानृतं माया वधश्चैव तपस्विनाम्। एते स्वभावास्तिष्यस्य साधयन्ति च वै प्रजाः ।। ५८.

हिंसा, मत्सर, असत्य, फसवणूक आणि तपस्व्यांची हत्या — हे तिष्याचे स्वाभाविक गुण आहेत आणि लोक हेच आचरण करतात.

एष धर्मः कृतः कृत्स्नो धर्मश्च परिहीयते। मनसा कर्मणा स्तुत्या वार्त्ता सिद्ध्यति वा न वा ।। ५८.

हा संपूर्ण धर्म क्षीण होतो; मनाने, कृतीने किंवा स्तुतीने उपजीविका मिळेलच असे नाही.

कलौ प्रमारको रोगः सततं क्षुद्भयानि वै। अनावृष्टिभयं घोरं दर्शनञ्च विपर्ययम् ।। ५८.

कलियुगात नाश करणारा रोग सतत असतो आणि भुकेची भीती कायम राहते; भयानक दुष्काळाची भीती आणि उलटसुलट वर्तन दिसून येते.

न प्रमाणं स्मृतेरस्ति तिष्ये लोके युगे युगे। गर्भस्थो म्रियते कश्चिद्यौवनस्थस्तथापरः । स्थाविरे मध्यकौमारे म्रियन्ते वै कलौ प्रजाः ।। ५८.

तिष्य युगात स्मृतीला प्रमाण मानले जात नाही; प्रत्येक युगात काही जण गर्भातच मरतात, काही तरुणपणी, आणि कलियुगात लोक वृद्धपणी, मध्यम वयात किंवा बालपणी मरतात.

अधार्मिकास्त्वनाचारास्तीक्ष्ण कोपाल्पतेजसः। अनृतब्रुवश्च सततं तिष्ये जायन्ति वै प्रजाः ।। ५८.

तिष्य युगात अधार्मिक, वाईट वागणारे, चटकन रागावणारे, थोड्या शक्तीचे आणि नेहमी असत्य बोलणारे लोक जन्म घेतात.

दुरिष्टैर्दुरधीतैश्च दुराचारैर्दुरागमैः। विप्राणां कर्मदोषैस्तैः प्रजानां जायते भयम् ।। ५८.

वाईट, नीट न शिकलेले, वाईट वागणारे आणि चुकीच्या पद्धतीने दीक्षा घेतलेले ब्राह्मण यांच्या वाईट वर्तनामुळे लोकांमध्ये भीती पसरते.

हिंसा माया तथेर्ष्या च क्रोधोऽसूयाक्षमानृतम्। तिष्ये भवन्ति जन्तूनां रागो लोभश्च सर्वशः ।। ५८.

हिंसा, फसवणूक, मत्सर, राग, हेवा, क्षमाशक्तीचा अभाव आणि असत्य — हे तिष्य युगात सर्व जीवांमध्ये वाढतात; तसेच सर्व प्रकारचा मोह आणि लोभही वाढतो.

संक्षोभो जायतेऽत्यर्थं कलिमासाद्य वै युगम्। नाधीयन्ते तदा वेदा न यजन्ते द्विजातयः। उत्सीदन्ति नराश्चैव क्षत्रियाः सविशः क्रमात् ।। ५८.

कलियुग येताच मोठा गोंधळ माजतो; त्या वेळी वेदांचा अभ्यास होत नाही, द्विज लोक यज्ञ करत नाहीत, आणि पुरुष, क्षत्रिय व वैश्य हळूहळू नष्ट होतात.

क्षुद्राणामन्त्ययोनेस्तु सम्बन्धा ब्राह्मणैः सह। भवन्तीह कलौ तस्मिन् शयनासनभोजनैः ।। ५८.

त्या कलियुगात, ब्राह्मण आणि नीच किंवा अस्पृश्य जातींच्या लोकांमध्ये झोपण्याचे, बसण्याचे आणि जेवणाचे संबंध होतात.

