അഗ്നിഷ്വാത്താഃ സ്മൃതാസ്തേഷാം ഹോമിനോ യാജ്യയാജിനഃ। യേ വാപ്യാശ്രമധര്മേണ പ്രസ്ഥാനേഷു വ്യവസ്ഥിതാഃ ।। ൫൬.
അവരിൽ അഗ്നിഷ്വാത്തർ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ ഹോമം ചെയ്യുന്നവരും പ്രധാന-ഉപയജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരുമാണ്; കൂടാതെ ആശ്രമധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും ഈ കൂട്ടത്തിലുണ്ട്.
അന്തേ ച നൈവ സീദന്തി ശ്രദ്ധായുക്തേന കര്മണാ। ബ്രഹ്മചര്യേണ തപസാ യജ്ഞേന പ്രജയാ ച വൈ ।। ൫൬.
വിശ്വാസത്തോടെ ചെയ്ത കര്മ്മം, ബ്രഹ്മചര്യവും തപസ്സും യജ്ഞവും സന്തതിയും കൊണ്ടു, അവസാനം അവർ വീഴുന്നില്ല.
ശ്രദ്ധയാ വിദ്യയാ ചൈവ പ്രദാനേന ച സപ്തധാ। കര്മസ്വേതേഷു യേ യുക്താ ഭവന്ത്യാ ദേവപാതനാത് ।। ൫൬.
വിശ്വാസം, വിജ്ഞാനം, ദാനം—ഇങ്ങനെ ഏഴുവിധത്തിൽ—ഇവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർ ദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ആ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നു.
ദേവൈസ്തൈഃ പിതൃഭിഃ സാര്ദ്ധം സൂക്ഷ്മകൈഃ സോമപായകൈഃ। സ്വര്ഗതാ ദിവി മോദന്തേ പിതൃമന്തമുപാസതേ ।। ൫൬.
അവ ദേവന്മാരോടും സൂക്ഷ്മരൂപത്തിലുള്ള സോമം കുടിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാരോടും കൂടെ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെത്തിയവർ ആകാശത്ത് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു; അവർ പിതൃനാഥനെ ആരാധിക്കുന്നു.
പ്രജാവതാം പ്രശംസൈവ സ്മൃതാ സിദ്ധാ ക്രിയാവതാമ്। തേഷാം നിവാപദത്താന്നം തത്കുലീനൈശ്ച ബാന്ധവൈഃ ।। ൫൬.
സന്തതിയുള്ളവരിൽ, കര്മ്മഫലത്തിൽ പ്രാപ്തരായവരാണ് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത്; അവരുടെ ഭക്ഷണം അവരുടെ കുടുംബവും ബന്ധുക്കളുമാണ് നൽകുന്നത്.
മാസം ശ്രാദ്ധഭുജസ്തൃപ്തി ലഭന്തേ സോമലൌകികാഃ। ഏതേ മനുഷ്യാഃ പിതരോ മാസി ശ്രാദ്ധ ഭുജസ്തു തേ ।। ൫൬.
ഒരു മാസം മുഴുവൻ, സോമലോകത്തിലെ ശ്രാദ്ധം സ്വീകരിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തി നേടുന്നു. ഇവരാണ് ഓരോ മാസവും ശ്രാദ്ധം സ്വീകരിക്കുന്ന മനുഷ്യപിതാക്കന്മാർ.
തേഭ്യോഽപരേ തു യേ ചാന്യേ സങ്കീര്ണാഃ കര്മയോനിഷു। ഭ്രഷ്ടാശ്ചാശ്രമധര്മേഭ്യഃ സ്വധാസ്വാഹാവിവര്ജിതാഃ ।। ൫൬.
അവരെക്കാൾ വേറെയും, കലർന്ന കര്മ്മവും ജന്മവും ഉള്ളവരും, ആശ്രമധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയവരും, സ്വധാ സ്വാഹാ അർപ്പണങ്ങൾ ലഭിക്കാത്തവരുമുണ്ട്.
ഭിന്നദേഹാ ദുരാത്മനഃ പ്രേതഭൂതാ യമക്ഷയേ। സ്വകര്മാണ്യേവ ശോചന്തി യാതനാസ്ഥാനമാഗതാഃ ।। ൫൬.
