സ്ഥാനേഷു പാച്യമാനാശ്ച യാതായാതേഷു തേഷു വൈ। ശാല്മലൌ വൈതരണ്യാഞ്ച കുമ്ഭീപാകേഷു തേഷു ച ।। ൫൬.
ശാല്മലിവനം, വൈതരണിനദിയും, കുംബീപാകനരകങ്ങളും തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ, അവിടെ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നവരെ വിവിധവിധത്തിൽ പാചകം ചെയ്യുന്നു.
കരമ്ഭവാലുകായാഞ്ച അസിപത്രവനേ തഥാ। ശിലാസമ്പേഷണേ ചൈവ പാത്യമാനാഃ സ്വകര്മഭിഃ ।। ൫൬.
കരംഭവാളുകയിൽ, അസി പത്രവനത്തിൽ, കല്ലുകൊണ്ട് ചതച്ചിടുന്നതിലും, അവരവരുടെ കർമ്മഫലമായി അവരെ എറിഞ്ഞ് വെടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തത്ര സ്ഥാനാനി തേഷാം വൈ ദുഃഖാനാമപ്യനാകവത്। തേഷാം ലോകാന്തരസ്ഥാനാം വിവിധൈര്നാമഗോത്രതഃ ।। ൫൬.
അവിടെ അവർക്കുള്ള ദു:ഖസ്ഥലങ്ങൾ അനവധി ആണ്; മറ്റു ലോകങ്ങളിൽ ഉള്ള ആ ജീവികൾ വിവിധ പേരുകളിലും വംശങ്ങളിലും തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു.
ഭൂമ്യാപസവ്യദര്ഭേഷു ദത്ത്വാ പിണ്ഡത്രയന്തു വൈ। പതി താംസ്തര്പയന്തേ ച പ്രേതസ്ഥാനേഷ്വധിഷ്ഠിതാഃ ।। ൫൬.
ഭൂമിയിൽ ഇടത് വശത്ത് ദർഭയിലമിട്ടു മൂന്നു പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം ഭർത്താവ്, പ്രേതസ്ഥലങ്ങളിൽ ഉള്ളവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
അപ്രാപ്താ യാതനാസ്ഥാനം സൃഷ്ടാ യേ ഭുവി പഞ്ചധാ। പശ്ചാദിസ്ഥാവരാന്തേഷു ഭൂതാനാം തേഷു കര്മസു ।। ൫൬.
യാതനാസ്ഥാനത്ത് എത്താത്തവർ ഭൂമിയിൽ അഞ്ചുവിധത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവരാണ്; ചലനശീലമുള്ളവരിലും അചലരിലും അവരുടെ കർമ്മപ്രകാരം അവരുണ്ട്.
നാനാരൂപാസു ജാതീഷു തിര്യഗ്യോനിഷു ചാതിഷു। യദാഹാരാ ഭവന്ത്യേതേ താസു താസ്വിഹ യോനിഷു। തസ്മിസ്തസ്മിംസ്തദാഹാരം ശ്രാദ്ധദത്തോപതിഷ്ഠതി ।। ൫൬.
വിവിധ ജന്മരൂപങ്ങളിലും, മൃഗയോനികളിലും മറ്റും, അവർക്കു ലഭിക്കുന്ന ആഹാരം അവിടത്തെ യോനികളിൽ തന്നെയാണ്; അങ്ങനെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ നൽകിയ ആഹാരം അവർക്കെത്തുന്നു.
കാലേ ന്യായാഗതം പാത്രം വിധിനാ പ്രതിപാദിതമ്। പ്രാപ്നോത്യന്നം യഥാ ദത്തം ബന്ധുര്യത്രാവതിഷ്ഠതേ ।। ൫൬.
ശ്രാദ്ധവിധിയനുസരിച്ച് ശരിയായ സമയത്തും പാത്രത്തിലും, ബന്ധു എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയാകെ, നൽകിയ അന്നം അവൻ സ്വീകരിക്കുന്നു.
യഥാ ഗോഷു പ്രനഷ്ടാസു വത്സോ വിന്ദതി മാതരമ്। തഥാ ശ്രാദ്ധേ തദിഷ്ടാനാം മന്ത്രഃ പ്രാപയതേ പിതൄന് ।। ൫൬.
