या जगात अनेक अद्भुत आणि भयावह रूपांची सृष्टी झाली. काहींना एक पाय, दोन पाय, तीन पाय किंवा अनेक पाय आहेत; हे सर्व अत्यंत योगशक्तीचे, प्रचंड सामर्थ्याचे, कठोर तपश्चर्येचे आणि अपार बलाचे आहेत. हे सर्वत्र विहार करणारे, कोणतीही अडचण न येणारे, ब्रह्मज्ञान असलेले, इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करणारे आहेत. त्यांचा स्वभाव कधी भयंकर, कधी निर्दयी, पण कधी शुद्ध, मंगलमय, सद्गुणी आणि वाक्चातुर्याने युक्त असतो. कुशाच्या गाठी हातात घेणारे, मोठ्या जिभा, मोठे कान, विशाल जबडे असणारे, हातांनी, तोंडांनी किंवा डोक्यांनी अन्न भक्षण करणारे, कवटींनी अलंकृत झालेले हे जीव आहेत. काही धनुर्धारी, काही गदा, तलवार, भाले घेणारे; त्यांच्या मुखातून आणि डोळ्यांतून ज्वाला प्रकट होते. विविध माळा आणि लेपांनी ते सुशोभित आहेत. हे अन्न आणि मांसभक्षक, विविध रूपांचे, काही सुंदर, काही भयानक; काही रात्री किंवा संध्याकाळी फिरणारे, काही सौम्य, काही दिवसा, काही रात्री भटकणारे, पाहणे कठीण, भयावह रात्रभ्रमण करणारे आहेत. त्यांना दुसऱ्याची किंवा नियतीची भीती नाही, त्यांचे मन विरक्त आहे; त्यांना पत्नी किंवा पुत्र नाही, कारण सर्वजण ऊर्ध्वरेता आहेत. शेकडो-हजारो असे हे आत्मसंयमी, महान आत्म्यांचे जीव, हे सर्व भूतिपुत्र म्हणून ओळखले जातात. पुन्हा तांबूस वर्णाचे कूष्मांड जन्मले, तसेच तांबूस वर्णाच्या पिशाच्चांच्या जोड्या निर्माण झाल्या; त्यांच्या तांबूस रंगामुळे हे सर्व पिशाच्च मांसभक्षक आहेत. सध्या सोळा जोड्या आणि त्यांची वंशपरंपरा अस्तित्वात आहे; आता मी त्यांची नावे सांगतो—मांसभक्षक आणि त्यांच्या संततीपासून सुरुवात करतो. चगला आणि चगली, वक्र आणि वक्रमुखी, सूची आणि सूचिमुख हे सोळा गटांपैकी काही आहेत. सुम्भपात्र, कुमभी, वज्रदंष्ट्र, दुंदुभी, उपचार, उपचार, उलूखल, उलूखली हेही त्यात आहेत. अनर्क आणि अनर्का, कुखंड आणि कुखंडिका, पाणिपात्र आणि पाणिपात्री, पांशु आणि पांशुमती देखील आहेत. नितुंड आणि नितुंडी, निपुण आणि निपुणा, चलादोच्चेषणा, प्रस्कंद आणि स्कंदिका—हे सर्व सोळा पिशाच्चांचे गट आहेत. अजामुखा, वक्रमुखा, पूरीण, स्कंदिन, विपादांगारिका, कुम्भपात्रा, प्राकुंडक हेही आहेत. उपचारोलूखलिका, अनर्का, कुखंडिका, पाणिपात्रा, नितुंडा, ऊर्णाशा, निपुणा हेही आहेत. सूचिमुखा, उच्चेषणादा—हे सोळा वंश आहेत; हे कूष्मांडांच्या कुलांचे श्रेष्ठ वंश आहेत. हे पिशाच्च सुंदर बांध्याचे आहेत; ते भयावह आणि विकृत वर्तनाने जन्मतात, त्यांची संतती अनंत आहे. आता हे पिशाच्च कसे आहेत, ते ऐका. काहींचे शरीर सर्वदूर केसांनी झाकलेले आहे, त्यांना वृत्ताख्या म्हणतात; त्यांच्या दाढा आणि नख्या मोठ्या असतात, शरीर वाकडे, तोंड खाली वळलेले, हे मांसभक्षक पिशाच्च आहेत. काही केसहीन, अंगावर कोणतेही केस नाहीत, त्वचा आणि स्नायूंनी झाकलेले; हे कूष्मांडिका पिशाच्च नेहमी तीळ आणि मांस खातात. काहींचे हात, पाय, अवयव वाकडे, वर्तनही वाकडे; हे वक्र पिशाच्च