राजानः शूद्रभूयिष्ठा पाषण्डानां प्रवर्तकाः। भ्रूणहत्याः प्रजास्तत्र प्रजा एवं प्रवर्त्तते ।। ५८.

राजे बहुतेक शूद्र जातीचे असतील, ते चुकीच्या मतांचे प्रसारक होतील. त्यांच्या प्रजेत गर्भहत्या घडेल, आणि लोकांचा स्वभाव असाच राहील.

आयुर्मेधा बलं रूपं कुलञ्चैव प्रहीयते। शूद्राश्च ब्राह्मणाचाराः शूद्राचाराश्च ब्राह्मणाः ।। ५८.

आयुष्य, बुद्धी, बळ, रूप आणि वंश या सगळ्यांत घट होईल. शूद्र लोक ब्राह्मणांचे आचार करतील आणि ब्राह्मण शूद्रांचे आचार करतील.

राजवृत्ते स्थिताश्चौराश्चौरवृत्ताश्च पार्थिवाः। भृत्याश्च नष्टसुहृदो युगान्ते पर्युपस्थिते ।। ५८.

राजे चोरांसारखे वागतील आणि चोर राजांसारखे वागतील. नोकरांचे मित्र हरवतील, जेव्हा युगाचा अंत जवळ येईल.

अशीलिन्योऽव्रताश्चापि स्त्रियो मद्यामिषप्रियाः। मायामात्रा भविष्यन्ति युगान्ते प्रत्युपस्थिते ।। ५८.

स्त्रिया अशील, व्रत न पाळणाऱ्या, मद्य व मांस प्रिय असतील. युगाच्या शेवटी त्या फक्त फसवणुकीवर चालतील.

श्वापदप्रबलत्वञ्च गवाञ्चैवाप्युपक्षयः। साधूनां विनिवृत्तिश्च विद्यात्तस्मिन् कलौ युगे ।। ५८.

रानटी प्राणी बलवान होतील, गायी कमी होतील आणि सज्जन लोक मागे पडतील—हे कलियुगात घडेल हे समजावे.

तदा सूक्ष्मे महोदर्को दुर्लभो भोगिनां तथा। चतुराश्रमशैथिल्याद्धर्मः प्रविचलिष्यति ।। ५८.

त्या काळी अन्न फारच कमी आणि हलके मिळेल, सुख उपभोगणे कठीण होईल. चार आश्रमांची शिथिलता येईल आणि धर्म डळमळेल.

तदा ह्यल्पफला देवी भवेद्भूमिर्महीयसी। शूद्रास्तपश्चरिष्यन्ति युगान्ते प्रत्युपश्थिते ।। ५८.

त्या वेळी पृथ्वीवर फारच थोडे फळ येईल. युगाच्या शेवटी शूद्र लोक तप करायला लागतील.

तदा ह्यैकाहिको धर्मो द्वापरे यश्च मासिकः। त्रेतायां वत्सरस्थश्च एकाहादतिरिच्यते ।। ५८.

कलियुगात एक दिवसाचे व्रत जितके पुण्य देईल, ते द्वापारातील महिन्याच्या व्रतापेक्षा आणि त्रेतायुगातील वर्षभराच्या व्रतापेक्षा जास्त असेल.

अरक्षितारो हर्त्तारो बलिभागस्य पार्थिवाः। युगान्तेषु भविष्यन्ति स्वरक्षणपरायणाः ।। ५८.

राजे लोकांचे रक्षण करणार नाहीत, उलट कर वसूल करतील. युगाच्या शेवटी ते फक्त स्वतःच्या सुरक्षेतच गुंतलेले राहतील.

अक्षत्रियाश्च राजानो विशः शूद्रोपजीविनः। शूद्राभिवादिनः सर्वे युगान्ते द्विजसत्तमाः ।। ५८.

राजे क्षत्रिय नसतील आणि लोक शूद्रांच्या मार्गाने उपजीविका करतील. सर्वजण एकमेकांना शूद्र म्हणून संबोधतील, हे द्विजश्रेष्ठा, युगाच्या शेवटी.