വായുപുരാണമ്

സ തദാ ഹ്യാഹുതേഃ കാലോ ദര്ശസ്യ ച വഷട്ക്രിയാ। ഏതദൃതുമുഖം ജ്ഞേയമമാവാസ്യാസ്യ പര്വണഃ ।। ൫൬.

അന്നാണ് ഹോമത്തിനും ദർശയാഗത്തിലെ വഷട് ക്രിയയ്ക്കും അനുയോജ്യമായ സമയം; അമാവാസ്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യാഗത്തിന്റെ കാലാരംഭം ഇതാണെന്ന് അറിയണം.

ദിവാ പര്വണ്യമാവാസ്യാം ക്ഷീണേന്ദൌ ബഹുലേ തു വൈ। തസ്മാദ്ദിവാ ഹ്യമാവാസ്യാം ഗൃഹ്യതേഽസൌ ദിവാകരഃ। ഗൃഹ്യതേ വൈ ദിവാ ഹ്യസ്മാദമാവാസ്യാം ദിവിക്ഷയൈഃ ।। ൫൬.

ദിവസത്തിൽ അമാവാസ്യയാകുമ്പോൾ, ചന്ദ്രൻ ക്ഷീണിച്ച് ഇരുണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ സൂര്യനെയാണ് സ്വീകരിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ട് അമാവാസ്യ ദിവസത്തിൽ സൂര്യനെ സ്വീകരിച്ച് ചടങ്ങുകൾ നടത്തുന്നു.

കലാനാമപി വൈ താസാം ബഹുമാന്യാജഡാത്മകൈഃ। തിഥീനാം നാമ ധേയാനി വിദ്വദ്ഭിഃ സംജ്ഞിതാനി വൈ ।। ൫൬.

അവയുടെ സ്വഭാവം ജഡമാണെങ്കിലും, ഈ കലകളുടെ പേരുകൾ പണ്ഡിതന്മാർ തിഥികൾ പ്രകാരം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.

ദര്ശയേതാമഥാന്യോന്യം സൂര്യാചന്ദ്രമസാവുഭൌ । നിഷ്ക്രാമത്യഥ തേനൈവ ക്രമശഃ സൂര്യമണ്ഡലാത് ।। ൫൬.

അതിനുശേഷം, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പരസ്പരം കാണിക്കുന്നു; അതിനുശേഷം ക്രമമായി ചന്ദ്രൻ സൂര്യന്റെ വട്ടത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരുന്നു.

ദ്വിലവേന ഹ്യഹോ രാത്രം ഭാസ്കരം സ്പൃശതേ ശശീ। സ തദാ ഹ്യാഹുതേഃ കാലോ ദര്ശസ്യ ച വഷട്‌ക്രിയാ ।। ൫൬.

രണ്ട് ലവ സമയത്ത്, പകലും രാത്രിയും, ചന്ദ്രൻ സൂര്യനെ സ്പർശിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ഹോമത്തിനും ദർശയാഗത്തിലെ വഷട് ക്രിയയ്ക്കും അനുയോജ്യമായ സമയമാണ്.

കുഹേതി കോകിരേനോക്തോ യഃ കാലഃ പരിചിഹ്നിതഃ। തത്കാലസംജ്ഞിതാ യസ്മാദമാവാസ്യാ കുഹുഃ സ്മൃതാ ।। ൫൬.

കുഹു എന്നു വിളിക്കുന്ന സമയമാണ് കോകിരന്മാർ നിർണ്ണയിച്ചത്; അതുകൊണ്ടാണ് അമാവാസ്യയെ കുഹു എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

സിനീവാലീപ്രമാണേന ക്ഷീണശേഷോ നിശാകരഃ। അമാവാസ്യാം വിശത്യര്കം സിനീവാലീ തതഃ സ്മൃതാ ।। ൫൬.

സിനീവാളിയുടെ അളവിൽ വളരെ ചെറുതായി ശേഷിക്കുന്ന ചന്ദ്രൻ അമാവാസ്യയിൽ സൂര്യനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ സിനീവാളി എന്നു പറയുന്നു.

