ഏതസ്മിന്നന്തരേ ദൂരാത് പശ്യാമി ഹ്യമിതപ്രഭമ്। ശതസൂര്യപ്രതീകാശം ജ്വലന്തം സ്വേന തേജസാ ।। ൫൫.
അതിനിടയിൽ, ദൂരത്ത് നിന്ന് ഞാൻ അതിരില്ലാത്ത പ്രകാശം ഉള്ള ഒരാളെ കണ്ടു; നൂറ് സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ തിളങ്ങി, തന്റെ തേജസ്സിൽ ജ്വലിക്കുന്നവനെ.
ചതുര്വക്രം മഹാ യോഗം പുരുഷം കാഞ്ചനപ്രഭമ്। കൃഷ്ണാജിനധരം ദേവം കമണ്ഡലുവിഭൂഷിതമ്। നിമേഷാന്തരമാത്രേണ പ്രാപ്തോഽസൌ പുരുഷോത്തമഃ ।। ൫൫.
നാല് മുഖമുള്ള മഹായോഗിയായ ഒരു പുരുഷൻ, പൊന്നുപോലെയുള്ള കാന്തിയോടെ, കൃഷ്ണാജിനം ധരിച്ച്, കമണ്ഡലുവിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ, കണ്ണിറുക്കുന്ന സമയത്തിനുള്ളിൽ അവിടെ എത്തി.
തതോ മാമബ്രവീദ്ബ്രഹ്മാ സര്വലോക നമസ്കൃതഃ। കസ്ത്വം കുതോ വാ കിഞ്ചേഹ തിഷ്ഠസേ വദ മേ വിഭോ ।। ൫൫.
അപ്പോൾ, എല്ലാ ലോകങ്ങളും വന്ദിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവ് എന്നോട് ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്? എവിടുനിന്നാണ് വന്നത്? ഇവിടെ എന്തിന് ഇരിക്കുന്നു? എന്നോട് പറയൂ പ്രഭുവേ.'
അഹം കര്ത്താഽസ്മി ലോകാനാം സ്വയമ്ബൂര്വിശ്വതോമുഖഃ। ഏവമുക്തസ്തദാ ദേന ബ്രഹ്മണാഹമുവാച തമ് ।। ൫൫.
'ഞാൻ ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവാണ്, സ്വയം ജനിച്ചവനും എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും മുഖമുള്ളവനുമാണ്.' ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഞാൻ അവനോട് പറഞ്ഞു.
അഹം കര്ത്താ ച ലോകാനാം സംഹര്ത്താ ച പുനഃ പുനഃ। ഏവം സമ്ഭാഷമാണാഭ്യാം പരസ്പരജയൈഷിണാമ്। ഉത്തരാം ദിശമാസ്ഥായ ജ്വാലാ ദൃഷ്ടാപ്യധിഷ്ഠിതാ ।। ൫൫.
ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും വീണ്ടും വീണ്ടും അവയെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ഞാനാണ്. ഇങ്ങനെ തമ്മിൽ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ഇരുവരും സംസാരിക്കുമ്പോൾ, വടക്കേ ദിക്കിൽ ഒരു ജ്വാല നമ്മളുടെ കണ്ണുകൾക്കു മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ജ്വാലാന്തതസ്താമാലോക്യ വിസ്മിത്തൌ ച തദാനയോഃ । തേജസാ ചൈവ തേനാഥ സര്വം ജ്യോതിഃകൃതം ജലമ് ।। ൫൫.
അവരുടെ ഉള്ളിൽ നിന്നു ആ ജ്വാലയെ കണ്ടപ്പോൾ ഇരുവരും അതിശയിച്ചു; അതിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ മുഴുവൻ വെള്ളവും വെളിച്ചം നിറഞ്ഞു.
വര്ദ്ധമാനേ തദാ വഹ്നാവത്യന്തപരമാദ്ഭുതേ। അതിദുദ്രാവ താം ജ്വാലാം ബ്രഹ്മാ ചാഹഞ്ച സത്വരഃ ।। ൫൫.
ആ അഗ്നി അത്യന്തം അത്ഭുതകരമായും അതിശയകരമായും വളരുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവും ഞാനും അതേ ജ്വാലയിലേക്കു വേഗത്തിൽ ഓടി.
