ത്വമേവ യജ്ഞോ നിയമസ്ത്വമേവ ത്വമേവ ഭൂതം ഭവിതാ ത്വമേവ। ത്വമേവ ചാദി ര്നിധനം ത്വമേവ സ്ഥൂലശ്ച സൂക്ഷ്മഃ പുരുഷസ്ത്വമേവ ।। ൫൪.
നീ തന്നെയാണ് യജ്ഞവും, നീ തന്നെയാണ് വ്രതവും; നീ തന്നെയാണ് കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും; നീ തന്നെയാണ് ആദിയും അവസാനവും; നീ തന്നെയാണ് സ്ഥൂലനും സൂക്ഷ്മനുമായ പുരുഷൻ.
ത്വമേവ സൂക്ഷ്മസ്യ പരസ്യ സൂക്ഷ്മസ്ത്വമേവ വഹ്നിഃ പവനസ്ത്വമേവ। ത്വമേവ സര്വസ്യ ചരാചരസ്യ ലോകസ്യ കര്ത്താ പ്രലയേ ച ഗോപ്താ ।। ൫൪.
സൂക്ഷ്മത്തിൽ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മനും പരമസൂക്ഷ്മനും നീ തന്നെയാണ്; നീ തന്നെയാണ് അഗ്നിയും, നീ തന്നെയാണ് വായുവും; നീ തന്നെയാണ് സകല ചലനസ്ഥിരങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവും, ലോകം നശിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ രക്ഷകനുമാണ്.
ഇതീദമുക്ത്വാ വചനം സുരേന്ദ്രാഃ പ്രഗൃഹ്യ സോമം പ്രണിപത്യ മൂര്ദ്നാ। ഗതാ വിമാനൈരനിഗൃഹ്യ വേഗൈര്മഹാത്മനോ മേരുമുപേത്യ സര്വേ ।। ൫൪.
ഇങ്ങനെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്, ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുക്കൾ സോമം എടുത്ത് തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ച്, അതിവേഗത്തിൽ അവരുടെ ആകാശയാനങ്ങളിൽ കയറി, മഹാത്മാക്കളായ എല്ലാവരും മേരുപർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
ഇത്യേതത്പരമം ഗുഹ്യം പുണ്യാത്പുണ്യമഹത്തരമ്। നീലകണ്ഠേതി യത് പ്രോക്തം വിഖ്യാതം ലോകവിശ്രുതമ് ।। ൫൪.
ഇങ്ങനെ, 'നീലകണ്ഠൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന, ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമായ, ഏറ്റവും മഹത്തായ പുണ്യത്തിൽപോലും അതിലധികം മഹത്തായ ഈ പരമരഹസ്യം പ്രസ്താവിച്ചു.
സ്വയം സ്വയമ്ഭുവാ പ്രോക്താം പുണ്യാം പാപപ്രണാശനീമ്। യസ്തു ധാരയതേ നിത്യമേനാം ബ്രഹ്മോദ്ഭവാം കഥാമ്। തസ്യാഹം സംപ്രവക്ഷ്യാമി ഫലം വൈ വിപുലം മഹത് ।। ൫൪.
സ്വയം സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞ ഈ പുണ്യകഥ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു; ഈ ബ്രഹ്മജനിതകഥയെ ആരെങ്കിലും എപ്പോഴും മനസ്സിൽ വഹിച്ചാൽ, ഞാൻ അവനു വലിയ മഹത്തായ ഫലം പറയാം.
വിഷം തസ്യ വരാരോഹേ സ്ഥാവരം ജങ്ഗമന്തഥാ। ഗാത്രം പ്രാപ്യ ച സുശ്രോണി ക്ഷിപ്രം തത് പ്രതിഹന്യതേ ।। ൫൪.
പ്രിയപ്പെട്ടവളേ, അങ്ങനെയുള്ളവർക്കു, നിലനിൽക്കുന്നവയിലോ ചലിക്കുന്നവയിലോ നിന്നുള്ള വിഷം ശരീരത്തെ സ്പർശിച്ചാൽ പോലും, മനോഹരമായ കമരങ്ങളുള്ളവളേ, അതു ഉടൻ തന്നെ ദോഷം ചെയ്യാതെ പോകും.
ശമയത്യശുഭം ഘോരം ദുഃസ്വപ്നഞ്ചാപകര്ഷതി। സ്ത്രീഷു വല്ലഭതാം യാതി സഭായാം പാര്ഥിവസ്യ ച ।। ൫൪.
