शूल, स्थूल, शिरोदंत आणि शुभ्र, बलवान, सामर्थ्यशाली – हे सर्व हत्ती ‘आकुलिक’ म्हणून ओळखले जातात. पुष्पदंत, बृहत्सामा, षड्दंत, दंतपुष्पवान आणि तांवरंग – त्याचा पुत्र – हे सर्व आपापल्या सहकाऱ्यांसह, सुंदर सुळ्यांनी शोभिवंत आहेत. त्यांच्या वंशात जाड ओठांचे, सुंदर चेहऱ्यांचे, काळ्या वर्णाचे, देखणे, उग्र आणि विविध दोषांनी चिन्हांकित चेहरे असलेले हत्ती जन्माला आले. साम्नापासून काळ्या काजळासारखा वर्ण असलेला वामदेव जन्मला, त्यानंतर वामन, ज्याची पत्नी अंगदा होती, आणि त्यांच्या दोन पुत्रांच्या अंगावर निळ्या वेलांची चिन्हे होती. त्यांच्यातील चंड नावाच्या हत्तीचे डोके आणि गळा खांबासारखे होते, छाती रुंद होती आणि तो अतिशय वेगवान होता. त्यांच्या वंशात विकृत, माणसांनी बांधले जाणारे हत्ती जन्माला येतात. सुप्रतीक नावाचा हत्ती रूपाने अद्वितीय होता; त्याचे तीन पुत्र – प्रहारी, संपाती आणि पृथुचित्ती – हे होते. त्याच्या वंशात दीर्घ तालू, जाड ओठ, सुंदर डोके आणि पोट असलेले, सौम्य स्वभावाचे, कुलीन हत्ती जन्माला येतात. अंजनापासून अंजना, आणि साम्नापासून अंजनावती जन्मली; त्यामुळे त्यांची माता प्रसिद्ध झाली, आणि आयुराजाचे दोन पुत्र झाले. त्यांच्या वंशात मोठ्या विभागलेल्या डोक्यांचे, वीजेच्या मेघासारखे काळे, देखणे, सुबक, कमळवर्णी, गोल, सुळ्याविना आणि पिवळसर, लांब तोंडाचे हत्ती जन्मले. चंद्रमस आणि साम्नापासून पिंगला नावाची, कमळासारखी तेजस्वी कन्या जन्मली, तिचे दोन पुत्र महापद्म आणि उर्मिमाळी होते. त्यांच्या वंशातही समदक्षता असलेले, उग्र, प्रचंड पोटाचे आणि हत्तींच्या युद्धात प्रिय असणारे हत्ती जन्मतात. देवतांनी हे सर्व हत्ती दैत्यांसोबतच्या युद्धात विजयासाठी घेतले; कार्य सिद्ध झाल्यावर, पूर्वी उल्लेखलेले हे हत्ती दिशांना पाठवले गेले. त्यांच्या वंशातील उत्तम प्रशिक्षित हत्ती, देवांनी अंग, लोमपाद आणि सूत्रकार यांना दिले. हत्तीला ‘द्विरद’ दोन दातांमुळे, ‘हस्ती’ हातामुळे, ‘करी’ सोंडेपासून, ‘वरण’ रक्षणामुळे, ‘दंती’ सुळ्यांमुळे आणि ‘गज’ गर्जनेमुळे म्हणतात. ‘कुञ्जर’ फिरण्यामुळे, ‘नाग’ पर्वतांचा विरोध करणारा, ‘मतंग’ ऋषी मतंगापासून, ‘द्विप’ दोनमुळे, आणि ‘सामज’ साम्नापासून जन्मलेला – अशा प्रकारे त्यांची नावे आहेत. त्यांची जीभ मागे वळलेली असते, जणू अग्नीच्या शापामुळे; त्यातील दुर्बलता आणि लपविलेला गुप्तेंद्रिय – हे दोन्ही स्वयंभू आणि देवांच्या शापामुळे आहे. देव, दैत्य, गंधर्व, पिशाच, सर्प आणि राक्षस – यांच्या कन्यांमध्येही विविध उत्पत्तीचे हत्ती जन्मले. हत्तींची उत्पत्ती आणि प्रकटीकरण, तसेच त्यांच्या नावांचा अर्थ – हे सर्व जाणावे, ज्यांचा राजा विभावसु आहे. कौशिक आणि इतर, प्रथम समुद्रातून, मग गंगेपासून; अंजनाच्या एकाच मूळातून पूर्वेकडील हत्तींचे अरण्य