പര്വണഃ പര്വകാലസ്തു തുല്യോ വൈ തു വഷട്‌ക്രിയാ। ചന്ദ്രസൂര്യവ്യതീപാതേ ഉഭേ തേ പൂര്ണിമേ സ്മൃതേ ।। ൫൬.

പർവകാലം വഷട് ക്രിയയോടു സമാനമാണ്; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സംയോജിക്കുമ്പോൾ, ഇരുവരെയും പൗർണമി എന്നു കരുതുന്നു.

പ്രതിപത്പഞ്ചദശ്യോശ്ച പര്വകാലോ ദ്വിമാത്രകഃ। കാലഃ കുഹുസിനീവാല്യോഃ സമുദ്രോ ദ്വിലവഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൬.

പ്രതിപത്തും പതിനഞ്ചാംതിയും തമ്മിലുള്ള പർവകാലം ഇരട്ട അളവിലാണ്; കുഹുവും സിനീവാളിയും തമ്മിലുള്ള സമയം രണ്ടു ലവകളുടെ സമുദ്രം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.

അര്കാഗ്നിമണ്ഡലേ സോമേ പര്വകാലഃ കലാശ്രയഃ। ഏവം സ ശുക്രപക്ഷോ വൈ രജന്യാഃ പര്വസന്ധിഷു ।। ൫൬.

സൂര്യനും അഗ്നിയും ഉള്ള വട്ടത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ പർവകാലം നടക്കുമ്പോൾ, ശുക്ലപക്ഷം രാത്രിയിൽ പർവ സംധികളിൽ മുന്നേറുന്നു.

സമ്പൂര്ണമണ്ഡലഃ ശ്രീമാംശ്ചന്ദ്രമാ ഉപരജ്യതേ। യസ്മാദാപ്യായതേ സോമഃ പഞ്ചദശ്യാന്തു പൂര്ണിമാ ।। ൫൬.

പൂർണ്ണമായ വട്ടവും ഭാവവും ഉള്ള മനോഹരമായ ചന്ദ്രൻ ഗ്രഹണമാകുന്നു; സോമൻ നിറയുന്നതുകൊണ്ടാണ് പതിനഞ്ചാം ദിവസം പൗർണമി വരുന്നത്.

ദശഭിഃ പഞ്ചഭിശ്ചൈവ കലാഭിര്ദിവസക്രമാത്। തസ്മാത് കലാ പഞ്ചദശീ സോമേ നാസ്തി തു ഷോഡശീ। തസ്മാത്സോമസ്യ ഭവതി പഞ്ചദശ്യാം മഹാക്ഷയഃ ।। ൫൬.

പത്തും അഞ്ചും കലകളായി ദിവസങ്ങളായി ചന്ദ്രന്റെ കലകൾ വർദ്ധിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ പതിനഞ്ചാം ദിവസം ചന്ദ്രനിൽ പത്തൊമ്പതാം കലയില്ല. അതുകൊണ്ട് പതിനഞ്ചാം ദിവസം ചന്ദ്രൻ വലിയ കുറവിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.

ഇത്യേതേ പിതരോ ദേവാഃ സോമപാഃ സോമവര്ദ്ധനാഃ। ആര്ത്തവാ ഋതവോ യസ്മാത്തേ ദേവാ ഭാവയന്തി ച ।। ൫൬.

ഇവരാണ് പിതൃദേവന്മാർ, സോമം കുടിക്കുന്നവരും സോമത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവരുമാണ്. ദേവന്മാർ കാലങ്ങളിലൂടെ ഇവരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ ഇവരെ 'കാലികർ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

അതഃ പിതൄന് പ്രവക്ഷ്യാമി മാസശ്രാദ്ധഭുജസ്തു യേ। തേഷാം ഗതിഞ്ച സത്ത്വഞ്ച ഗതിം ശ്രാദ്ധസ്യ ചൈവ ഹി ।। ൫൬.

ഇനി മാസശ്രാദ്ധം സ്വീകരിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാരെയും അവരുടെ ഗതിയും സ്വഭാവവും, ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ വഴിയും ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.

ന മൃതാനാം ഗതിഃ ശക്യാ വിജ്ഞാതും പുനരാഗതിഃ। തപസാപി പ്രസിദ്ധേന കിം പുനര്മാംസചക്ഷുഷാ ।। ൫൬.