അശുഭവും ഭയാനകവുമായ കാര്യങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കുന്നു, ദുഷ്സ്വപ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്നു; സ്ത്രീകളിൽ പ്രിയനായി മാറുന്നു, രാജാവിന്റെ സഭയിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
വിവാദേ ജയമാപ്നോതി യുദ്ധേ ശൂരത്വമേവ ച। ഗച്ഛതഃ ക്ഷേമമധ്വാനം ഗൃഹേ ച നിത്യസമ്പദഃ ।। ൫൪.
വാദങ്ങളിൽ ജയവും യുദ്ധത്തിൽ വീരത്വവും ലഭിക്കുന്നു; യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ സുരക്ഷയും വീട്ടിൽ എപ്പോഴും ഐശ്വര്യവും ഉണ്ടാകും.
ശരീരഭേദേ വക്ഷ്യാമി ഗതിം തസ്യ വരാനനേ। നീലകണ്ഠോ ഹരിച്ഛമശ്രുഃ ശശാങ്കാങ്കിതമൂര്ദ്ധജഃ ।। ൫൪.
ശരീരം വിടുമ്പോൾ, മനോഹരമുഖിയായവളേ, ഞാൻ അവന്റെ ഗതി പറയും: നീലകണ്ഠനായി, ഹരിയോടു കരുണയോടെ, സന്തോഷാശ്രുക്കളോടെ, ചന്ദ്രനെ അലങ്കരിച്ച മുടിയോടെ അവൻ മാറും.
ത്ര്യക്ഷസ്ത്രിശൂലപാണിശ്ച വൃഷയാനഃ പിനാകധൃക്। നന്ധിതുല്യബലഃ ശ്രീമാന് നന്ദിതുല്യപരാക്രമഃ ।। ൫൪.
മൂന്നു കണ്ണുള്ളവൻ, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ളവൻ, കാളയെ കയറിയവൻ, പിനാകം വില്ല് പിടിച്ചവൻ, നന്ദിയോടു തുല്യമായ ശക്തിയുള്ളവൻ, മഹത്വമുള്ളവൻ, നന്ദിയോടു തുല്യമായ വീരത്വമുള്ളവൻ.
വിചരത്യചിരാത് സര്വാന് സര്വലോകാന്മമാജ്ഞയാ । ന ഹന്യതേ ഗതിസ്തസ്യ അനിലസ്യ യഥാമ്ബരേ। മമ തുല്യബലോ ഭൂത്വാ തിഷ്ഠത്യാഭൂതസമ്പ്ലവമ് ।। ൫൪.
എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും അതിവേഗം സഞ്ചരിക്കും; അവനെ ആരും ദോഷപ്പെടുത്തില്ല, അവന്റെ സഞ്ചാരം ആകാശത്തിലെ കാറ്റുപോലെയാകും; എന്റെ തുല്യശക്തിയോടെ, സകലഭൂതങ്ങൾ നശിക്കുന്നതുവരെ അവൻ നിലനിൽക്കും.
മമ ഭക്താ വരാരോഹേ യേ ച ശ്രൃണ്വന്തി മാനവാഃ। തേഷാം ഗതിം പ്രവക്ഷ്യാമി ഇഹ ലോകേ പരത്ര ച ।। ൫൪.
പ്രിയപ്പെട്ടവളേ, എന്റെ ഭക്തന്മാരുടെയും ഈ കഥ കേൾക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെയും ഗതി ഞാൻ ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും പറയും.
ബ്രാഹ്മണോ വേദമാപ്നോതി ക്ഷത്രിയോ ജയതേ മഹീമ്। വൈശ്യസ്തു ലഭതേ ലാഭം ശൂദ്രഃ സുഖമവാപ്നുയാത് ।। ൫൪.
ബ്രാഹ്മണൻ വേദം നേടുന്നു, ക്ഷത്രിയൻ ഭൂമി ജയിക്കുന്നു, വൈശ്യൻ സമ്പത്ത് നേടുന്നു, ശൂദ്രൻ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു.
വ്യാധിതോ മുച്യതേ രോഗാദ്ബദ്ധോ മുച്യേത ബന്ധനാത്। ഗുര്വിണീ ലഭതേ പുത്രം കന്യാ വിന്ദതി സത്പതിമ്। നഷ്ടഞ്ച ലഭതേ സര്വമിഹലോകേ പരത്ര ച ।। ൫൪.
രോഗികൾ രോഗത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും, ബന്ധിതർ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും; ഗർഭിണി മകനു ജന്മം നൽകും, കന്യക്ക് നല്ല ഭർത്താവ് ലഭിക്കും; നഷ്ടമായതെല്ലാം ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും വീണ്ടെടുക്കും.
ഗവാം ശതസഹസ്രസ്യ സമ്യഗ്ദത്തസ്യ യത് ഫലമ്। തത് ഫലം ഭവതി ശ്രുത്വാ വിഭോര്ദിവ്യാമിമാം കഥാമ് ।। ൫൪.
