वायुपुराणम्

अनर्कश्च अनर्का च कुखण्डश्च कुखण्डिका। पाणिपात्रः पाणिपात्री पांशुः पांशुमती तथा ॥ ८.

अनर्क आणि अनर्का, कुखंड आणि कुखंडिका, पाणिपात्र आणि पाणिपात्री, पांशू आणि पांशुमती हे देखील आहेत.

नितुण्डश्च नितुण्डी च निपुणा निपुणस्तथा। छलादोच्छेषणा चैव प्रस्कन्दः स्कन्दिका तथा। षोडशानां पिशाचानां गणाः प्रोक्तास्तु षोडश ॥ ८.

नितुंड आणि नितुंडी, निपुण आणि निपुणा, चलादोच्छेषणा, प्रस्कंद आणि स्कंदिका—हे सोळा पिशाच्चांचे गट सांगितले आहेत.

अजामुखा वक्रमुखाः पूरिणः स्कन्दिनस्तथा। विपादाङ्गारिकाश्चैव कुम्भपात्राः प्रकुन्दकाः ॥ ८.

अजामुख, वक्रमुख, पूरीण, स्कंदिन, विपादांगरिका, कुम्भपात्र आणि प्रकुंदक हे आहेत.

उपचारोलूखलिका ह्यनर्काश्च कुखण्डिकाः। पाणिपात्राश्च नैतुण्डा ऊर्णाशा निपुणास्तथा ॥ ८.

उपचारोलूखलिका, अनर्का, कुखंडिका, पाणिपात्र, नितुंड, ऊर्णाशा आणि निपुणा हे देखील आहेत.

सूचीमुखोच्छेषणादाः कुलान्येतानि षोडश। इत्येता ह्यभिजातास्तु कूष्माण्डानां प्रकीर्तिताः ॥ ८.

सूचिमुख, उच्चेषणाद—ही सोळा कुळे सांगितली आहेत; हीच कूष्मांडांच्या श्रेष्ठ घराणी मानली जातात.

पिशाचास्ते तु विज्ञेयाः सुकल्पा इति जज्ञिरे। बीभत्सं विकृताचारं पुत्रपौत्रमनन्तकम्। अतस्तेषां पिशाचानां लक्षणञ्च निबोधत ॥ ८.

हे पिशाच्च सुडौल म्हणून ओळखले जातात; त्यांचा स्वभाव भयंकर आणि विचित्र असतो, त्यांची संतती आणि वंश अनंत असतात. म्हणून, आता या पिशाच्चांची लक्षणे ऐका.

सर्वाङ्गकेशा वृत्ताख्या दंष्ट्रिणो नखिनस्तथा। तिर्यङ्गाः पुरुषादाश्च पिशाचास्ते ह्यधोमुखाः ॥ ८.

संपूर्ण अंगावर केस असलेले, वृताख्या नावाने ओळखले जाणारे, दात आणि नख असलेले, वाकडी शरीरयष्टी असलेले हे मांसाहारी पिशाच्च नेहमी खाली वळलेल्या चेहऱ्याचे असतात.

अकेशका ह्यरोमाणस्त्वग्वसाश्चर्मवाससः। कूष्माण्डिकाः पिशाचास्ते तिलभक्षाः सदामिषाः ॥ ८.

काहींना केस नसतात, अंगावर रोम नसतात, ते त्वचा आणि स्नायू घालतात; हे कूष्मांडिक पिशाच्च नेहमी तीळ आणि मांस खातात.

वक्राङ्गहस्तपादाश्च वक्रशीलागतास्तथा। ज्ञेया वक्रपिशाचास्ते वक्रगाः कामरूपिणः ॥ ८.

वाकडी हातपाय आणि वाकडी वर्तणूक असलेले, हे वक्रपिशाच्च वक्र मार्गाने फिरतात आणि इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करू शकतात.

लम्बोदरास्तुण्डनाशा ह्रस्वकायशिरोभुजाः। नितुन्दकाः पिशाचास्ते तिलतक्षाः प्रियश्रवाः ॥ ८.

लटकलेले पोट, चोचीसारखे नाक, ठेंगणे शरीर, डोके आणि हात असलेले हे नितुंडक पिशाच्च तीळ आवडणारे आणि प्रसिद्ध आहेत.