ശരീരമില്ലാതെ, ദുഷ്ടചിത്തമുള്ളവരും, യമന്റെ ലോകത്ത് പ്രേതരായി, ഭൂതരായി, തങ്ങളുടെ തെറ്റുകൾക്കു ദുഃഖിക്കുന്നവരും, യാതനാസ്ഥാനത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്നവരുമാണ് അവർ.
ദീര്ഘായുഷോഽതിശുഷ്കാശ്ച വിവര്ണാശ്ച വിവാസസഃ। ക്ഷുത്പിപാസാപരീതാശ്ച വിദ്രവന്തി ഇതസ്തതഃ ।। ൫൬.
ദീർഘായുസ്സുള്ളവരും അതിയായി ഉണങ്ങിയവരും നിറംകെട്ടവരും വസ്ത്രമില്ലാത്തവരുമാണ് അവർ. വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരായി ഇവിടെയും അവിടെയും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
സരിത്സരസ്തഡാഗാനി വാപിശ്ചൈവ ജലേപ്സവഃ। പരാന്നാനി ച ലിപ്സന്തേ കമ്പമാനാസ്തതസ്തതഃ ।। ൫൬.
ജലം ആഗ്രഹിച്ച് അവർ നദികളും കായലുകളും കുളങ്ങളും കിണറുകളും തേടുന്നു; ഭയത്തോടെ, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണം ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെയും അവിടെയും വിറയുന്നു.
സ്ഥാനേഷു പാച്യമാനാശ്ച യാതായാതേഷു തേഷു വൈ। ശാല്മലൌ വൈതരണ്യാഞ്ച കുമ്ഭീപാകേഷു തേഷു ച ।। ൫൬.
ശാല്മലിവനം, വൈതരണിനദിയും, കുംബീപാകനരകങ്ങളും തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ, അവിടെ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നവരെ വിവിധവിധത്തിൽ പാചകം ചെയ്യുന്നു.
കരമ്ഭവാലുകായാഞ്ച അസിപത്രവനേ തഥാ। ശിലാസമ്പേഷണേ ചൈവ പാത്യമാനാഃ സ്വകര്മഭിഃ ।। ൫൬.
കരംഭവാളുകയിൽ, അസി പത്രവനത്തിൽ, കല്ലുകൊണ്ട് ചതച്ചിടുന്നതിലും, അവരവരുടെ കർമ്മഫലമായി അവരെ എറിഞ്ഞ് വെടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തത്ര സ്ഥാനാനി തേഷാം വൈ ദുഃഖാനാമപ്യനാകവത്। തേഷാം ലോകാന്തരസ്ഥാനാം വിവിധൈര്നാമഗോത്രതഃ ।। ൫൬.
അവിടെ അവർക്കുള്ള ദു:ഖസ്ഥലങ്ങൾ അനവധി ആണ്; മറ്റു ലോകങ്ങളിൽ ഉള്ള ആ ജീവികൾ വിവിധ പേരുകളിലും വംശങ്ങളിലും തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു.
ഭൂമ്യാപസവ്യദര്ഭേഷു ദത്ത്വാ പിണ്ഡത്രയന്തു വൈ। പതി താംസ്തര്പയന്തേ ച പ്രേതസ്ഥാനേഷ്വധിഷ്ഠിതാഃ ।। ൫൬.
ഭൂമിയിൽ ഇടത് വശത്ത് ദർഭയിലമിട്ടു മൂന്നു പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം ഭർത്താവ്, പ്രേതസ്ഥലങ്ങളിൽ ഉള്ളവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
അപ്രാപ്താ യാതനാസ്ഥാനം സൃഷ്ടാ യേ ഭുവി പഞ്ചധാ। പശ്ചാദിസ്ഥാവരാന്തേഷു ഭൂതാനാം തേഷു കര്മസു ।। ൫൬.
യാതനാസ്ഥാനത്ത് എത്താത്തവർ ഭൂമിയിൽ അഞ്ചുവിധത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവരാണ്; ചലനശീലമുള്ളവരിലും അചലരിലും അവരുടെ കർമ്മപ്രകാരം അവരുണ്ട്.
