वायुपुराणम्

सर्वत्रगानप्रतिघान् ब्रह्मज्ञान् कामरूपिणः । घोरान् क्रूरांश्च मेध्यांश्च शिवान् पुण्यान् सवादिनः ॥ ८.

हे सर्वत्र फिरतात, कोणतीही अडथळा त्यांना लागत नाही, ब्रह्मज्ञान असलेले, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे; काही भयंकर, काही क्रूर, काही पवित्र, काही मंगल, काही पुण्यवान आणि काही वाक्चातुर्य असलेले.

कुशहस्तान् महाजिह्वान् महाकर्णान्महाननान्। हस्तादांश्च मुखादांश्च शिरोदांश्च कपालिनः ॥ ८.

काहींच्या हातात कुशा असतात, काहींच्या मोठ्या जीभा, मोठे कान, मोठे जबडे; काही हाताने खातात, काही तोंडाने, काही डोक्याने खातात, आणि काहींना कवटींचा अलंकार असतो.

धन्विनो मुद्गरधरानसिशूलधरांस्तथा। दीप्तास्यान् दीप्तनेत्रांश्च चित्र माल्यानुलेषनान् ॥ ८.

काही धनुष्यबाण घेणारे, काही गदा, तलवार आणि शूल धारण करणारे; काहींचे तोंड ज्वाळेसारखे, काहींचे डोळे तेजस्वी, आणि काही रंगीबेरंगी हार व उटणे लावलेले.

अन्नादान् पिशितादांश्च बहुरूपान् सुरूपकान् । रात्रिसन्ध्याचरान् घोरान् व्कचित्सौम्यान् दिवाचरान्। नक्तञ्चरान् सुदुष्प्रेक्ष्यान् घोरांस्तान् वै निशाचरान् ॥ ८.

काही अन्न खातात, काही मांस खातात, काहींची रूपे अनेक, काही सुंदर; काही रात्री व संध्याकाळी फिरतात, काही भयंकर, काही सौम्य, काही दिवसा फिरतात, काही रात्री हिंडतात, काहींना पाहणे कठीण, आणि काही अत्यंत भयानक रात्रीचे भटकणारे आहेत.

परत्वे च भयं दैव सर्वे ते गतमानसाः। नैषां भार्याऽस्ति पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्द्ध्वरेतसः ॥ ८.

त्यांना दुसऱ्याचे किंवा दैवाचे भय राहत नाही, त्यांचे मन सर्व गोष्टींपासून अलिप्त असते; त्यांना ना बायका असतात ना मुले, कारण ते सर्व उर्ध्वरेता आहेत.

शतन्तानि सहस्राणि भूतानामात्मयोगिनाम्। एते सर्वे महात्मानो भूत्याः पुत्राः प्रकीर्त्तिताः ॥ ८.

शेकडो-हजारो जीव, स्वतःच्या योगशक्तीने संयमित—हे सर्व महान आत्म्यांचे, भूतीचे पुत्र म्हणून ओळखले जातात.

कपिशा चैव कूष्माण्डीकूष्माण्डाञ्जज्ञिरे पुनः । मिथुनानि पिशाचानां वर्णेन कपिशेन च। कपिशत्वात् पिशाचास्ते सर्वे च पिशिताशनाः ॥ ८.

कपिश रंगाचे कूष्मांड आणि पुन्हा कपिश रंगाचे पिशाच्च जोड्यांनी जन्मले; त्यांच्या कपिश रंगामुळे हे सर्व पिशाच्च मांसाहारी आहेत.

युग्मानि षोडशान्यानि वर्त्तमानास्तदन्वयाः। नामतस्तान् प्रवक्ष्यामि पुरुषादांस्तदन्वयान् ॥ ८.

सध्या सोळा जोड्या आणि त्यांचे वंश अस्तित्वात आहेत; मी आता त्यांची नावे सांगतो, ज्यात मांसाहारी आणि त्यांचे वंशज यांचा समावेश आहे.

छगलश्छगली चैव वक्रो वक्रमुखी तथा। षोडशानां गणाश्चैव सूची सूचीमुखस्तथा ॥ ८.

चगळ आणि चगळी, वक्र आणि वक्रमुखी, सूचि आणि सूचिमुख हे या सोळा गटांपैकी आहेत.

