या कथेत, विविध प्रकारच्या पिशाच्च आणि कूष्मांड यांच्या वंशावळींचे वर्णन केले आहे. सुम्भपात्र, कुमभी, वज्रदंष्ट्र, दुंदुभी, उपचार, उपचारा, उलूखल आणि उलूखली हे पिशाच्चांचे काही प्रमुख गट आहेत. त्याचबरोबर अनर्क आणि अनर्का, कुंखंड आणि कुंखंडिका, पाणिपात्र आणि पाणिपात्री, पांशु आणि पांशुमती हेही गट या वंशात आहेत. नितुंड आणि नितुंडी, निपुण आणि निपुणा, चलादोच्चेषणा, प्रस्कंद आणि स्कंदिका—हे सुद्धा पिशाच्चांचे गट आहेत. एकूण सोळा पिशाच्चकुळांची येथे गणना झाली आहे. अजामुखा, वक्रमुखा, पूरीण, स्कंदिन, विपादांगारिका, कुंभपात्रा आणि प्रकुंडक हेही उल्लेखनीय गट आहेत. उपचरो-लूखलीका, अनर्का, कुंखंडिका, पाणिपात्रा, नितुंडा, ऊर्णाशा आणि निपुणा असेही काही गट आहे. सूचिमुखा आणि उच्चेषणादा—हे सुद्धा कूष्मांडपिशाच्चांचे सोळा कुल आहेत. हे सर्व पिशाच्च सुडौल असून, त्यांचा स्वभाव भीषण आणि विकृत असतो. त्यांची संतती अनंत आहे. या पिशाच्चांचे स्वरूप जाणून घ्या: काही पिशाच्च संपूर्ण अंगावर केस असलेले, व्रृत्ताख्या नावाने ओळखले जाणारे, भयंकर दात व नख असलेले, वाकडे शरीर असलेले, खाली वळलेले तोंड असलेले आणि मांसभक्षक असतात. काही पिशाच्च केसहीन, त्वचा व स्नायूंनी झाकलेले, कायम तिळ आणि मांस खातात. काहींचे हात-पाय वाकडे, वर्तनही वाकडे, ते आपले रूप इच्छेनुसार बदलू शकतात. नितुंडक पिशाच्चांची पोटे खाली लोंबती, चोचेसारखी नाक, ठेंगणे शरीर, डोकी व हात असतात. ते तिळ खायला आवडतात. अनर्क आणि मर्क नावाचे पिशाच्च ठेंगणे, बोलके, उड्या मारून चालणारे, झाडांमध्ये राहणारे आणि अन्न न आवडणारे असतात. पांशव पिशाच्चांचे हात, केस व झाडे वरती उंचावलेली, ते ज्या ठिकाणी राहतात तिथे त्यांच्या शरीरातून धूळ निघते. उपवीर पिशाच्चांचे नसा स्पष्ट दिसतात, कोरडे, दाढी असलेले, झाडाच्या सालीचे वस्त्र घालणारे आणि स्मशानात राहणारे असतात. काहींची नजर स्थिर, मोठी जीभ, जीभ चाटणारे, ओखळीच्या आकाराचे शरीर, हत्ती किंवा उंटाएवढे डोके, एकटे राहणारे आणि गाठ बांधलेले. सुम्भपात्र पिशाच्च अदृश्य अन्न खातात, सूक्ष्म, केसाळ, पिंगट रंगाचे, दिसतात किंवा अदृश्य राहतात. काही कौशल्यवान पिशाच्च, ज्यांना कसलीही मर्यादा नाही, त्यांच्या तोंडाच्या दोन्ही बाजूंना फाटलेले ओठ, खाली लोंबणारे ओठ, जाड नाक असते. काही गट हात-पायांनी तुडवलेले, ठेंगणे, जमिनीवर नजर असलेले; हे पिशाच्च लहान मुलांना पकडतात आणि बाळंतिणींच्या घरांमध्ये जातात. काहींचे हात-पाय मागे वळलेले, ठेंगणे, वाऱ्यासारखे वेगवान; हे पिशाच्च मांस खातात आणि युद्धात रक्त पितात. काही नग्न, बेघर, लोंबते केस, गाठीसारखे शरीर असलेले; त्यांना स्कंदिन म्हणतात, तर काही उरलेले नैवेद्य खातात. अशा सोळा प्रकारच्या पिशाच्चांचे वर्णन झाले