ദിവം ഭൂമിഞ്ച വിഷ്ടഭ്യ തിഷ്ഠന്തം ജ്വാലമണ്ഡലമ്। തസ്യ ജ്വാലസ്യ മധ്യേ തു പശ്യാവോ വിപുലപ്രഭമ് ।। ൫൫.
ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും വ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു ജ്വാലാമണ്ഡലം നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അതിന്റെ നടുവിൽ ഞങ്ങൾ വലിയൊരു പ്രകാശം കണ്ടു.
പ്രാദേശമാത്രമവ്യക്തം ലിങ്ഗം പരമദീപിതമ്। ന ച തത്കാഞ്ചനം മധ്യേ ന ശൈലം ന ച രാജതമ് ।। ൫൫.
അവിടെ നടുവിൽ, ഏകദേശം ഒരു കൈവിസിർപ്പളവോളം വലിപ്പമുള്ള, വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയാനാവാത്ത, അതിമനോഹരമായ പ്രകാശമുള്ള ഒരു ലിംഗം ഉണ്ടായിരുന്നു; അതു പൊന്നോ മലയോ വെള്ളിയോ ആയിരുന്നില്ല.
അനിര്ദ്ദേശ്യമചിന്ത്യഞ്ച ലക്ഷ്യാലക്ഷ്യം പുനഃ പുനഃ। മഹൌജസം മഹാഘോരം വര്ദ്ധമാനം ഭൃശം തദാ। ജ്വാലാമാലായതം ന്യസ്തം സര്വഭൂതഭയങ്കരമ് ।। ൫൫.
വിവരിക്കാൻ കഴിയാത്തതും ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്തതും, ചിലപ്പോൾ കാണാവുന്നതും കാണാനാവാത്തതുമായ, അത്യന്തം ശക്തിയുള്ളതും ഭയാനകവുമായതും, വളരെ വേഗത്തിൽ വളരുന്നതുമായ, ജ്വാലകളുടെ മാലയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയമുണ്ടാക്കുന്നതുമായിരുന്നുവത്.
അസ്യ ലിങ്ഗസ്യ യോഽന്തം വൈ ഗച്ഛതേ മന്ത്രകാരണമ്। ഘോര രൂപിണമത്യര്ഥം ഭിന്ദന്തമിവ രോദസീ ।। ൫൫.
ഈ ലിംഗത്തിന്റെ അവസാനത്തെ കണ്ടെത്താൻ മന്ത്രങ്ങളാലും കർമ്മങ്ങളാലും ശ്രമിക്കുന്നവൻ അത്യന്തം ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ, ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും പിളർത്തുന്നവനായി അതിനെ കാണും.
തതോ മാമബ്രവീദ്ബ്രഹ്മാ അധോ ഗച്ഛ ത്വതന്ദ്രിതഃ। അന്തമസ്യ വിജാനീമോ ലിങ്ഗസ്യ തു മഹാത്മനഃ ।। ൫൫.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'നീ വൈകാതെ താഴേക്ക് പോവുക; ഈ മഹത്തായ ലിംഗത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെ നമുക്ക് കണ്ടെത്താം.'
അഹമൂര്ദ്ധ്വം ഗമിഷ്യാമി യാവദന്തോഽസ്യ ദൃശ്യതേ। തദാ തൌ സമയം കൃത്വാ ഗതാവൂര്ദ്ധ്വമധശ്ച ഹ ।। ൫൫.
'ഞാൻ മുകളിലേക്ക് പോകും, അതിന്റെ അന്ത്യത്തെ കാണുന്നതുവരെ.' ഇങ്ങനെ തമ്മിൽ സമ്മതം ചെയ്ത്, ഞങ്ങൾ ഒരാൾ മുകളിലേക്കും മറ്റൊന്ന് താഴേക്കുമായി പോയി.
തതോ വര്ഷസഹസ്രന്തു അഹം പുനരധോ ഗതഃ। ന ച പശ്യാമി തസ്യാന്തം ഭീതശ്ചാഹം ന സംശയഃ ।। ൫൫.
അതിനുശേഷം, ആയിരം വർഷം ഞാൻ താഴേക്ക് പോയി; എങ്കിലും അതിന്റെ അന്ത്യത്തെ ഞാൻ കണ്ടില്ല, ഞാൻ ഭയപ്പെട്ടു — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തഥാ ബ്രഹ്മാ ച ശ്രാന്തശ്ച ന ചാന്തന്തസ്യ പശ്യതി। സമാഗതോ മയാ സാര്ദ്ധം തത്രൈവ ച മഹാമ്ഭസി ।। ൫൫.
അങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവും ക്ഷീണിച്ചവനായി അതിന്റെ അന്ത്യത്തെ കണ്ടില്ല; അവൻ തിരികെ വന്നു, ആ മഹാവെള്ളത്തിൽ എന്നോടൊപ്പം ചേർന്നു.
തതോ വിസ്മയമാപന്നാവുഭൌ തസ്യ മഹാത്മനഃ ൫൫.
അതിനുശേഷം, ആ മഹാത്മാവിന്റെ മഹത്വം കണ്ടു ഞങ്ങൾ ഇരുവരും അതിശയത്തിൽ ആകുന്നു.
തതോ ധ്യാനഗതന്തത്ര ഈശ്വരം സര്വതോമുഖമ്। പ്രഭവം നിധऩഞ്ചൈവ ലോകാനാം പ്രഭുമവ്യയമ് ।। ൫൫.
അവിടെ, ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും മുഖമുള്ള, ലോകങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും അന്തവും ആയ, അക്ഷയനായ പ്രഭുവിനെ ഞങ്ങൾ കണ്ടു.
ബ്രഹ്മാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ തസ്മൈ ശര്വായ ശൂലിനേ। മഹാഭൈരവനാദായ ഭീമരൂപായ ദംഷ്ട്രിണേ। അവ്യക്തായ മഹാന്തായ നമസ്കാരം പ്രകുര്മഹേ ।। ൫൫.
ബ്രഹ്മാവ് കയ്യുകൾ ചേർത്ത്, ശൂലം പിടിച്ച ശർവ്വനേ, മഹാഭയങ്കരമായ നാദമുള്ളവനേ, ഭയാനകമായ രൂപവും പല്ലുകളും ഉള്ളവനേ, അദൃശ്യനേ, മഹാനേ, നമുക്ക് നിന്നെ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
നമോഽസ്തു തേ ലോകസുരേശ ദേവ നമോഽസ്തു തേ ഭൂതപതേ മഹാംശ്ച। നമോഽസ്തു തേ ശാശ്വത സിദ്ധയോനേ നമോഽസ്തു തേ സര്വജഗത്പ്രതിഷ്ഠ ।। ൫൫.
ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും പ്രഭുവേ, മഹാനേ, ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥനേ, നിത്യമായ സിദ്ധിയുടെ ഉറവിടമേ, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനമേ, നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
പരമേഷ്ഠീ പരം ബ്രഹ്മ അക്ഷരം പരമം പദമ്। ശ്രേഷ്ഠസ്ത്വം വാമദേവശ്ച രുദ്രഃ സ്കന്ദഃ ശിവഃ പ്രഭുഃ ।। ൫൫.
നീ പരമേശ്വരനും പരബ്രഹ്മവും അക്ഷരവുമാണ്, പരമപദം നീയാണു്; വാമദേവനും രുദ്രനും സ്കന്ദനും ശിവനും പ്രഭുവും നീയാണു്.
ത്വം യജ്ഞസ്ത്വം വഷട്കാരസ്ത്വമോങ്കാരഃ പരം പദമ്। സ്വാഹാകാരോ നമസ്കാരഃ സംസ്കാരഃ സര്വകര്മണാമ് ।। ൫൫.
നീ യാഗവും വഷട് വിളിയും ഓംകാരവും പരമഗതിയും ആണ്; സ്വാഹാവിളിയും നമസ്കാരവും എല്ലാ കർമ്മങ്ങളുടെയും ശുദ്ധീകരണവും നീയാണു്.
സ്വധാകാരശ്ച ജാപ്യശ്ച വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ। വേദാ ലോകാശ്ച ദേവാശ്ച ഭഗവാനേവ സര്വശഃ ।। ൫൫.
സ്വധാവിളിയും ജപവും വ്രതങ്ങളും നിയമങ്ങളും, വേദങ്ങളും ലോകങ്ങളും ദേവന്മാരും — ഭഗവാനേ, ഇതെല്ലാം നീയാണു്.
