मी तुम्हाला माझ्या ज्ञानानुसार आणि ऐकलेल्या गोष्टींनुसार सांगतो—मन्वंतरांमध्ये पितर हे देवांच्या पुत्ररूपात जन्म घेतात. पूर्वीच्या आणि भविष्यातील पितरांमध्ये वयोमानानुसार मोठे आणि लहान असे क्रम आहेत; जे पितर पूर्वीच्या कल्पांत देवांसोबत होते आणि जे आता अस्तित्वात आहेत, त्यांची मी नक्कीच माहिती देईन. या पितरांसाठी श्राद्ध मानवांनी करावे लागते; ब्रह्माने देवांची निर्मिती केली, पण देवांनी त्या अन्नाचा स्वीकार केला नाही. फळाची इच्छा धरून त्यांनी ती गोष्ट सोडली आणि स्वतःचीच निर्मिती केली. ब्रह्माच्या शापामुळे ते भ्रमित झाले, जाणीव हरवली; त्यांना काहीही कळले नाही, त्यामुळे जगात गोंधळ निर्माण झाला. ते सर्वजण पुन्हा ब्रह्मापितामहाला नमस्कार करून कृपा मागू लागले, आणि ब्रह्माने जगाच्या कल्याणासाठी पुन्हा त्यांना उपदेश केला. ब्रह्मा म्हणाला, “तुम्ही केलेल्या अपराधासाठी तप करा; तुमच्या स्वतःच्या पुत्रांना विचारून ज्ञान प्राप्त करा.” मग, प्रायश्चित्ताची इच्छा धरून, त्यांनी संयमित मनाने आपल्या पुत्रांकडे जाऊन योग्य पद्धतीने एकमेकांना विचारले. पुत्रांनी, शुद्ध मनाने, अनेक प्रकारे तपाच्या उपायांची माहिती दिली—वाणी, मन आणि कर्माने जन्मलेल्या तपांचे विवेचन करून धर्माची ओळख दिली. देवांनी पुन्हा जाणीव प्राप्त करून आनंदाने आपल्या पुत्रांना म्हणाले, “तुम्हीच आमचे पितर आहात, कारण तुम्ही आम्हाला जागृत केले. तुम्हाला धर्मज्ञान किंवा इच्छित वर देण्याचा अधिकार आहे.” मग ब्रह्माने पुन्हा सांगितले, “तुम्ही सत्य बोलणारे आहात; म्हणून जे तुम्ही सांगितले तेच होईल, दुसरे काही नाही.” आणि असे ठरले की, “हेच आमचे पितर आहेत—म्हणजेच स्वतःचे पुत्र; तेच तुमचे पितर होतील, आणि त्यांना हा वर दिला जातो.” ब्रह्माच्या या वचनामुळे, पुत्र पितर झाले आणि पितर पुन्हा पुत्र झाले. म्हणूनच, हे पितर पुत्र आहेत, आणि त्यांच्यात पितृत्वाची आठवण आहे; अशा प्रकारे, पितरांना पुत्र आणि पुत्रांना पितर म्हणून स्मरण करून ब्रह्माने पितरांच्या उत्क्रांतीसाठी पुन्हा उपदेश केला. जो मनुष्य पितरांना श्राद्ध अर्पण न करता कोणतेही विधी करतो, त्याचा फळ राक्षस आणि दानवांना मिळतो. पितर श्राद्धाच्या अर्पणाने पोषित होतात; ते अक्षय सोमाचा आस्वाद घेतात. तुम्ही त्यांना पोषित केल्यामुळे ते सतत वाढत राहतील. जेव्हा सोम श्राद्धाच्या अर्पणाने पोषित होतो, तेव्हा तो संपूर्ण जग—पर्वत, वन, स्थिर आणि चल प्राणी—यांना पोषित करतो. जे मानव पोषणाची इच्छा धरून श्राद्ध करतात, पितर त्यांना नेहमीच पोषण आणि संतती देतात. ज्यांना श्राद्धावेळी तीन पिंड अर्पण केले जातात—नाव आणि वंशाने ओळखलेले—पितर आणि पूर्वज, सर्वत्र उपस्थित, श्राद्धाच्या देणगीने त्यांच्या वंशजांना पोषण देतात. या प्रकारे ब्रह्मा, सर्वोच्च