പശുക്കളിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടവയിൽ കിടാവ് അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ, ശ്രാദ്ധമന്ത്രം ആഗ്രഹിച്ച പിതൃകൾക്കു അവരെ എത്തിക്കുന്നു.
ഏവം ഹ്യവികലം ശ്രാദ്ധം ശ്രാദ്ധദത്തന്തു മന്ത്രതഃ। സനത്കുമാരഃ പ്രോവാച പശ്യന് ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ। ഗതാഗതിജ്ഞഃ പ്രേതാനാം മന്ത്രഃ പ്രാപയതേ പിതൄന് ।। ൫൬.
അങ്ങനെ ദോഷമില്ലാതെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി, മന്ത്രം ചേർത്ത് അർപ്പിച്ചാൽ, ദിവ്യദൃഷ്ടിയോടെ സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞത് പോലെ, പ്രേതരുടെ വരവും പോകലും അറിയുന്ന മന്ത്രം പിതൃകൾക്കെത്തിക്കുന്നു.
ബഹ്വീകാസ്വോഷ്മപാശ്ചൈവ ദിവാകീര്ത്യാശ്ച തേ സ്മൃതാഃ। കൃഷ്ണപക്ഷസ്ത്വഹസ്തേഷാം ശുക്ലഃ സ്വപ്രായ ശര്വരീ ।। ൫൬.
ബഹ്വീക, അശ്വ, ഉഷ്മപ, ദിവാകീർത്ത്യ എന്നീ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നവർ; കൃഷ്ണപക്ഷം അവർക്കുള്ള കാലമാണ്, ശുക്ലപക്ഷം അവരുടെ രാത്രി.
ഇത്യേ തേ പിതരോ ദേവാ ദേവാശ്ച പിതരശ്ച വൈ। ഋതാര്ത്തവാ അനേകേ തു അന്യോന്യപിതരഃ സ്മൃതാഃ ।। ൫൬.
ഇങ്ങനെ പിതാക്കന്മാർ ദേവന്മാരും ദേവന്മാർ പിതാക്കന്മാരുമാണ്; പലരും ഋതുക്കളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരും, ചിലർ പരസ്പരം പിതാക്കന്മാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഏതേ തു പിതരോ ദേവാ മാനുഷാഃ പിതരശ്ച യേ। പ്രീതേഷു തേഷു പ്രീയന്തേ ശ്രദ്ധായുക്തേന കര്മണാ ।। ൫൬.
ഈ പിതാക്കന്മാർ ദേവന്മാരും, മനുഷ്യപിതാക്കന്മാരും; അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാൽ, വിശ്വാസത്തോടെ ചെയ്ത കർമ്മം കൊണ്ട് അവർ സംതൃപ്തരാകുന്നു.
ഇത്യേവം പിതരഃ പ്രോക്താഃ പിദൄണാം സോമപായിനാമ്। ഏതത് പിതൃമതത്വം ഹി പുരാണേ നിശ്ചയോ മതഃ ।। ൫൬.
ഇങ്ങനെ സോമപാനപിതാക്കന്മാരെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് പുരാണത്തിൽ അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്ന പിതൃതത്വം.
ഇത്യര്കപിതൃ സോമാനാമൈലസ്യ ച സമാഗമഃ। സുധാമൃതസ്യ ചാവാപ്തിഃ പിതൄണാഞ്ചൈവ തര്പണമ് ।। ൫൬.
ഇങ്ങനെ സൂര്യപിതാക്കന്മാരുടെയും ചന്ദ്രപിതാക്കന്മാരുടെയും ഐക്യം, അമൃതം ലഭിക്കൽ, പിതാക്കന്മാരുടെ തൃപ്തി എന്നിവയും വിവരിച്ചു.
പൂര്ണിമാവാസ്യയോഃ കാലഃ പിതൄണാം സ്ഥാനമേവ ച। സമാസാത്കീര്ത്തിതസ്തുഭ്യമേഷ സര്ഗഃ സനാതനഃ ।। ൫൬.
പൗർണമിയും അമാവാസ്യയും പിതാക്കന്മാരുടെ സ്ഥാനം എന്നിവയും സംക്ഷിപ്തമായി നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ഇതാണ് ശാശ്വതമായ സൃഷ്ടി.