നൂറായിരം പശുക്കൾ ശരിയായ രീതിയിൽ ദാനം ചെയ്താൽ കിട്ടുന്ന ഫലമത്രയും, ഈ ദൈവികകഥ ഭഗവാന്റെ കഥ കേൾക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കും.
പാദം വാ യദി വാപ്യര്ദ്ധം ശ്ലോകം ശ്ലോകാര്ദ്ധമേവ വാ। യസ്തു ധാരയതേ നിത്യം രുദ്രലോകം സ ഗച്ഛതി ।। ൫൪.
ഒരു പാദം പോലും, അല്ലെങ്കിൽ അർദ്ധം, ഒരു ശ്ലോകം, അതോ ശ്ലോകത്തിന്റെ പകുതിയെങ്കിലും ആരെങ്കിലും എപ്പോഴും വഹിച്ചാൽ, അവൻ രുദ്രലോകത്തിൽ എത്തും.
കഥാമിമാം പുണ്യഫലാദിയുക്താം നിവേദ്യ ദേവ്യാഃ ശശിബദ്ധ മൂര്ദ്ധജഃ। വൃഷസ്യ പൃഷ്ഠേന സഹോമയാ പ്രഭുര്ജഗാമ കിഷ്കിന്ധഗുഹാം ഗുഹപ്രിയഃ ।। ൫൪.
ഈ പുണ്യഫലങ്ങളോടുകൂടിയ കഥ ദേവിയോട് പറഞ്ഞശേഷം, ചന്ദ്രനെ മുടിയിൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന മഹാദേവൻ ഉമാദേവിയോടൊപ്പം വൃഷഭത്തിൽ കയറി ഗുഹയ്ക്ക് പ്രിയമായ കിഷ്കിന്ദാഗുഹയിലേക്ക് പോയി.
ക്രാന്തം മയാ പാപഹരം മഹാപദം നിവേദ്യ തേഭ്യഃ പ്രദദൌ പ്രഭഞ്ജനഃ। അധീത്യ സര്വം ത്വഖിലം സുലക്ഷണം ജഗാമ ആദിത്യപഥം ദ്വിജോത്തമഃ ।। ൫൪.
ഞാൻ ഈ മഹത്തായ പാപനാശകമായ സ്ഥിതിയിൽ എത്തിച്ചെന്നു അവരോട് അറിയിച്ചശേഷം, പ്രഭഞ്ജനൻ അതു അവർക്കും നൽകി; എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ഗ്രന്ഥം പഠിച്ചശേഷം, അത്യുത്തമനായ ബ്രാഹ്മണൻ സൂര്യന്റെ പാതയിലേക്ക് പോയി.
ഗുണകര്മപ്രഭാവൈശ്ച കോഽധികോ വദതാം വരഃ। ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ സമ്യഗാശ്ചര്യം ഗുണവിസ്തരമ് ।। ൫൫.
ഗുണത്തിലും കര്മ്മത്തിലും ശക്തിയിലും അവനെക്കാള് മേലുള്ളവന് ആരാണ്, വാചകന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ? അവന്റെ അത്ഭുതകരമായ ഗുണവിസ്താരം ഞങ്ങള് പൂര്ണമായി കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമമിതി ഹാസം പുരാതനമ് । മഹാദേവസ്യ മാഹാത്മ്യം വിഭുത്വഞ്ച മഹാത്മനഃ ।। ൫൫.
ഇവിടെയും മഹാദേവന്റെ മഹത്വവും പരമശക്തിയും കുറിച്ചുള്ള ഈ പുരാതനകഥ അവര് ഉദ്ധരിക്കുന്നു.
പൂര്വം ത്രൈലോക്യവിജയേ വിഷ്ണുനാ സമുദാഹൃതമ്। ബലിം ബദ്ധ്വാ മഹൌജാസ്തു ത്രൈലോക്യാധി പതിഃ പുരാ ।। ൫൫.
മുമ്പ്, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെ ജയിച്ചപ്പോള് മഹാബലശാലിയായ ബലിയെ ബന്ധിച്ചുകൊണ്ട് വിഷ്ണു മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായി.
പ്രണഷ്ടേഷു ച ദൈത്യേഷു പ്രഹൃഷ്ടേ ച ശചീപതൌ। അഥാജഗ്മുഃ പ്രഭും ദ്രഷ്ടും സര്വേ ദേവാഃ സവാസവാഃ ।। ൫൫.