നാനാരൂപാസു ജാതീഷു തിര്യഗ്യോനിഷു ചാതിഷു। യദാഹാരാ ഭവന്ത്യേതേ താസു താസ്വിഹ യോനിഷു। തസ്മിസ്തസ്മിംസ്തദാഹാരം ശ്രാദ്ധദത്തോപതിഷ്ഠതി ।। ൫൬.
വിവിധ ജന്മരൂപങ്ങളിലും, മൃഗയോനികളിലും മറ്റും, അവർക്കു ലഭിക്കുന്ന ആഹാരം അവിടത്തെ യോനികളിൽ തന്നെയാണ്; അങ്ങനെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ നൽകിയ ആഹാരം അവർക്കെത്തുന്നു.
കാലേ ന്യായാഗതം പാത്രം വിധിനാ പ്രതിപാദിതമ്। പ്രാപ്നോത്യന്നം യഥാ ദത്തം ബന്ധുര്യത്രാവതിഷ്ഠതേ ।। ൫൬.
ശ്രാദ്ധവിധിയനുസരിച്ച് ശരിയായ സമയത്തും പാത്രത്തിലും, ബന്ധു എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയാകെ, നൽകിയ അന്നം അവൻ സ്വീകരിക്കുന്നു.
യഥാ ഗോഷു പ്രനഷ്ടാസു വത്സോ വിന്ദതി മാതരമ്। തഥാ ശ്രാദ്ധേ തദിഷ്ടാനാം മന്ത്രഃ പ്രാപയതേ പിതൄന് ।। ൫൬.
പശുക്കളിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടവയിൽ കിടാവ് അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ, ശ്രാദ്ധമന്ത്രം ആഗ്രഹിച്ച പിതൃകൾക്കു അവരെ എത്തിക്കുന്നു.
ഏവം ഹ്യവികലം ശ്രാദ്ധം ശ്രാദ്ധദത്തന്തു മന്ത്രതഃ। സനത്കുമാരഃ പ്രോവാച പശ്യന് ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ। ഗതാഗതിജ്ഞഃ പ്രേതാനാം മന്ത്രഃ പ്രാപയതേ പിതൄന് ।। ൫൬.
അങ്ങനെ ദോഷമില്ലാതെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി, മന്ത്രം ചേർത്ത് അർപ്പിച്ചാൽ, ദിവ്യദൃഷ്ടിയോടെ സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞത് പോലെ, പ്രേതരുടെ വരവും പോകലും അറിയുന്ന മന്ത്രം പിതൃകൾക്കെത്തിക്കുന്നു.
ബഹ്വീകാസ്വോഷ്മപാശ്ചൈവ ദിവാകീര്ത്യാശ്ച തേ സ്മൃതാഃ। കൃഷ്ണപക്ഷസ്ത്വഹസ്തേഷാം ശുക്ലഃ സ്വപ്രായ ശര്വരീ ।। ൫൬.
ബഹ്വീക, അശ്വ, ഉഷ്മപ, ദിവാകീർത്ത്യ എന്നീ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നവർ; കൃഷ്ണപക്ഷം അവർക്കുള്ള കാലമാണ്, ശുക്ലപക്ഷം അവരുടെ രാത്രി.
ഇത്യേ തേ പിതരോ ദേവാ ദേവാശ്ച പിതരശ്ച വൈ। ഋതാര്ത്തവാ അനേകേ തു അന്യോന്യപിതരഃ സ്മൃതാഃ ।। ൫൬.
ഇങ്ങനെ പിതാക്കന്മാർ ദേവന്മാരും ദേവന്മാർ പിതാക്കന്മാരുമാണ്; പലരും ഋതുക്കളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരും, ചിലർ പരസ്പരം പിതാക്കന്മാരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഏതേ തു പിതരോ ദേവാ മാനുഷാഃ പിതരശ്ച യേ। പ്രീതേഷു തേഷു പ്രീയന്തേ ശ്രദ്ധായുക്തേന കര്മണാ ।। ൫൬.