വൈശ്വരൂപ്യന്തു സര്വസ്യ കഥിത़ഞ്ചൈകദേശികമ്। ന ശക്യം പരിസങ്ഖ്യാതും ശ്രദ്ധേയം ഭൂതിമിച്ഛതാ ।। ൫൬.
സകലത്തിന്റെയും വൈശ്വരൂപവും അതിന്റെ ഭാഗികതയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനെ മുഴുവൻ എണ്ണികഴിയില്ല, ഭാവുക്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ വിശ്വസിക്കണം.
സ്വായമ്ഭുവസ്യ ഹീത്യേഷ സര്ഗഃ ക്രാന്തോ മയാത്ര വൈ। വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ച ഭൂയഃ കിം വര്ണയാമ്യഹമ് ।। ൫൬.
സ്വായംഭുവന്റെ ഈ സൃഷ്ടി ഞാൻ ഇവിടെ ക്രമമായി വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ എന്ത് വിശദീകരിക്കണം?
ചതുര്യുഗാനി യാന്യാസന് പൂര്വം സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ । തേഷാം നിസര്ഗം തത്ത്വഞ്ച ശ്രോതുമിച്ഛാമി വിസ്തരാത് ।। ൫൭.
സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന നാലു യുഗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും സാരവും ഞാൻ വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പൃഥിവ്യാദിപ്രസങ്ഗേന യന്മയാ പ്രാഗുദാഹൃതമ്। തേഷാഞ്ചതുര്യുഗം ഹ്യേതത് പ്രവക്ഷ്യാമി നിബോധത ।। ൫൭.
ഭൂമി മുതലായ വിഷയങ്ങളെ കുറിച്ച് ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, നാലു യുഗങ്ങളെപ്പറ്റി ഞാൻ വിശദമായി പറയാം. ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
സങ്ഖ്യയേഹ പ്രസങ്ഖ്യായ വിസ്താരാച്ചൈവ സര്വശഃ। യുഗഞ്ച യുഗഭേദഞ്ച യുഗധര്മന്തഥൈവ ച ।। ൫൭.
ഇവിടെ, യുഗങ്ങളുടെ എണ്ണം, വ്യത്യാസങ്ങൾ, ഓരോ യുഗത്തിന്റെയും സ്വഭാവം എന്നിവ ഞാൻ വിശദമായി വിവരിക്കും.
യുഗസന്ധ്യംശകഞ്ചൈവ യുഗസന്ധാനമേവ ച। ഷട്പ്രകാരയുഗാഖ്യാനാം പ്രവക്ഷ്യാമീഹ തത്ത്വതഃ ।। ൫൭.
യുഗസന്ധി എന്ന ഭാഗം, യുഗങ്ങളുടെ സംധികൾ, ആറ് വിധത്തിലുള്ള യുഗങ്ങളുടെ വിശദവിവരണം എന്നിവ ഞാൻ സത്യമായി ഇവിടെ വിവരിക്കും.
ലൌകികേന പ്രമാണേന വിബുദ്ധോഽബ്ദസ്തു മാനുഷഃ। തേനാബ്ദേന പ്രസങ്ഖ്യായ വക്ഷ്യാമീഹ ചതുര്യുഗമ് ।। ൫൭.൫ . നിമേഷകാലഃ കാഷ്ഠാ ച കലാശ്ചാപി മുഹൂര്ത്തകാഃ। നിമേഷകാലതുല്യം ഹി വിദ്യാല്ലഘ്വക്ഷരഞ്ചയത് ।। ൫൭.
ലോകത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന അളവുപ്രകാരം, ഒരു വർഷം മനുഷ്യവർഷം എന്നാണ് കരുതുന്നത്. അതുപ്രകാരം ഞാൻ നാലു യുഗങ്ങളുടെ എണ്ണം ഇവിടെ പറയാം. നിമിഷം, കഷ്ടം, കല, മുഹൂർത്തം എന്നിവയുടെ സമയവും, നിമിഷത്തോളം ദൈർഘ്യമുള്ളത് ലഘ്വക്ഷരം എന്നാണ് അറിയേണ്ടത്.
കാഷ്ഠാ നിമേഷാ ദശ പഞ്ച ചൈവ ത്രിംശച്ച കാഷ്ഠാ ഗണയേത് കലാസ്താഃ। ത്രിംശത് കലാശ്ചൈവ ഭവേന്മുഹൂര്ത്താസ്തത്ര്ത്രിംശതാ രാത്ര്യഹനീ സമേതേ ।। ൫൭.
