വായുപുരാണമ്

പ്രപിതാമഹാസ്തു വൈ ദേവാഃ പഞ്ചാബ്ദാ ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ। സൌമ്യാസ്തു സൌമ്യജാ ജ്ഞേയാഃ കാവ്യാ ജ്ഞേയാഃ കവേഃ സുതാഃ ।। ൫൬.

പ്രപിതാമഹന്മാർ ദേവന്മാരാണ്, അഞ്ചു സംവത്സരങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്; സോമ്യന്മാർ സോമനിൽ നിന്നുള്ളവരായി അറിയപ്പെടണം, കാവ്യന്മാർ കവി എന്ന പിതാവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്.

ഉപഹൂതാഃ സ്മൃതാഃ ദേവാഃ സോമജാഃ സോമപാസ്തഥാ। ആജ്യപാസ്തു സ്മൃതാഃ കാവ്യാസ്തൃപ്യന്തി പിതൃജാതയഃ ।। ൫൬.

ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുന്ന ദേവന്മാർ സോമനിൽ നിന്നുള്ളവരും സോമപാനികളും ആയി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഘൃതം പാനമാക്കുന്ന കാവ്യന്മാരെയും പിതൃവർഗ്ഗങ്ങളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

കാവ്യാ ബര്ഹിഷദശ്ചൈവ അഗ്നിഷ്വാത്താശ്ച തേ ത്രിധാ। ഗൃഹസ്ഥാ യേ ച യജ്വാനാ ഋതുര്ബര്ഹിഷദോ ധ്രുവമ് ।। ൫൬.

കാവ്യന്മാർ, ബർഹിഷദുകൾ, അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ ഇവർ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളാണ്; ഗൃഹസ്ഥരും യജ്ഞകർമ്മികൾക്കും, ഋതുക്കളുടെ ബർഹിഷദുകൾ സ്ഥിരമായവരാണ്.

ഗൃഹസ്ഥാശ്ചാപി യജ്വാനാ അഗ്നിഷ്വാത്താസ്തഥാര്ത്തവാഃ। അഷ്ടകാപതയഃ കാവ്യാഃ പഞ്ചാബ്ദാസ്താന്നിബോധത ।। ൫൬.

ഗൃഹസ്ഥരും യജ്ഞകർമ്മികളും അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാരും അർദ്ധവത്സരങ്ങളും, അഷ്ടകാപതികളും കാവ്യന്മാരും അഞ്ചു സംവത്സരങ്ങളും ഇവരെയാണ് അറിയേണ്ടത്.

ഏഷാം സംവത്സരോ ഹ്യഗ്നിഃ സൂര്യസ്തു പരിവത്സരഃ। സോമ ഈദ്വത്സരഃ പ്രോക്തോ വായുശ്ചൈവാനുവത്സരഃ ।। ൫൬.

ഇവർക്കായി അഗ്നിയാണ് സംവത്സരം, സൂര്യൻ പരിവത്സരമാണ്, സോമൻ ഈദ്വത്സരമാണ്, വായു അനുവത്സരമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.

രുദ്രസ്തു വത്സരസ്തേഷാം പഞ്ചാബ്ദാ യേ യുഗാത്മകാഃ। ലേഖാശ്വൈവോഷ്മപാശ്ചൈവ ദിവാകീര്ത്യാശ്ച തേ സ്മൃതാഃ ।। ൫൬.

രുദ്രനേ, അവർക്കു ഒരു വർഷം ഒരു ദിവസംപോലെയാണ്, അഞ്ചു വർഷം ഒരു യുഗംപോലെയാണ്. അവരെ ലേഖ, അശ്വ, ഉഷ്മപ, ദിവാകീർത്തി എന്നിങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു.

ഏതേ പിബന്ത്യമാവാസ്യാം മാസി മാസി സുധാം ദിവി । താംസ്തേന തര്പയാമാസ യാവദാസീത് പുരൂരവാഃ ।। ൫൬.

അവർ സ്വർഗത്തിൽ ഓരോ മാസവും അമാവാസ്യയിൽ അമൃതം കുടിക്കുന്നു; പുരൂരവസ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ അവരെ അതിനാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

യസ്മാത് പ്രസ്രവതേ സോമാന്മാസി മാസി നിബോധത। തസ്മാത് സുധാമൃതം ദ്വൈ പിതൄണാം സോമപായിനാമ് ।। ൫൬.