वामनाकृतयश्चैव वाचालाः प्लुतगामिनः। पिशाचानर्कमर्कास्ते वृक्षवासादनप्रियाः ॥ ८.

ठेंगण्या आकाराचे, बडबड करणारे, उड्या मारत चालणारे हे अनर्क आणि मर्क पिशाच्च झाडांमध्ये राहतात आणि त्यांना अन्न आवडत नाही.

ऊर्द्ध्वबाहूर्द्ध्वरोमाण ऊर्द्ध्ववृक्षास्तथालयाः। मुञ्चन्ति पांशूनङ्गेभ्यः पिशाचाः पांशवश्च ते ॥ ८.

ज्यांचे हात, केस आणि झाडे वरच्या दिशेने असतात, आणि जे अशा जागी राहतात, हे पांशव पिशाच्च आपल्या अंगातून धूळ सोडतात.

धमनीमतकाः शुष्काः श्मश्रुलाश्चीरवाससः। उपवीराः पिशाचाश्च श्मशानायतनास्तथा ॥ ८.

ज्यांच्या नसांचा उठाव दिसतो, कोरडे, दाढी असलेले, झाडाच्या सालाचे वस्त्र घालणारे हे उपवीर पिशाच्च स्मशानात राहतात.

विष्टब्धाक्षा महाजिह्वा लेलिहाना ह्युदूखलाः। हस्त्युष्ट्रस्थूलशिरसो विरता बद्धपिण्डकाः ॥ ८.

स्थिर डोळे, मोठी जीभ, चाटणारे, उखळासारखे शरीर, हत्ती किंवा उंटाएवढे डोके, एकटे राहणारे आणि बांधलेले गोळे असलेले हे आहेत.

पिशाचाः सुम्भपात्रास्ते अदृष्टान्नानि भुञ्जते। सूक्ष्मास्तु रोमशाः पिङ्गा दृष्टादृष्टाश्चरन्ति वै ॥ ८.

सुम्भपात्र पिशाच्च न दिसणारे अन्न खातात; सूक्ष्म, केसाळ आणि पिंगट असलेले काही दिसतात, काही अदृश्य राहून वावरतात.

अयुक्ताश्च विशन्तीह निपुणास्ते पिशाचकाः. आकर्ण दारितास्याश्च लम्बश्रूस्थूलनासिकाः ॥ ८.

इथे जे कुशल पण वशात न राहणारे पिशाच येतात, त्यांची तोंडं कानापर्यंत फाटलेली, ओठ लोंबते आणि नाक जाडजूड असतं.

हस्तपादाक्रान्तगणा ह्रस्वकाः क्षितिदृष्टयः। बालादास्ते पिशाचा वै सूतिकागृहसेविनः ॥ ८.

हातपायांनी तुडवलेले, ठेंगणे आणि नेहमी जमिनीवर नजर असणारे पिशाच, हे लहान मुलांना पकडतात आणि बाळंतपणाच्या घरात वावरतात.

पृष्ठतः पाणिपादाश्च ह्रस्वका वातरंहसः। पिशितादाः पिशाचास्ते संग्रामे रुधिराशिनः ॥ ८.

ज्यांचे हातपाय मागच्या बाजूला वळलेले, ठेंगणे आणि वाऱ्यासारखे वेगवान आहेत, असे पिशाच मांस खातात आणि युद्धात रक्त पितात.

नग्नका ह्यनिकेताश्च लम्बकेशाश्च पिण्डकाः। पिशाचाः स्कन्दिनस्ते वै अन्या उच्छुसनाशिनः । षोडश जातयस्तेषां पिशाचानां प्रकीर्त्तिताः ॥ ८.

काही पिशाच नग्न, घर नसलेले, केस लोंबलेले आणि गाठीसारख्या देहाचे असतात; त्यांना स्कंदिन म्हणतात. काही उरलेले नैवेद्य खातात. या पिशाचांची सोळा जाती सांगितल्या आहेत.

एवंविधान्पिशाचांस्तु दीनान्दृष्ट्वानुकम्पया। तेभ्यो ब्रह्मा वरं प्रादात्कारुण्यादल्पचेतसः। अन्तर्द्धानं प्रजास्तेषां कामरूपत्वमेव च ॥ ८.