प्रभू, याने पूर्वी आज्ञा दिली; म्हणून, दान, अध्ययन आणि तप सर्व प्रकारे पूर्ण केले जाते. तुमचे पितर हे ज्ञानाचे दाते आहेत—यात शंका नाही; हे पितरच देव आहेत, आणि देव पुन्हा पितर आहेत; हे परस्पर पितर आणि देव आहेत. ब्रह्माचे हे वचन ऐकून, सूताने सांगितलेले, ऋषींनी पुन्हा सूताला पुढील गोष्टी विचारल्या. “पितरांचे किती समूह आहेत, आणि हे समूह कोणत्या वेळी अस्तित्वात असतात, हे देवांमध्ये सोमाचा पोषण करणारे श्रेष्ठ देव, सांगावे.” “मी तुम्हाला पितरांचा सर्वोच्च उत्पत्ती सांगतो, जी शम्यूने पूर्वी बृहस्पतीला विचारली होती.” शम्यू, पुत्र, सर्व ज्ञानात पारंगत असलेल्या बृहस्पतीकडे जाऊन आदराने विचारतो, “हे पितर कोण आहेत, किती आहेत, त्यांची नावे काय? ते कसे उत्पन्न झाले आणि पितरत्व कसे मिळवले?” “पितर नेहमी यज्ञात सहभागी का आहेत, आणि सर्व महान आत्म्यांचे विधी श्राद्धाने प्रारंभ का होतात? कोणाला श्राद्ध अर्पण करावे, आणि त्याचे महान फळ काय आहे? कोणत्या स्थळी श्राद्ध अक्षय आहे—पवित्र तीर्थ आणि नद्यांमध्ये?” “कोणत्या स्थळी द्विजश्रेष्ठ श्राद्ध करून सर्व काही प्राप्त करतो? कोणता काळ योग्य आहे, आणि कोणती प्रक्रिया आहे?” “हे पूज्य, मला हे सर्व क्रमाने आणि विस्ताराने सांगावे, जसे मी विचारले आहे.” बृहस्पती, महान बुद्धिमान, विचारल्यावर, उत्तरे देण्यात श्रेष्ठ, योग्य क्रमाने उत्तर देतो, “प्रिय शम्यू, तुझ्या विचारलेल्या गहन आणि उत्तम प्रश्नाचे मी आदराने आणि योग्य क्रमाने उत्तर देतो.” “आकाश, वायुमंडल, पृथ्वी, तारे, दिशा, सूर्य आणि चंद्र, तसेच दिवस आणि रात्र—या सर्व गोष्टी. त्या वेळी, प्रिय शम्यू, काहीच नव्हते; जग अंधाराने वेढलेले होते. फक्त ब्रह्मा अस्तित्वात होता, आणि त्याने अत्यंत कठोर तप केले.” शम्यूने पुन्हा आपल्या वडिलांना, ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ, नेहमी व्रतांनी शुद्ध, सर्व ज्ञानात पारंगत असलेल्या बृहस्पतीला विचारले, “प्रजापतीने सर्व प्राण्यांसाठी कशा प्रकारचे सर्वोच्च तप केले?” बृहस्पती, तेजस्वी, उत्तर देतो, “सर्व तपांचे सर्वोच्च एकत्रीकरण म्हणजे तपाची सर्वोच्च शिस्त; त्या वेळी, धन्य ब्रह्मा ध्यानात मग्न झाला आणि त्या ध्यानातून त्याने जगाची नवी निर्मिती केली.” “सर्व ज्ञान—भूत, भविष्य, सर्व जग आणि वेद—योगात प्रवेश करून ब्रह्माने योगदृष्टीने निर्माण केले. संतानिक नावाचे जग, जिथे तेजस्वी देव राहतात, ते विराज आहेत—स्वर्गातील दिव्य देव.” “पूर्वी प्रभूने योग आणि तपाने एकरूप होऊन देवांची निर्मिती केली; ब्रह्मा, शाश्वत योगात स्थित, त्यांना प्रकट केले. ते आदिदेव म्हणून ओळखले जातात—महान शक्ती आणि तेजाचे धारक, सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, देव, दानव आणि मानवांनी पूजलेले.