സോമം ഓരോ മാസവും ഒഴുകുന്നതിന്റെ കാരണം കേൾക്കൂ: അതുകൊണ്ടാണ് സോമം കുടിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാർക്ക് അമൃതവും സുധയും ലഭിക്കുന്നത്.

ഏവം തദമൃതം സൌമ്യം സുധാ ച മധു ചൈവ ഹ । കൃഷ്ണപക്ഷേ യഥാ ചേന്ദോഃ കലാഃ പഞ്ചദശ ക്രമാത് ।। ൫൬.

അങ്ങനെ, ആ അമൃതവും മൃദുവായ സുധയും തേനും, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ പതിനഞ്ച് കലകൾ ക്രമമായി ക്ഷയിക്കുന്നതുപോലെ, അവരാൽ കുടിക്കപ്പെടുന്നു.

പിബന്ത്യമ്ബുമയീര്ദേ വാസ്ത്രയസ്ത്രിംശത്തു ഛന്ദജാഃ। പീത്വാ ച മാസം ഗച്ഛന്തി ചതുര്ദ്ദശ്യാം സുധാമൃതമ് ।। ൫൬.

ജലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച മുപ്പത്തിമൂന്നു ഛന്ദസ്സുകൾ, ചതുര്ദശിയിൽ സുധയും അമൃതവും കുടിച്ച്, ഒരു മാസം പിന്നിടുന്നു.

ഇത്യേവം പീയമാനസ്തു ദൈവതൈശ്ച നിശാകരഃ। സമാഗച്ഛദമാവാസ്യാം ഭാഗേ പഞ്ചദശേ സ്ഥിതഃ ।। ൫൬.

ഇങ്ങനെ, ദേവന്മാർ അമൃതം കുടിക്കുമ്പോൾ, പതിനഞ്ചാം ഭാഗത്തുള്ള ചന്ദ്രൻ അമാവാസ്യയിൽ സംയുക്തത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.

സുഷുമ്നാപ്യായിതഞ്ചൈവ അമാവാസ്യാം യഥാക്രമമ്। പിബന്തി ദ്വികലം കാലം പിതരസ്തേ സുധാമൃതമ് ।। ൫൬.

അമാവാസ്യയിൽ, ക്രമപ്രകാരം, സുഷുമ്ണയാൽ നിറയുന്ന രണ്ടു കലകൾക്കുള്ളിൽ സോമം കുടിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാർ അമൃതം ആസ്വദിക്കുന്നു.

തതഃ പീതക്ഷയേ സോമേ സൂര്യോഽസാവേകരശ്മിനാ। ആപ്യായയത്സുഷുമ്നേന പിതൄണാം സോമപായിനാമ് ।। ൫൬.

അപ്പോൾ, സോമത്തിലെ അമൃതം തീർന്നപ്പോൾ, സൂര്യൻ ഒരു കിരണത്തോടെ സുഷുമ്ണയിലൂടെ സോമം കുടിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാർക്കായി അതിനെ വീണ്ടും നിറയ്ക്കുന്നു.

നിഃശേഷായാം കലായാന്തു സോമമാപ്യായയത് പുനഃ। സുഷുമ്നാപ്യായമാനസ്യ ഭാഗം ഭാഗ മഹഃക്രമാത്। കലാഃ ക്ഷീയന്തി താഃ കൃഷ്ണാഃ ശുക്ലാശ്ചാപ്യായയന്തി ച ।। ൫൬.

എല്ലാ കലകളും തീർന്നാൽ, സോമം വീണ്ടും നിറയുന്നു; സുഷുമ്ണയാൽ നിറയുമ്പോൾ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ കലകൾ കുറയുകയും ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഏവം സൂര്യസ്യ വീര്യേണ ചന്ദ്രസ്യാപ്യായിതാ തനുഃ। ദൃശ്യതേ പൌര്ണമാസ്യാം വൈ ശുക്ലഃ സമ്പൂര്ണമണ്ഡലഃ। സംസിദ്ധിരേവം സോമസ്യ പക്ഷയോഃ ശുക്ലകൃഷ്ണയോഃ ।। ൫൬.

ഇങ്ങനെ, സൂര്യന്റെ ശക്തിയാൽ ചന്ദ്രന്റെ ശരീരം നിറയുന്നു, പൗർണമിയിൽ വെളുത്ത പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ കാണപ്പെടുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെയാണ് സോമത്തിന്റെ വർദ്ധനയും ക്ഷയവും ഇരുപക്ഷങ്ങളിലും നടക്കുന്നത്.

