मातेपैकी सामान्यपणे पूतना आढळतात, आणि त्या प्राण्यांसाठी भयावह असतात; मानवांमध्ये त्या बालकांना हानी पोहोचवणाऱ्या ग्रहदोषांसारख्या आहेत. स्कंदग्रह आणि इतर, तसेच आपक आणि त्रासक, हे बाल्यावस्थेतील ग्रहदोष मानले जातात, जे मुलांवर प्रभाव टाकतात. विशेष स्कंदग्रह, तसेच जादुई पूतना, प्रेत, आणि इतर जीवांचे प्रमुख, हे सर्व शेकडो-हजारो संख्येने पृथ्वीवर भटकत असतात. अशा असंख्य समूहांचा वावर या मर्त्य लोकांमध्ये सतत चालू असतो. यक्ष हे सर्वात पुण्यवान मानले जातात, तसेच गुह्यक देखील; यक्ष, दिव्य प्राणी, आणि पुण्यशील लोक यांचा यात समावेश होतो. सर्व गुह्यकांमध्ये अगस्त्यांचे आणि राक्षसांचे, तसेच पुलस्त्याचे आणि विश्वामित्राचे राक्षस, यांचीही गणना होते. या यक्ष, राक्षस, पुलस्त्य आणि अगस्त्य यांच्या सर्वांचा राजा म्हणजे कुबेर, जो अलकाचा अधिपती आहे. हे यक्ष मानवांचे मांस आणि रक्त येथे पाहून पितात; राक्षस शरीरात प्रवेश करून त्रास देतात, आणि पिशाच्च पीडा निर्माण करतात. हे सर्व चिन्हांनी युक्त असून, देवांसारखे क्षेत्र सामायिक करतात, तेजस्वी, सामर्थ्यवान, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे आणि प्रभुत्वशाली आहेत. त्यांना क्षय होत नाही, ते धैर्यवान, सर्व लोकांनी सन्मानित, सूक्ष्म, बलवान, शुद्ध, वरदाते आणि यज्ञास पात्र आहेत. असुर हे देखील देवांसारखेच आचरण करणारे म्हणून ओळखले जातात; गंधर्व हे देवांपेक्षा सामर्थ्यात तीन भागांनी कमी आहेत. सर्व गुह्यक हे गंधर्वांपेक्षा तीन भागांनी कमी आहेत; राक्षस आणि यक्ष हे सामर्थ्यात सम आहेत; पिशाच्च हे यक्षांपेक्षा तीन गुणांनी कमी आहेत. संपत्ती, सौंदर्य, आयुष्य, बल, पुण्य, प्रभुत्व, बुद्धी, तप, विद्या आणि पराक्रम या सर्व गुणांमध्ये हे अंतर आहे. देव आणि असुर हे परस्पर तीन भागांनी कमी-अधिक आहेत; गंधर्व पासून पिशाच्चांपर्यंत चार दिव्य वंश मानले जातात. आता, हे पुण्यवान लोकांनो, ऐका—ज्यांचे स्वभाव रागाने संचालित आहेत. रागातून एका कन्येचा जन्म झाला, आणि तिच्या स्वतःच्या शरीरातून बारा कन्या उत्पन्न झाल्या. त्या सर्व पुलहाच्या पत्नी झाल्या. त्यांची नावे अशी आहेत—मृगी, मृगमंदा, हरिभद्रा, इरावती, भूता, कपिशा, दंष्ट्रा, निशा, तिर्या, श्वेता, स्वर आणि सुरसा. मृगीपासून हरणे, मृगमंदापासून इतर हरणे व सश, तसेच न्यंकव, शरभ, रुरू आणि पृषत यांचा जन्म झाला. मृगमंदापासून जंगलाचा राजा, गवये, तसेच म्हशी, उंट, डुक्कर, गेंडे आणि गवमुख प्राणी जन्मले. हरिपासून हरी, गोलांगूल, तरक्ष, माकडे, किंनर, वाघ, किम्पुरुष यांचा जन्म झाला; तसेच इरावतीपासून इतर प्रजाती उत्पन्न झाल्या. त्याबद्दल ऐका. भुवनाने सूर्याच्या कवचाच्या दोन अर्ध्या गोळ्या एकत्र केल्या आणि हातात धरून रथंतर साम गाऊ लागला. त्या सामाच्या उच्चारातून लगेचच एक