सुम्भपा त्रश्च कुमभी च वज्रदंष्ट्रश्च दुन्दुभिः। उपचारोपचारश्च उलूखल उलूखली ॥ ८.

सुम्भपात्र, कुमभी, वज्रदंष्ट्र, दुंदुभी, उपचार, उपचारा, उलूखल आणि उलूखली यांचाही यात समावेश आहे.

अनर्कश्च अनर्का च कुखण्डश्च कुखण्डिका। पाणिपात्रः पाणिपात्री पांशुः पांशुमती तथा ॥ ८.

अनर्क आणि अनर्का, कुखंड आणि कुखंडिका, पाणिपात्र आणि पाणिपात्री, पांशू आणि पांशुमती हे देखील आहेत.

नितुण्डश्च नितुण्डी च निपुणा निपुणस्तथा। छलादोच्छेषणा चैव प्रस्कन्दः स्कन्दिका तथा। षोडशानां पिशाचानां गणाः प्रोक्तास्तु षोडश ॥ ८.

नितुंड आणि नितुंडी, निपुण आणि निपुणा, चलादोच्छेषणा, प्रस्कंद आणि स्कंदिका—हे सोळा पिशाच्चांचे गट सांगितले आहेत.

अजामुखा वक्रमुखाः पूरिणः स्कन्दिनस्तथा। विपादाङ्गारिकाश्चैव कुम्भपात्राः प्रकुन्दकाः ॥ ८.

अजामुख, वक्रमुख, पूरीण, स्कंदिन, विपादांगरिका, कुम्भपात्र आणि प्रकुंदक हे आहेत.

उपचारोलूखलिका ह्यनर्काश्च कुखण्डिकाः। पाणिपात्राश्च नैतुण्डा ऊर्णाशा निपुणास्तथा ॥ ८.

उपचारोलूखलिका, अनर्का, कुखंडिका, पाणिपात्र, नितुंड, ऊर्णाशा आणि निपुणा हे देखील आहेत.

सूचीमुखोच्छेषणादाः कुलान्येतानि षोडश। इत्येता ह्यभिजातास्तु कूष्माण्डानां प्रकीर्तिताः ॥ ८.

सूचिमुख, उच्चेषणाद—ही सोळा कुळे सांगितली आहेत; हीच कूष्मांडांच्या श्रेष्ठ घराणी मानली जातात.

पिशाचास्ते तु विज्ञेयाः सुकल्पा इति जज्ञिरे। बीभत्सं विकृताचारं पुत्रपौत्रमनन्तकम्। अतस्तेषां पिशाचानां लक्षणञ्च निबोधत ॥ ८.

हे पिशाच्च सुडौल म्हणून ओळखले जातात; त्यांचा स्वभाव भयंकर आणि विचित्र असतो, त्यांची संतती आणि वंश अनंत असतात. म्हणून, आता या पिशाच्चांची लक्षणे ऐका.

सर्वाङ्गकेशा वृत्ताख्या दंष्ट्रिणो नखिनस्तथा। तिर्यङ्गाः पुरुषादाश्च पिशाचास्ते ह्यधोमुखाः ॥ ८.

संपूर्ण अंगावर केस असलेले, वृताख्या नावाने ओळखले जाणारे, दात आणि नख असलेले, वाकडी शरीरयष्टी असलेले हे मांसाहारी पिशाच्च नेहमी खाली वळलेल्या चेहऱ्याचे असतात.

अकेशका ह्यरोमाणस्त्वग्वसाश्चर्मवाससः। कूष्माण्डिकाः पिशाचास्ते तिलभक्षाः सदामिषाः ॥ ८.

काहींना केस नसतात, अंगावर रोम नसतात, ते त्वचा आणि स्नायू घालतात; हे कूष्मांडिक पिशाच्च नेहमी तीळ आणि मांस खातात.

वक्राङ्गहस्तपादाश्च वक्रशीलागतास्तथा। ज्ञेया वक्रपिशाचास्ते वक्रगाः कामरूपिणः ॥ ८.

वाकडी हातपाय आणि वाकडी वर्तणूक असलेले, हे वक्रपिशाच्च वक्र मार्गाने फिरतात आणि इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करू शकतात.