ദാനവന്മാര് നശിച്ചപ്പോഴും ശചീഭർത്താവ് സന്തോഷിച്ചപ്പോഴും, അപ്പോള് എല്ലാ ദേവതകളും ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം പ്രഭുവിനെ കാണാൻ പോയി.
യത്രാസ്തേ വിശ്വരൂപാത്മാ ക്ഷീരോദസ്യ സമീ പതഃ। സിദ്ധബ്രഹ്മര്ഷയോ യക്ഷാ ഗന്ധര്വാപ്സരസാങ്ഗണാഃ ।। ൫൫.
പല രൂപങ്ങളുള്ള പരമാത്മാവ് ക്ഷീരസാഗരത്തിന് സമീപം വസിക്കുന്നിടത്ത്, സിദ്ധന്മാർ, ബ്രഹ്മർഷികൾ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസുകളുടെ സംഘങ്ങൾ എന്നിവരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു.
നാഗാ ദേവര്ഷയശ്ചൈവ നദ്യഃ സര്വേ ച പര്വതാഃ। അഭിഗമ്യ മഹാത്മാനം സ്തുവന്തി പുരുഷം ഹരിമ് ।। ൫൫.
നാഗന്മാർ, ദേവർഷികൾ, നദികൾ, എല്ലാ പർവതങ്ങളും ആ മഹാത്മാവിന്റെ അടുത്ത് എത്തി, പുരുഷോത്തമനായ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു.
ത്വം ധാതാ ത്വഞ്ച കര്ത്താഽസ്യ ത്വം ലോകാന് സൃജസി പ്രഭോ। ത്വത്പ്രസാദാച്ച കല്യാണം പ്രാപ്തം ത്രൈലോക്യമവ്യയമ്। അസുരാശ്ച ജിതാഃ സര്വേ ബലിര്ബദ്ധശ്ച വൈ ത്വയാ ।। ൫൫.
നീ ആണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ പോഷകൻ, സൃഷ്ടികർത്താവ്, പ്രഭുവേ, നീ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കും അക്ഷയമായ ക്ഷേമം ലഭിച്ചു. എല്ലാ അസുരന്മാരെയും നീ ജയിച്ചു, ബലിയും നിന്റെ കൈകൊണ്ട് ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു.
ഏവ മുക്തഃ സുരൈര്വിഷ്ണുഃ സിദ്ധൈശ്ച പരമര്ഷിഭിഃ। പ്രത്യുവാച തതോ ദേവാന് സര്വാംസ്താന് പുരുഷോത്തമഃ ।। ൫൫.
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും മഹർഷികളും പറഞ്ഞപ്പോൾ, പുരുഷോത്തമനായ വിഷ്ണു അവരെയൊക്കെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ശ്രൂയതാമഭിധാസ്യാമി കാരണം സുരസത്തമാഃ। യഃ സ്രഷ്ടാ സര്വഭൂതാനാം കാലഃ കാലകരഃ പ്രഭുഃ ।। ൫൫.
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കേൾക്കൂ, ഞാൻ കാരണം പറയാം: എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവും, കാലവും, സമയത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രഭുവും ആണവൻ.
യേന ഹി ബ്രഹ്മണാ സാര്ദ്ധം സൃഷ്ടാ ലോകാശ്ച മായയാ। തസ്യൈവ ച പ്രസാദേന ആദൌ സിദ്ധത്വമാഗതമ് ।। ൫൫.
ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം ലോകങ്ങൾ മായയാൽ സൃഷ്ടിച്ചവനും, അവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ആദിയിൽ സിദ്ധത്വം ലഭിച്ചവനും ആണവൻ.
പുരാ തമസി ചാവ്യക്തേ ത്രൈലോക്യേ ഗ്രാസിതേ മയാ। ഉദരസ്ഥേഷു ഭൂതേഷു ലോകേഽഹം ശയിതസ്തദാ ।। ൫൫.
മുമ്പ്, അന്ധകാരവും അവ്യക്തവും മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും ആവൃതമാക്കിയപ്പോൾ, എന്റെ വയറ്റിനുള്ളിലെ ഭൂതങ്ങളിൽ ഞാൻ ആ ലോകത്ത് വിശ്രമിച്ചു കിടന്നിരുന്നു.
സഹസ്രശീര്ഷാ ഭൂത്വാ ച സഹസ്രാക്ഷഃ സഹസ്രപാത്। ശങ്ഖചക്രഗദാ പാണിഃ ശയിതോ വിമലേഽമ്ഭസി ।। ൫൫.
ആയിരം തലയും ആയിരം കണ്ണുകളും ആയിരം കാലുകളും ഉള്ളവനായി, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ കൈയിൽ പിടിച്ച്, ഞാൻ നിർമലമായ ജലത്തിൽ കിടന്നിരുന്നു.