ഇത്യേഷ പിതൃമാന് സോമഃ സ്മൃത ഇദ്വത്സരഃ ക്രമാത് । ക്രാന്തഃ പംചദശൈഃ സാര്ദ്ധം സുധാ മൃതപരിസ്രവൈഃ ।। ൫൬.

ഇങ്ങനെ, പിതൃമാൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സോമം ഒരു വർഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; പതിനഞ്ചര കലകളിലൂടെ സുധയും അമൃതവും ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

അതഃ പര്വാണി വക്ഷ്യാമി പര്വണാം സന്ധയസ്തഥാ। ഗ്രന്ഥിമന്തി യഥാ പര്വാണീക്ഷുവേണ്വോര്ഭവന്ത്യുത ।। ൫൬.

ഇനി ഞാൻ പാർവങ്ങൾക്കും അവയുടെ സംധികൾക്കും വിശദീകരണം നൽകാം; അവ ശർക്കരവള്ളിയുടെ കുരുക്കുപോലെയാണ്.

തഥാര്ദ്ധമാസപര്വാണി ശുക്ലകൃഷ്ണാനി വൈ വിദുഃ। പൂര്ണാമാവാസ്യയോര്ഭേദൈര്ഗ്രന്ഥിര്യാ സന്ധയശ്ച വൈ । അര്ദ്ധമാസാസ്തു പര്വാണി തൃതീയാപ്രഭൃതീനി തു ।। ൫൬.

അങ്ങനെ, ശുക്ലപക്ഷവും കൃഷ്ണപക്ഷവും ആയ അരമാസങ്ങൾ പാർവങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; പൗർണമി അമാവാസ്യകളിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ കുരുക്കുകളും സംധികളും ആകുന്നു; മൂന്നാം ദിവസത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന അരമാസങ്ങൾ പാർവങ്ങളാണ്.

അഗ്നയാധാനക്രിയാ യസ്മാത് ക്രിയതേ പര്വസന്ധിഷു। സായാഹ്നേ പ്രതിപച്ചൈവ സ കാലഃ പൌര്ണമാസികഃ ।। ൫൬.

പാർവസന്ധികളിൽ അഗ്നി സ്ഥാപനം നടത്തുന്നത് കൊണ്ടാണ്, സായാഹ്നത്തിലും പ്രതിപത്തിലും ആ സമയത്തെ പൗർണമാസികം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

വ്യതീപാതേ സ്ഥിതേ സൂര്യേ ലേസോര്ദ്ധന്തു യുഗാന്തരേ। യുഗാന്തരോദിതേ ചൈവ ലേഖോര്ദ്ധം ശശിനഃ ക്രമാത് ।। ൫൬.

വ്യതീപാതത്തിൽ സൂര്യൻ ഒരു ഭാഗത്തിന്റെ അവസാനം എത്തുമ്പോഴും, ചന്ദ്രൻ ഒരു കലയുടെ അവസാനം ഉദയിക്കുമ്പോഴും, യഥാക്രമം—

പൌര്ണമാസേ വ്യതീപാതേ യദീക്ഷേതേ പരസ്പരമ്। യസ്മിന്കാലേ സ സീമാന്തേ സ വ്യതീപാത ഏവ തു ।। ൫൬.

പൗർണമിയും വ്യതീപാതവും ഒരുമിച്ച് കാണപ്പെടുമ്പോൾ, ആ അതിരിലുള്ള സമയത്തെ വ്യതീപാതം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

കാലം സൂര്യസ്യ നിര്ദ്ദേശം ദൃഷ്ട്വാ സങ്ഖ്യാ തു സര്പതി। സ വൈ പഥം ക്രിയാകാലഃ കാലാത്സദ്യോ വിധീയതേ ।। ൫൬.

സൂര്യൻ സൂചിപ്പിക്കുന്ന സമയത്തെ നോക്കി, കണക്കുകൾ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു; ആ വഴിയാണ് കര്‍മ്മത്തിനുള്ള സമയം, അത് സമയപ്രകാരം ഉടൻ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

പൂര്ണേന്ദോഃ പൂര്ണപക്ഷേ തു രാത്രിസന്ധിഷു പൂര്ണിമാ। യസ്മാത്താമനുപശ്യന്തി പിതരോ ദൈവതൈഃ സഹ। തസ്മാദനുമതിര്നാമ പൂര്ണിമാ പ്രഥമാ സ്മൃതാ ।। ൫൬.

പൗർണമിയിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ രാത്രിസന്ധികളിൽ, പിതാക്കന്മാർ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവളെ കാണുന്നു; അതുകൊണ്ട് ആദ്യ പൗർണമി അനുമതി എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.

അത്യര്ഥം ഭ്രാജതേ യസ്മാത് പൌര്ണമാസ്യാന്നിശാകരഃ। രഞ്ജനാച്ചൈവ ചന്ദ്രസ്യ രാകേതി കവയോ വിദുഃ ।। ൫൬.

പൗർണമി രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രൻ അത്യന്തം പ്രകാശിക്കുന്നതും ആകാശം നിറയ്ക്കുന്നതും കൊണ്ടാണ് കവികൾ അതിനെ രാക എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

അമാ വസേതാമൃക്ഷേ തു യദാ ചന്ദ്രദിവാകരൌ। ഏകാം പഞ്ചദശീം രാത്രിമമാവാസ്യാ തതഃ സ്മൃതാ ।। ൫൬.

ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഒരേ നക്ഷത്രത്തിൽ ചേർന്ന് ഇരുന്നാൽ, ആ പതിനഞ്ചാം രാത്രി അമാവാസ്യയെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.

തതോഽപരസ്യ തൈര്വ്യക്തഃ പൌര്ണമാസ്യാം നിശാകരഃ। യദീക്ഷതേ വ്യതീപാതേ ദിവാ പൂര്ണേ പരസ്പരമ്। ചന്ദ്രാര്കാവപരാഹ്നേ തു പൂര്ണാത്മാനൌ തു പൂര്ണിമാ ।। ൫൬.

അതിനുശേഷം, അടുത്ത ദിവസം പൗർണമിയിൽ ചന്ദ്രൻ വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു; പകൽ സമയത്ത് ഇരുവരുടെയും സംയോജനം കാണുമ്പോൾ, ഉച്ചയ്ക്ക് ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പൂർണ്ണരായി കാണപ്പെടുന്നു; അതാണ് പൗർണമി.

വിച്ഛിന്നാം താമമാവാസ്യാം പശ്യതശ്ച സമാഗതൌ। അന്യോന്യം ചന്ദ്രസൂര്യൌ തൌ യദാ തദ്ദര്ശ ഉച്യതേ ।। ൫൬.

വ്യത്യസ്തമായ അമാവാസ്യയും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഒന്നിച്ച് വരുന്നതും കാണുമ്പോൾ, അതിനെ ദർശം എന്നു പറയുന്നു.

ദ്വൌ ദ്വൌ ലവാവമാവാസ്യാം യഃ കാലഃ പര്വസന്ധിഷു। ദ്വാക്ഷരം കുഹുമാത്രം തു ഏവം കാലസ്തു സ സ്മൃതഃ। നഷ്ടചന്ദ്രാ പ്യമാവാസ്യാ മധ്യസൂര്യേണ സങ്ഗതാ ।। ൫൬.

അമാവാസ്യയുടെ സംധികളിൽ രണ്ടു ലവ സമയമാണ് കുഹുമാത്രം എന്നു വിളിക്കുന്നത്; ഈ സമയമാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. ചന്ദ്രൻ അദൃശ്യമായും സൂര്യന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ചേർന്നതുമാണ് അമാവാസ്യ.

ദിവസാര്ദ്ധേന രാത്ര്യര്ദ്ധം സൂര്യം പ്രാപ്യ തു ചന്ദ്രമാഃ. സൂര്യേണ സഹസാ മുക്തിം ഗത്വാ പ്രാതസ്തനോത്സവൌ । ദ്വൌ കാലൌ സങ്ഗമശ്ചൈവ മധ്യാഹ്നേ നിഷ്പതേദ്രവിഃ ।। ൫൬.

അര ദിവസം അര രാത്രി ചേർന്ന് ചന്ദ്രൻ സൂര്യനെ എത്തുന്നു; സൂര്യനോടൊപ്പം മോക്ഷം പ്രാപിച്ച ശേഷം, രാവിലെ രണ്ട് ഉത്സവങ്ങൾ നടക്കുന്നു; ഈ രണ്ട് സമയങ്ങളും അവയുടെ സംയോജനവും ഉച്ചയ്ക്ക് സംഭവിക്കുന്നു.