ഈ പിതാക്കന്മാർ ദേവന്മാരും, മനുഷ്യപിതാക്കന്മാരും; അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാൽ, വിശ്വാസത്തോടെ ചെയ്ത കർമ്മം കൊണ്ട് അവർ സംതൃപ്തരാകുന്നു.
ഇത്യേവം പിതരഃ പ്രോക്താഃ പിദൄണാം സോമപായിനാമ്। ഏതത് പിതൃമതത്വം ഹി പുരാണേ നിശ്ചയോ മതഃ ।। ൫൬.
ഇങ്ങനെ സോമപാനപിതാക്കന്മാരെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് പുരാണത്തിൽ അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്ന പിതൃതത്വം.
ഇത്യര്കപിതൃ സോമാനാമൈലസ്യ ച സമാഗമഃ। സുധാമൃതസ്യ ചാവാപ്തിഃ പിതൄണാഞ്ചൈവ തര്പണമ് ।। ൫൬.
ഇങ്ങനെ സൂര്യപിതാക്കന്മാരുടെയും ചന്ദ്രപിതാക്കന്മാരുടെയും ഐക്യം, അമൃതം ലഭിക്കൽ, പിതാക്കന്മാരുടെ തൃപ്തി എന്നിവയും വിവരിച്ചു.
പൂര്ണിമാവാസ്യയോഃ കാലഃ പിതൄണാം സ്ഥാനമേവ ച। സമാസാത്കീര്ത്തിതസ്തുഭ്യമേഷ സര്ഗഃ സനാതനഃ ।। ൫൬.
പൗർണമിയും അമാവാസ്യയും പിതാക്കന്മാരുടെ സ്ഥാനം എന്നിവയും സംക്ഷിപ്തമായി നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ഇതാണ് ശാശ്വതമായ സൃഷ്ടി.
വൈശ്വരൂപ്യന്തു സര്വസ്യ കഥിത़ഞ്ചൈകദേശികമ്। ന ശക്യം പരിസങ്ഖ്യാതും ശ്രദ്ധേയം ഭൂതിമിച്ഛതാ ।। ൫൬.
സകലത്തിന്റെയും വൈശ്വരൂപവും അതിന്റെ ഭാഗികതയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനെ മുഴുവൻ എണ്ണികഴിയില്ല, ഭാവുക്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ വിശ്വസിക്കണം.
സ്വായമ്ഭുവസ്യ ഹീത്യേഷ സര്ഗഃ ക്രാന്തോ മയാത്ര വൈ। വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ച ഭൂയഃ കിം വര്ണയാമ്യഹമ് ।। ൫൬.
സ്വായംഭുവന്റെ ഈ സൃഷ്ടി ഞാൻ ഇവിടെ ക്രമമായി വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ എന്ത് വിശദീകരിക്കണം?
ചതുര്യുഗാനി യാന്യാസന് പൂര്വം സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ । തേഷാം നിസര്ഗം തത്ത്വഞ്ച ശ്രോതുമിച്ഛാമി വിസ്തരാത് ।। ൫൭.
സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന നാലു യുഗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും സാരവും ഞാൻ വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പൃഥിവ്യാദിപ്രസങ്ഗേന യന്മയാ പ്രാഗുദാഹൃതമ്। തേഷാഞ്ചതുര്യുഗം ഹ്യേതത് പ്രവക്ഷ്യാമി നിബോധത ।। ൫൭.
ഭൂമി മുതലായ വിഷയങ്ങളെ കുറിച്ച് ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, നാലു യുഗങ്ങളെപ്പറ്റി ഞാൻ വിശദമായി പറയാം. ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
സങ്ഖ്യയേഹ പ്രസങ്ഖ്യായ വിസ്താരാച്ചൈവ സര്വശഃ। യുഗഞ്ച യുഗഭേദഞ്ച യുഗധര്മന്തഥൈവ ച ।। ൫൭.
ഇവിടെ, യുഗങ്ങളുടെ എണ്ണം, വ്യത്യാസങ്ങൾ, ഓരോ യുഗത്തിന്റെയും സ്വഭാവം എന്നിവ ഞാൻ വിശദമായി വിവരിക്കും.