മരിച്ചവരുടെ യാത്രയും തിരിച്ചുവരവുമൊന്നും അറിയാൻ കഴിയില്ല, പ്രശസ്തമായ തപസ്സുകൊണ്ടുപോലും. ശരീരദൃഷ്ടിയാൽ അറിയാൻ എങ്ങനെ കഴിയുമെന്നോ?

ശ്രാദ്ധദേവാന് പിദൄനേതാന് പിതരോ ലൌകികാഃ സ്മൃതാഃ। ദേവാഃ സൌമ്യാശ്ച യജ്വാനഃ സര്വേ ചൈവ ഹ്യയോനിജാഃ ।। ൫൬.

ശ്രാദ്ധദേവന്മാരും പിതാക്കന്മാരും ലോകീയ പിതാക്കന്മാരാണ്. ദേവന്മാർ സൗമ്യരും യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരുമാണ്; ഇവരൊക്കെയും ഗർഭത്തിൽ നിന്നല്ല ജനിച്ചത്.

ദേവാസ്തേ പിതരഃ സര്വേ ദേവാസ്താന് ഭാവയന്ത്യുത। മനുഷ്യാഃ പിതരശ്ചൈവ തേഭ്യോഽന്യേ ലൌകികാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൫൬.

അവ ദേവന്മാർ എല്ലാം പിതാക്കന്മാരാണ്, ദേവന്മാർ അവരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യരും അവരുടെ പിതാക്കന്മാരും വേറിട്ട ലോകീയരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

പിതാ പിതാമഹശ്ചൈവ തഥൈവ പ്രപിതാമഹഃ। യജ്വാനോ യേ തു സോമേ ന സോമവന്തസ്തു തേ സ്മൃതാഃ ।। ൫൬.

പിതാവ്, പിതാമഹൻ, പ്രപിതാമഹൻ—സോമയുമായി യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരെയാണ് ഇങ്ങനെ ഓർക്കുന്നത്; സോമമില്ലാതെ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരെ അങ്ങനെ കണക്കാക്കുന്നില്ല.

യേ യജ്വാനഃ സ്മൃതാസ്തേഷാം തേ വൈ ബര്ഹിഷദഃ സ്മൃതാഃ। കര്മസ്വേതേഷു യുക്താസ്തേ തൃപ്യന്ത്യാദേഹസമ്ഭവാത് ।। ൫൬.

അവരിൽ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരെ ബർഹിഷദുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ കര്‍മ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവരാണ്, ശരീരമില്ലാതെ ജനിച്ചവരായതിനാൽ അവർ തൃപ്തരാകുന്നു.

അഗ്നിഷ്വാത്താഃ സ്മൃതാസ്തേഷാം ഹോമിനോ യാജ്യയാജിനഃ। യേ വാപ്യാശ്രമധര്മേണ പ്രസ്ഥാനേഷു വ്യവസ്ഥിതാഃ ।। ൫൬.

അവരിൽ അഗ്നിഷ്വാത്തർ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ ഹോമം ചെയ്യുന്നവരും പ്രധാന-ഉപയജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരുമാണ്; കൂടാതെ ആശ്രമധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും ഈ കൂട്ടത്തിലുണ്ട്.

അന്തേ ച നൈവ സീദന്തി ശ്രദ്ധായുക്തേന കര്മണാ। ബ്രഹ്മചര്യേണ തപസാ യജ്ഞേന പ്രജയാ ച വൈ ।। ൫൬.

വിശ്വാസത്തോടെ ചെയ്ത കര്‍മ്മം, ബ്രഹ്മചര്യവും തപസ്സും യജ്ഞവും സന്തതിയും കൊണ്ടു, അവസാനം അവർ വീഴുന്നില്ല.

ശ്രദ്ധയാ വിദ്യയാ ചൈവ പ്രദാനേന ച സപ്തധാ। കര്മസ്വേതേഷു യേ യുക്താ ഭവന്ത്യാ ദേവപാതനാത് ।। ൫൬.

വിശ്വാസം, വിജ്ഞാനം, ദാനം—ഇങ്ങനെ ഏഴുവിധത്തിൽ—ഇവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർ ദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ആ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നു.