ആകാശസ്യ ച ശബ്ദസ്ത്വം ഭൂതാനാം പ്രഭവാവ്യയമ്। ഭൂമേര്ഗന്ധോ രസശ്വാപാം തേജോരൂപം മഹേശ്വര ।। ൫൫.
ആകാശത്തിന്റെ ശബ്ദവും, സകല ജീവികളുടെ അക്ഷയമായ ഉത്ഭവവും നീയാണു്. ഭൂമിയുടെ സുഗന്ധം, ജലത്തിന്റെ രുചി, അഗ്നിയുടെ രൂപം, മഹേശ്വരാ, അതൊക്കെയും നീയാണു്.
വായോഃ രുപര്ശശ്ച ദേവശ്ച വപുശ്ചന്ദ്രമസസ്തഥാ । ബുധോ ജ്ഞാനഞ്ച ദേവേശ പ്രകൃതൌ ബീജമേവ ച ।। ൫൫.
വായുവിന്റെ സ്പർശവും രൂപവും, ചന്ദ്രന്റെ ഭംഗിയും, ബുധന്റെ ജ്ഞാനവും, ദേവാദിദേവാ, പ്രകൃതിയിലെ വിത്തും നീയാണു്.
ത്വം കര്ത്താ സര്വഭൂതാനാം കാലോ മൃത്യുര്യമോഽന്തകഃ। ത്വം ധാരയസി ലോകാസ്ത്രീംസ്ത്വമേവ സൃജസി പ്രഭോ ।। ൫൫.
സകല ഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, കാലവും, മരണമും, യമനും നീയാണു്. മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും നീ താങ്ങുന്നു, പ്രഭോ, അവയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതും നീയാണു്.
പൂര്വേണ വദനേന ത്വമിന്ദ്രത്വഞ്ച പ്രകാശസേ। ദക്ഷിണേന ച വക്രേണ ലോകാന് സംക്ഷീയസേ പ്രഭോ ।। ൫൫.
കിഴക്കേ മുഖംകൊണ്ടു് നീ ഇന്ദ്രത്വം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; തെക്കേ വക്രമുഖംകൊണ്ടു്, പ്രഭോ, ലോകങ്ങളെ കുറയ്ക്കുന്നു.
പശ്ചിമേന തു വക്രേണ വരുണത്വം കരോഷി വൈ। ഉത്തരേണ തു വക്രേണ സൌമ്യത്വഞ്ച വ്യവസ്ഥിതമ് ।। ൫൫.
പടിഞ്ഞാറേ വക്രമുഖംകൊണ്ടു് നീ വരുണത്വം കൈവരിക്കുന്നു; വടക്കേ വക്രമുഖംകൊണ്ടു്, ശാന്തതയെ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
രാജസേ ബഹുധാ ദേവ ലോകാനാം പ്രഭവാവ്യയഃ। ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാ മരുതശ്ചാശ്വിനീസുതൌ ।। ൫൫.
ദേവാ, നീ അനേകം രൂപങ്ങളിൽ ലോകങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും അക്ഷയത്വവും ആകുന്നു; ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, മരുതുകൾ, അശ്വിനീദേവന്മാർ എന്നിവരും നീയാണു്.
സാധ്യാ വിദ്യാധരാ നാഗാശ്വാരണാശ്ച തപോധനാഃ. വാലഖില്യാ മഹാത്മാനസ്തപഃ സിദ്ധാശ്ച സുവ്രതാഃ ।। ൫൫.
സാധ്യർ, വിദ്യാധരർ, നാഗങ്ങൾ, കുതിരകളുടെ രക്ഷകർ, തപസ്സുകാർ, മഹാത്മാക്കളായ വാലഖില്യർ, সিদ্ধന്മാർ, ഉത്തമവ്രതമുള്ളവർ എന്നിവരും നീയാണു്.
ത്വത്തഃ പ്രസൂതാ ദേവേശ യേ ചാന്യേ നിയതവ്രതാഃ। ഉമാ സീതാ സിനീ വാലീ കുഹൂര്ഗായത്രിരേവ ച ।। ൫൫.
ദേവാദിദേവാ, നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉമ, സീത, സിനി, വാലി, കുഹൂ, ഗായത്രി എന്നിവരും, മറ്റുള്ള വ്രതനിഷ്ഠരായവരും ജനിക്കുന്നത്.