हत्ती उत्पन्न झाला. भुवनाने तो इरावतीला पुत्रासाठी दिला. इरावतीचा पुत्र म्हणून त्याला ‘ऐरावत’ म्हणतात. जेव्हा तो देवेंद्राच्या रथाला जुंपला गेला, तेव्हा तो हत्तींमध्ये श्रेष्ठ झाला—ऐरावत, पांढऱ्या मेघासारखा तेजस्वी, चार सुळ्यांचा, गौरवशाली. एक सुवर्णवर्णी हत्ती, जो अप्सुजाच्या मुळापासून उत्पन्न झाला, सहा सुळे असलेला आणि महान, भद्र हा रथाला जुंपला गेला, आणि बला हे त्याचे सामर्थ्य आहे. त्याचे पुत्र अंजन, सुप्रतीक, वामन आणि पद्म हे होते; चौथा पद्म होता, आणि हस्तिनी व आभ्रमूही जन्मले. श्वेतापासून चार वेगवान दिशांच्या हत्तींचा जन्म झाला—भद्र, मृग, मंद, संकीर्ण—हे तिचे चार पुत्र. संकीर्ण, जो अंजन आहे, यमाच्या रथाला जुंपला जातो; भद्र, जो सुप्रतीक आहे, हिरवा असून जलाधिपतीचा आहे. पद्म, जो मंद आहे, पांढरा असून ऐलविलाचा हत्ती आहे; मृग, जो श्याम आहे, अग्निदेवांच्या रथाला जुंपला जातो. पद्मोत्तम, जो पद्म आहे, वरुणाच्या सैन्याचा हत्ती आहे; उपलेपन, मेंढा, याला आठ पुत्र झाले. त्याच्या वंशात, महान सामर्थ्याने संपन्न, पांढऱ्या नखांचे, पिवळसर आणि विशाल शरीराचे हत्ती जन्मले. मी आता हत्ती आणि इतर नागांची क्रमाने माहिती सांगतो. कपिल, पुण्डरीक, सुमनाभ, आणि रथांतर—हे दोन पुत्र नावाने प्रसिद्ध आणि बलवान झाले. शूला, स्थूला, शिरोदंत आणि शुद्ध पांढरी नखे असलेले, बलवान—हे सर्व हत्ती ‘आकुलिक’ म्हणून ओळखले जातात. पुष्पदंत, बृह्त्सामा, षड्दंत, दंतपुष्पवान आणि ताम्रवर्ण—त्याचा पुत्र, मित्रांसह, सुंदर सुळ्यांनी अलंकृत. त्याच्या वंशात जाड ओठांचे, सुंदर चेहऱ्याचे; काळे, देखणे, उग्र, आणि विविध व्याधींनी चिन्हांकित चेहरे असलेले हत्ती जन्मले. वामदेव, काजळासारखा काळा, साम्नापासून जन्मला, आणि मग वामन; त्याची पत्नी आंगदा, आणि त्यांचे दोन पुत्र निळ्या वेलींच्या खुणांनी युक्त. त्यांच्यात, चंड हा खांदा आणि मान खांबासारखी, रुंद छाती, आणि वेगवान होता; त्यांच्या कुळात विकृत, माणसांनी बांधले जाणारे हत्ती जन्मतात. सुप्रतीक, रूपाने, हत्तींमध्ये अद्वितीय आहे; त्याचे तीन पुत्र—प्रहरी, संपाती, आणि पृथुचित्ती. लांब टाळू व ओठ, सुंदर डोके आणि पोट असलेली, सौम्य स्वभावाची, कुलीन हत्ती त्याच्या वंशात जन्मतात. अंजनापासून अंजना, आणि साम्नापासून अंजनावतीचा जन्म झाला; त्यामुळे त्यांच्या आईचे नाव प्रसिद्ध झाले, आणि आयुराजाचे दोन पुत्र. फार विभागलेली डोकी, चमकदार काळ्या मेघासारखी, सुंदर, बांधेसूद, कमळवर्णी, गोल, सुळ्यांशिवाय, पिवळसर, लांब तोंड असलेले हत्ती तिच्या वंशात जन्मले. चंद्रमस आणि साम्नापासून पिंगला, कमळासारखी तेजस्वी, हिच्या दोन पुत्रांचा जन्म झाला—महापद्म आणि उर्मिमाळी. अशा प्रकारे, विविध प्रजाती, दिव्य वंश, आणि महान हत्तींच्या उत्पत्तीची ही पवित्र कथा सांगितली गेली आहे.