लम्बोदरास्तुण्डनाशा ह्रस्वकायशिरोभुजाः। नितुन्दकाः पिशाचास्ते तिलतक्षाः प्रियश्रवाः ॥ ८.

लटकलेले पोट, चोचीसारखे नाक, ठेंगणे शरीर, डोके आणि हात असलेले हे नितुंडक पिशाच्च तीळ आवडणारे आणि प्रसिद्ध आहेत.

वामनाकृतयश्चैव वाचालाः प्लुतगामिनः। पिशाचानर्कमर्कास्ते वृक्षवासादनप्रियाः ॥ ८.

ठेंगण्या आकाराचे, बडबड करणारे, उड्या मारत चालणारे हे अनर्क आणि मर्क पिशाच्च झाडांमध्ये राहतात आणि त्यांना अन्न आवडत नाही.

ऊर्द्ध्वबाहूर्द्ध्वरोमाण ऊर्द्ध्ववृक्षास्तथालयाः। मुञ्चन्ति पांशूनङ्गेभ्यः पिशाचाः पांशवश्च ते ॥ ८.

ज्यांचे हात, केस आणि झाडे वरच्या दिशेने असतात, आणि जे अशा जागी राहतात, हे पांशव पिशाच्च आपल्या अंगातून धूळ सोडतात.

धमनीमतकाः शुष्काः श्मश्रुलाश्चीरवाससः। उपवीराः पिशाचाश्च श्मशानायतनास्तथा ॥ ८.

ज्यांच्या नसांचा उठाव दिसतो, कोरडे, दाढी असलेले, झाडाच्या सालाचे वस्त्र घालणारे हे उपवीर पिशाच्च स्मशानात राहतात.

विष्टब्धाक्षा महाजिह्वा लेलिहाना ह्युदूखलाः। हस्त्युष्ट्रस्थूलशिरसो विरता बद्धपिण्डकाः ॥ ८.

स्थिर डोळे, मोठी जीभ, चाटणारे, उखळासारखे शरीर, हत्ती किंवा उंटाएवढे डोके, एकटे राहणारे आणि बांधलेले गोळे असलेले हे आहेत.

पिशाचाः सुम्भपात्रास्ते अदृष्टान्नानि भुञ्जते। सूक्ष्मास्तु रोमशाः पिङ्गा दृष्टादृष्टाश्चरन्ति वै ॥ ८.

सुम्भपात्र पिशाच्च न दिसणारे अन्न खातात; सूक्ष्म, केसाळ आणि पिंगट असलेले काही दिसतात, काही अदृश्य राहून वावरतात.

अयुक्ताश्च विशन्तीह निपुणास्ते पिशाचकाः. आकर्ण दारितास्याश्च लम्बश्रूस्थूलनासिकाः ॥ ८.

इथे जे कुशल पण वशात न राहणारे पिशाच येतात, त्यांची तोंडं कानापर्यंत फाटलेली, ओठ लोंबते आणि नाक जाडजूड असतं.

हस्तपादाक्रान्तगणा ह्रस्वकाः क्षितिदृष्टयः। बालादास्ते पिशाचा वै सूतिकागृहसेविनः ॥ ८.

हातपायांनी तुडवलेले, ठेंगणे आणि नेहमी जमिनीवर नजर असणारे पिशाच, हे लहान मुलांना पकडतात आणि बाळंतपणाच्या घरात वावरतात.

पृष्ठतः पाणिपादाश्च ह्रस्वका वातरंहसः। पिशितादाः पिशाचास्ते संग्रामे रुधिराशिनः ॥ ८.

ज्यांचे हातपाय मागच्या बाजूला वळलेले, ठेंगणे आणि वाऱ्यासारखे वेगवान आहेत, असे पिशाच मांस खातात आणि युद्धात रक्त पितात.

नग्नका ह्यनिकेताश्च लम्बकेशाश्च पिण्डकाः। पिशाचाः स्कन्दिनस्ते वै अन्या उच्छुसनाशिनः । षोडश जातयस्तेषां पिशाचानां प्रकीर्त्तिताः ॥ ८.

काही पिशाच नग्न, घर नसलेले, केस लोंबलेले आणि गाठीसारख्या देहाचे असतात; त्यांना स्कंदिन म्हणतात. काही उरलेले नैवेद्य खातात. या पिशाचांची सोळा जाती सांगितल्या आहेत.