निर्माण झाले. विंध्याच्या उत्तरेस आणि गंगेच्या दक्षिणेस, करूषमध्ये गंगेच्या उद्गमाजवळ, सुप्रतीकाचे अरण्य आहे. दुसऱ्या सीमेसह, उत्तर दिशेकडून आणि आवेदिसपासूनही, पाचवे अरण्य हे बुटक्या शरीराच्या हत्तीचे म्हणून स्मरणात आहे. आणखी एका सीमेसह, लौहित्य नदी आणि समुद्राच्या पश्चिमेस, यमाचे अरण्य पर्वतरांगेवर विस्तारले आहे. भूतीने विविध जीव आणि रुद्राचे सेवक उत्पन्न केले – काही विशाल, काही कृश, काही उंच, काही बुटके, काही ठेंगणे, काही समसमान. लोंबत्या कानांचे, ओठांचे, जिभांचे, पोट आणि स्तन लोंबलेले; काही एकरूप, काही द्विरूप, काही जड नितंब आणि जाड पिंड असलेले. हे सर्व सरोवर, तळी, समुद्र आणि नदीकाठावर राहतात; काळे, गोरे, निळे, पांढरे आणि लाल वर्णाचे आहेत. तपकिरी, डागाळ, धुरकट, पिंगट, रानगाढवांसारखे कठोर; मुंजासारखे किंवा उभे केस असलेले, आणि सर्पयज्ञोपवीत घालणारे. डोळे बाहेर आलेले, विकृत, बारीक, किंवा अनेक डोळ्यांचे; अनेक डोकी, शिरविना किंवा एकच डोके असलेले. उग्र, विकराळ, केसाळ, अतिशय केसाळ; आंधळे, जटा असलेले, बुटके, किंवा घोड्यासारखे हिणकस आवाज करणारे. हे पुन्हा तळी, सरोवर, समुद्र, आणि नदीकाठावर राहतात; काहींचे एकच कान, मोठे कान, शंखासारखे कान, किंवा कान नसलेले. काही सुळ्यांचे, काही नखांचे, काही दात नसलेले, काही दुज्या जिभेचे; एकहाती, दोन, तीन, किंवा हात नसलेले. एक पाय, दोन, तीन, किंवा अनेक पाय असलेले; महान योगशक्ती, सामर्थ्य, तपस्या आणि बल असलेले. सर्वत्र मुक्तपणे फिरणारे, ब्रह्मज्ञान असलेले, कोणतेही रूप धारण करणारे; भयंकर, क्रूर, शुद्ध, मंगल, सद्गुणी आणि वागण्यात कुशल. हातात कुश, मोठ्या जिभा, कान, जबडा असलेले; हाताने, तोंडाने किंवा डोक्याने अन्न घेणारे, कवट्यांनी अलंकृत. धनुर्धारी, गदा, तलवार, भाले धारण करणारे; जळणाऱ्या तोंडाचे, डोळ्यांचे, विविध माळा आणि उटणे लावणारे. अन्न आणि मांस भक्षण करणारे, अनेक रूपांचे, सुंदर रूपांचे; रात्री आणि संध्याकाळी फिरणारे, भयंकर, काही सौम्य, दिवसा फिरणारे, रात्री हिंडणारे, दुर्लक्षित, भयावह रात्रीचे भ्रमण करणारे. त्यांना इतरांचा किंवा नियतीचा कोणताही भय नाही, मन विरक्त; त्यांना पत्नी वा पुत्र नाही, कारण सर्वांचे वीर्य वरच्या दिशेने वाहते. शेकडो-हजारो जीव, स्वशक्तीने संयमित – हे सर्व, महात्मे, भूतीचे पुत्र म्हणून ओळखले जातात. त्यानंतर पिंगट कूष्मांड पुन्हा जन्मले, तसेच पिंगट वर्णाचे पिशाचांचे जोडपे; त्यांच्या पिंगट वर्णामुळे हे सर्व पिशाच मांसाहारी झाले. सोळा जोडपी आणि त्यांच्या वंशजांचा समावेश असून, ते आजही अस्तित्वात आहेत; आता मी त्यांची नावे सांगतो – मांसाहारी आणि त्यांच्या संततीपासून सुरुवात करतो. त्यात चगला आणि चगली, वक्र आणि वक्रमुखी, सूची आणि सूचिमुख – ही सोळा गटांपैकी काही नावे आहेत.