ദേവൈസ്തൈഃ പിതൃഭിഃ സാര്ദ്ധം സൂക്ഷ്മകൈഃ സോമപായകൈഃ। സ്വര്ഗതാ ദിവി മോദന്തേ പിതൃമന്തമുപാസതേ ।। ൫൬.

അവ ദേവന്മാരോടും സൂക്ഷ്മരൂപത്തിലുള്ള സോമം കുടിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാരോടും കൂടെ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെത്തിയവർ ആകാശത്ത് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു; അവർ പിതൃനാഥനെ ആരാധിക്കുന്നു.

പ്രജാവതാം പ്രശംസൈവ സ്മൃതാ സിദ്ധാ ക്രിയാവതാമ്। തേഷാം നിവാപദത്താന്നം തത്കുലീനൈശ്ച ബാന്ധവൈഃ ।। ൫൬.

സന്തതിയുള്ളവരിൽ, കര്‍മ്മഫലത്തിൽ പ്രാപ്തരായവരാണ് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത്; അവരുടെ ഭക്ഷണം അവരുടെ കുടുംബവും ബന്ധുക്കളുമാണ് നൽകുന്നത്.

മാസം ശ്രാദ്ധഭുജസ്തൃപ്തി ലഭന്തേ സോമലൌകികാഃ। ഏതേ മനുഷ്യാഃ പിതരോ മാസി ശ്രാദ്ധ ഭുജസ്തു തേ ।। ൫൬.

ഒരു മാസം മുഴുവൻ, സോമലോകത്തിലെ ശ്രാദ്ധം സ്വീകരിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തി നേടുന്നു. ഇവരാണ് ഓരോ മാസവും ശ്രാദ്ധം സ്വീകരിക്കുന്ന മനുഷ്യപിതാക്കന്മാർ.

തേഭ്യോഽപരേ തു യേ ചാന്യേ സങ്കീര്ണാഃ കര്മയോനിഷു। ഭ്രഷ്ടാശ്ചാശ്രമധര്മേഭ്യഃ സ്വധാസ്വാഹാവിവര്ജിതാഃ ।। ൫൬.

അവരെക്കാൾ വേറെയും, കലർന്ന കര്‍മ്മവും ജന്മവും ഉള്ളവരും, ആശ്രമധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയവരും, സ്വധാ സ്വാഹാ അർപ്പണങ്ങൾ ലഭിക്കാത്തവരുമുണ്ട്.

ഭിന്നദേഹാ ദുരാത്മനഃ പ്രേതഭൂതാ യമക്ഷയേ। സ്വകര്മാണ്യേവ ശോചന്തി യാതനാസ്ഥാനമാഗതാഃ ।। ൫൬.

ശരീരമില്ലാതെ, ദുഷ്ടചിത്തമുള്ളവരും, യമന്റെ ലോകത്ത് പ്രേതരായി, ഭൂതരായി, തങ്ങളുടെ തെറ്റുകൾക്കു ദുഃഖിക്കുന്നവരും, യാതനാസ്ഥാനത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്നവരുമാണ് അവർ.

ദീര്ഘായുഷോഽതിശുഷ്കാശ്ച വിവര്ണാശ്ച വിവാസസഃ। ക്ഷുത്പിപാസാപരീതാശ്ച വിദ്രവന്തി ഇതസ്തതഃ ।। ൫൬.

ദീർഘായുസ്സുള്ളവരും അതിയായി ഉണങ്ങിയവരും നിറംകെട്ടവരും വസ്ത്രമില്ലാത്തവരുമാണ് അവർ. വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരായി ഇവിടെയും അവിടെയും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.

സരിത്സരസ്തഡാഗാനി വാപിശ്ചൈവ ജലേപ്സവഃ। പരാന്നാനി ച ലിപ്സന്തേ കമ്പമാനാസ്തതസ്തതഃ ।। ൫൬.

ജലം ആഗ്രഹിച്ച് അവർ നദികളും കായലുകളും കുളങ്ങളും കിണറുകളും തേടുന്നു; ഭയത്തോടെ, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണം ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെയും അവിടെയും വിറയുന്നു.