പതിനഞ്ച് നിമിഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു കഷ്ടം, മുപ്പത് കഷ്ടങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു കല, മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്നാൽ ഒരു മുഹൂർത്തം, മുപ്പത് മുഹൂർത്തങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു ദിവസം-രാത്രി ഉണ്ടാകും.
അഹോരാത്രേ വിഭജതേ സൂര്യോ മാനുഷദൈവികേ। തത്രാഹഃ കര്മചേഷ്ടായാം രാത്രിഃ സ്വപ്നായ കല്പ്യതേ ।। ൫൭.
സൂര്യൻ, ദിവസം-രാത്രി മനുഷ്യനും ദൈവത്തിനും വേണ്ടി വിഭജിക്കുന്നു. അതിൽ, ദിവസം പ്രവർത്തനത്തിനും രാത്രി ഉറക്കത്തിനും ആണ്.
പിത്ര്യേ രാത്ര്യഹനീ മാസഃ പ്രവിഭാഗസ്തയോഃ പുനഃ। കൃഷ്ണ പക്ഷസ്ത്വഹസ്തേഷാം ശുക്ലഃ സ്വപ്നായ ശര്വരീ ।। ൫൭.
പിതൃക്കൾക്കു വേണ്ടി, ഒരു മാസം ഒരു ദിവസം-രാത്രിയാണ്. അതിൽ, കൃഷ്ണപക്ഷം അവരുടെ ദിവസം, ശുക്ലപക്ഷം ഉറക്കത്തിനുള്ള രാത്രിയാണ്.
ത്രിംശച്ച മാനുഷാ മാസാഃ പിത്ര്യോ മാസശ്ച സ സ്മൃതഃ। ശതാനി ത്രീണി മാസാനാം ഷഷ്ടയാ ചാപ്യധികാനി വൈ। പിത്ര്യഃ സംവത്സരോ ഹ്യേഷ മാനുഷേണ വിഭാവ്യതേ ।। ൫൭.
മുപ്പത് മനുഷ്യമാസങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു പിതൃമാസം എന്നാണ് പറയുന്നത്. മൂവായിരത്തറുപത് മാസങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു പിതൃവർഷം മനുഷ്യരുടെ കണക്കുപ്രകാരം ഉണ്ടാകും.
മാനുഷേണൈവ മാനേന വര്ഷാണാം യച്ഛതം ഭവേത് । പിദൄണാം ത്രീണി വര്ഷാണി സങ്ഖയാതാനീഹ താനി വൈ। ചത്വാര ശ്ചാധികാ മാസാഃ പിത്രേ ചൈവേഹ കീര്ത്തിതാഃ ।। ൫൭.
മനുഷ്യരുടെ അളവുപ്രകാരം, നൂറു വർഷം പിതൃക്കൾക്ക് മൂന്നു വർഷവും നാല് മാസവും ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ലോകികേനൈവ മാനേന അബ്ദോ യോ മാനുഷഃ സ്മൃതഃ। ഏതദ്ദിവ്യമഹോരാത്രം ശാസ്ത്രേഽസ്മിന് നിശ്വയോ മതഃ ।। ൫൭.
ലോകത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന അളവുപ്രകാരം, മനുഷ്യവർഷം ഈ ശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരു ദൈവദിവസം-രാത്രിയായി കണക്കാക്കുന്നു.
ദിവ്യേ രാത്ര്യഹനീ വര്ഷം പ്രവിഭാഗസ്തയോഃ പുനഃ । അഹസ്തത്രോദഗയനം രാത്രിഃ സ്യാദ്ദക്ഷിണായനമ് ।। ൫൭.
ദൈവവർഷം, ദിവസം-രാത്രിയായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. അതിൽ, ദിവസം ഉത്തരായണം, രാത്രി ദക്ഷിണായനം എന്നാണ്.
യേ തേ രാത്ര്യഹനീ ദിവ്യേ പ്രസങ്ഖയാതേ തയോഃ പുനഃ। ത്രിംശച്ച താനി വര്ഷാണി ദിവ്യോ മാസസ്തു സ സ്മൃതഃ ।। ൫൭.
ദൈവദിവസവും രാത്രിയും മുപ്പത് എണ്ണിയാൽ, അതാണ് ദൈവമാസം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.