आहेत, जी वाकड्या मार्गाने फिरतात आणि इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करतात. काहींचे पोट खाली लोंबते, चोचेसारखे नाक, लहान शरीर, डोके आणि हात; हे नितुंडक पिशाच्च तीळ खायला आवडतात आणि प्रसिद्ध आहेत. काही बुटके, बोलके, उड्या मारत चालणारे; हे अनर्क आणि मर्क पिशाच्च झाडांमध्ये राहतात व अन्न नकोसे मानतात. काहींचे हात, केस, झाडे वरच्या दिशेने असतात आणि ते अशा ठिकाणी राहतात; हे पांशव पिशाच्च शरीरातून धूळ सोडतात. काहींच्या शिरा स्पष्ट दिसतात, कोरडे, दाढी असलेले, झाडाच्या सालीचे वस्त्र परिधान केलेले; हे उपवीर पिशाच्च स्मशानात राहतात. काहींच्या डोळ्यात एकटक नजर, मोठ्या जिभा, चाटणारे, ओखळासारखे शरीर, डोके हत्ती किंवा उंटासारखे मोठे, अंतर्मुख व गाठी बांधलेल्या आहेत. सुम्भपात्र पिशाच्च अदृश्य अन्न खातात; सूक्ष्म पिशाच्च केसाळ व तांबूस असून, दृश्य आणि अदृश्य अशा दोन्ही स्वरूपात फिरतात. आता येथे कौशल्यवान, स्वैर पिशाच्च येतात: त्यांच्या तोंडाच्या कडा कानांपर्यंत फाटलेल्या, ओठ लोंबते, नाक जाड. काही गट हात-पायांनी तुडवलेले, बुटके, जमिनीवर नजर लावणारे; हे पिशाच्च लहान मुलांना पकडतात आणि प्रसूतीच्या घरात जातात. काहींचे हात-पाय मागे वळलेले, बुटके, वाऱ्यासारखे वेगवान; हे पिशाच्च मांस खातात आणि युद्धात रक्त पितात. काही नग्न, बेघर, केस लोंबलेले, गाठीसारखे शरीर; हे स्कंदिन पिशाच्च म्हणतात, तर काही यज्ञातील उरलेले अन्न खातात. अशा सोळा प्रकारच्या पिशाच्चांचे वर्णन झाले आहे. हे पिशाच्च अशा दीन व विचित्र रूपात पाहून, ब्रह्मदेवाने त्यांच्या मर्यादित बुद्धीवर दया करून त्यांना वर दिला—इच्छेनुसार अदृश्य होण्याची आणि कोणतेही रूप धारण करण्याची शक्ती. दिवस-रात्रीच्या संधिकाळी, त्यांची निवासस्थाने म्हणजे मोडकळीस आलेली, ओसाड किंवा विरळ वस्तीची घरे. ज्या घरांत शुद्धता नाही, जी घरे पडकी, अशुद्धांनी भरलेली, स्पर्श न केलेली किंवा घाणेरडी आहेत, जिथे योग्य विधी नाहीत—ती त्यांची जागा आहे. राजमार्ग, गल्ल्या, अपवित्र चौक, दारे, उंबरठे, आणि जिथे मालकी नसलेले लोक पार करतात, अशा ठिकाणी हे राहतात. रस्ते, नद्या, तीर्थक्षेत्रे, देवळांतील झाडे, मोठे महामार्ग—या सर्व ठिकाणी पिशाच्चांचे वास्तव्य आहे. जे अधार्मिक, देवांनी ठरवलेल्या व्यवसायातील लोक, मिश्र जाती, कारागीर, शिल्पकार—त्यांच्यात हे पिशाच्च असतात. ज्यांच्यात अमृतासारखी ऊर्जा आहे, चोर, विश्वासघात करणारे, किंवा अन्यायाने संपत्ती मिळवणारे—जिथे असे कृत्य सुरू होते, तिथेच पिशाच्च आणि भूत राहतात. त्यांना मध, मांस, तांदूळ, दही, तिळाचे पीठ, मद्य, धूप, हळदीचा भात, तेल, गूळ, गुळाचा तांदूळ आणि काळे वस्त्र, धूप, फुले—यांनी युक्त, सामर्थ्यवान आणि संधिकाळी ब्रह्मदेवाने त्यांना इजाजत दिली. सर्व प्राणी आणि पिशाच्च, गिरीश म्हणजे त्रिशूलधारी शंकराला पाहून, त्याने आपल्या शक्तीने पुत्र निर्माण केले—वाघ आणि सिंह, हे सुंदर स्त्री, असे ब्रह्मदेवाने घडवले.