अशा दीन अवस्थेतले पिशाच पाहून, ब्रह्मदेवाने त्यांच्यावर दया करून, त्यांच्या मर्यादित बुध्दीमुळे त्यांना अदृश्य होण्याची आणि हवे तसे रूप धारण करण्याची शक्ती दिली.

उभयोः सन्द्ययोश्चारं स्थानान्याजीवमेव च। गृहाणि यानि भग्नानि शून्यान्यल्पजनानि च ॥ ८.

दिवस आणि रात्रीच्या संधिकाळात, त्यांच्या वास्तव्याची आणि उपजीविकेची ठिकाणं म्हणजे जी घरे मोडकी, ओसाड किंवा फारच कमी लोकवस्तीची असतात.

विध्वस्तानि च यानि स्युरनाचारोषितानि च। असंस्पृष्टोप लिप्तानि संस्कारैर्वर्जितानि च ॥ ८.

आणि जी घरे उद्ध्वस्त, अपवित्र लोकांनी भरलेली, न धुतलेली किंवा घाणेरडी आणि विधीविना राहिलेली असतात, तीही त्यांची ठिकाणं आहेत.

राजमार्गोपरथ्याश्च निष्कुण्ठाश्चत्वराणि च। द्वाराण्यष्टालकाश्चैव निर्ममान्संक्रमांस्तथा ॥ ८.

राजमार्ग, गल्ल्या, अपवित्र चौक, दारं, उंबरठे आणि जिथे कोणीही मालकी नसते अशा वाटा—या सर्व ठिकाणी ते वावरतात.

पथो नद्योऽथ तीर्थानि चैत्यवृक्षान्महापथान् । पिशाचा विनिविष्टा वै स्थानेष्वेतेषु सर्वशः ॥ ८.

रस्ते, नद्या, तीर्थक्षेत्रं, देवळाजवळची झाडं आणि मोठे मार्ग—या सर्व ठिकाणी पिशाच वसलेले आहेत.

अधार्मिका जनास्ते वै आजीवा विहिताः सुरैः। वर्णाश्रमाः सङ्करिकाः कारुशिल्पिजनास्तथा ॥ ८.

जे लोक अधार्मिक आहेत, ज्यांची उपजीविका देवांनी ठरवली आहे, जसे मिश्र जाती, कारागीर आणि शिल्पकार—हे सुद्धा त्यात येतात.

अमृतोपमसत्त्वानां चौरविश्वासघातिनाम्। एतैरन्यैश्च बहुबिरन्यायोपार्ज्जितैर्धनैः । आरभन्ते क्रिया यास्तु पिशाचास्तत्र देवताः ॥ ८.

अमृतासारखी शक्ती असणारे, चोर, विश्वासघात करणारे आणि अन्यायाने संपत्ती मिळवणारे—जिथे असे कृत्य सुरू होते तिथेच पिशाच आणि भूतं राहतात.

मधुमांसौदनैर्दध्ना तिलचूर्णसुरासवैः। धूपैर्हारिद्रकृशरैस्तैलभद्रगुडौदनैः ॥ ८.

मध, मांस, भात, दही, तीळाचे पीठ, मद्य, धूप, हळदीचा भात, तेल, गूळ आणि गुळाचा भात—या सर्व गोष्टींनी त्यांची पूजा होते.

कृष्णानि चैव वासांसि धूपाः सुमनसस्तथा। एवं युक्ताः सुबलयस्तेषां वै पर्वसन्धिषु। पिशाचानामनुज्ञाय ब्रह्मा सोऽधिपतिर्ददौ ॥ ८.

काळ्या वस्त्रांनी, धूप आणि फुलांनी सजलेले, असे हे बलवान पिशाच पर्वकाळाच्या संधीला, ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने, तिथे वावरतात.

सर्वभूतपिशाचानां गिरिशं शूलपाणिनम् । दृष्ट्वा त्वजनयन्पुत्रान्व्याघ्रान्सिंहांश्च भामिनी ॥ ८.

सर्व भूत आणि पिशाचांसाठी, त्रिशूलधारी गिरिशाला पाहून, त्याने वाघ आणि सिंह असे पुत्र निर्माण केले, हे सुंदर स्त्री.