आहे. या सर्व विचित्र व दुर्दशाग्रस्त पिशाच्चांना पाहून, ब्रह्मदेवांनी त्यांच्या अल्पबुद्धीपणावर दया करून, त्यांना अदृश्य होण्याची व इच्छेनुसार रूप बदलण्याची वरदान दिले. दिवस-रात्र यांच्या संधिकाळी, मोडकी, ओसाड किंवा क्वचित वस्ती असलेल्या घरांमध्ये हे राहतात. जी घरे जीर्ण, अपवित्र, स्वच्छता नसलेली, नीट विधी न झालेले, किंवा घाणेरडी आहेत, तिथेही हे राहतात. राजमार्ग, उपमार्ग, अपवित्र चौक, दाराच्या पायऱ्या, उंबरठे, सार्वजनिक वाटा या सर्व ठिकाणी पिशाच्च वास करतात. रस्ते, नद्या, तीर्थक्षेत्रे, देवळाजवळची झाडे, मोठे मार्ग—या सगळीकडे हे पिशाच्च वावरतात. जे लोक अधार्मिक आहेत, ज्या जातिधर्मांचे पालन देवांनी ठरवले आहे, मिश्र जात, कारागीर, शिल्पकार—त्यांच्यात हे पिशाच्च राहतात. जे अमृतासारखी तेजस्वी जीवनशक्ती असलेले, चोर, विश्वासघात करणारे, अन्यायाने संपत्ती मिळवणारे—जिथे असे कृत्य सुरू होते, तिथे पिशाच्च व प्रेतात्मा वास करतात. त्यांना मध, मांस, तांदूळ, दही, तिळाचे पीठ, मद्य, धूप, हळदीचे अक्षता, तेल, गूळ, गुळात शिजवलेला भात—या सर्व नैवेद्यांनी संतुष्ट केले जाते. काळ्या वस्त्र, धूप, फुले—यांनी सुसज्ज होऊन, संधिकाळी ब्रह्मदेवांनी त्यांना हे अधिकार दिले. सर्व प्राण्यांसाठी व पिशाच्चांसाठी, गिरीश त्रिशूलीला पाहून, ब्रह्मदेवांनी त्याचे पुत्र निर्माण केले—वाघ आणि सिंह. तसेच, त्यांचे पुत्र बिबटे, मांसाहारी सर्प हेही होते. आता, हे ऋषिंनो, या सृष्टीचे स्वरूप पूर्णपणे समजून घ्या आणि त्याच्या पाच कन्यांची नावे ऐका. मीना, माता, वृत्त, परिवृत्त आणि अनुवृत्त—या त्याच्या कन्या आहेत. त्यांच्या संततीचे वर्णन पुढे केले आहे. हजार दात असलेले मगर, पाठीना, तमरा आणि रोहित—हे ‘मैना’ नावाने ओळखले जाणारे मोठे समूह आहेत. मगरांचे चार प्रकार आहेत, तसेच त्यांचे लहान-मोठे वंशज; निष्क व शिशुमार यांनीही संतती निर्माण केली. कासवांची अनेक रूपे, विविध जलचर, शंखांचीही अनेक रूपे निर्माण झाली. सापांच्या रूपात, मासे, शिंपले, गोगलगाय—हेही पुढे निर्माण झाले. तसंच, शिंपले, कर्कटकांनी बनवलेल्या विविध रूपांचीही उत्पत्ती झाली. विषारी प्राणी, जळवांनी निर्माण झालेले प्राणी—अशा प्रकारे या पाच प्रकारच्या वंशाची माहिती सांगितली आहे. स्वेदज प्राण्यांचा विस्तार मोठा आहे, तो विविध कारणांनी निर्माण होतो, आणि तळाच्या प्राण्यांमध्येही हेच दिसते. गवळ्यांच्या शरीरातून द्विज प्राणी जन्म घेतात; माणसे घाम व घाणेतून निर्माण होतात; उशना नावाचे प्राणी, विविध मुंग्या, कीटक आणि स्थिर पाय असलेले प्राणीही उत्पन्न होतात. अशा प्रकारे, या अध्यायात विविध पिशाच्च, कूष्मांड, त्यांची वंशावळ, त्यांच्या स्वरूपांचे आणि त्यांच्या उत्पत्तीचे सविस्तर वर्णन झाले आहे.