കപര്ദിനേ കരാലായ ശങ്കരായ കപാലിനേ। വിരൂപായൈകരൂപായ ശിവായ വരദായ ച ।। ൫൪.
കുടിയുള്ളവാ, ഭയാനകനായവാ, ശംഭുവേ, കപാലം കൈവശമുള്ളവാ, വിരൂപനായവാ, ഏകരൂപനായവാ, ശിവനേ, വരദനായവാ, നിനക്ക് വന്ദനം.
ത്രിപുരഘ്നായ വന്ദ്യായ മാതൄണാമ്പതയേ നമഃ। ബുദ്ധായ ചൈവ ശുദ്ധായ മുക്തായ കേവലായ ച ।। ൫൪.
തൃപുരയെ സംഹരിച്ചവാ, വന്ദ്യനായവാ, മാതാക്കളുടെ അധിപനായവാ, ജ്ഞാനിയായവാ, ശുദ്ധനായവാ, മോചിതനായവാ, ഏകാന്തനായവാ, നിനക്ക് വന്ദനം.
നമഃ കമലഹസ്തായ ദിഗ്വാസായ ശിഖണ്ഡിനേ । ലോക ത്രയവലിധാത്രേ ച ചന്ദ്രായ വരുണായ ച ।। ൫൪.
താമര കൈവശമുള്ളവാ, ദിക്കുകളിൽ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവാ, ശിഖണ്ടി, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും താങ്ങുന്നവാ, ചന്ദ്രനേ, വരുണനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.
അഗ്രായ ചൈവ ചോഗ്രായ വിപ്രായാനേകചക്ഷുഷേ। രജസേ ചൈവ സത്ത്വായ തമസേഽവ്യക്തയോനയേ ।। ൫൪.
മുൻപിലുള്ളവാ, ഭയാനകനായവാ, ജ്ഞാനിയായവാ, അനേകം കണ്ണുകളുള്ളവാ, രാജസ്സായവാ, സത്ത്വമായവാ, തമസ്സായവാ, അവ്യക്തമായ ഉദ്ഭവമായവാ, നിനക്ക് വന്ദനം.
നിത്യായാനിത്യരൂപായ നിത്യാനിത്യായ വൈ നമഃ। വ്യക്തായ ചൈവാവ്യക്തായ വ്യക്താവ്യക്തായ വൈ നമഃ ।। ൫൪.
നിത്യനായും അനിത്യരൂപമായും, നിത്യനും അനിത്യനും, വ്യക്തമായും അവ്യക്തമായും വ്യക്താവ്യക്തമായും ഉള്ളവാ, നിനക്ക് വന്ദനം.
ചിന്ത്യായ ചൈവാചിന്ത്യായ ചിന്ത്യാചിന്ത്യായ വൈ നമഃ। ഭക്താനാമാര്തിനാശായ നരനാരായണായ ച ।। ൫൪.
ചിന്തിക്കാവുന്നവാ, ചിന്തിക്കാനാവാത്തവാ, ചിന്തിക്കാവുന്നതും ചിന്തിക്കാനാവാത്തതുമായവാ, ഭക്തരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവാ, നരനാരായണനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.
ഉമാപ്രിയായ ശര്വായ നന്ദിചക്രാങ്കിതായ ച। പക്ഷമാസാര്ദ്ധമാസായ നമഃ സംവത്സരായ ച ।। ൫൪.
ഉമയുടെ പ്രിയനായവാ, ശർവനേ, നന്ദിയുടെ ചക്രം അടയാളമായവാ, പകുതി മാസം, മാസം, പകുതി മാസവും സംവത്സരവും ആയവാ, നിനക്ക് വന്ദനം.
ബഹുരൂപായ മുണ്ഡായ ദണ്ഡിനേഽഥ വരൂഥിനേ। നമഃ കപാലഹസ്തായ ദിഗ്വാസായ ശിഖണിഡനേ ।। ൫൪.
പലരൂപങ്ങളുള്ളവാ, മുണ്ടനായവാ, ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവാ, നേതാവായവാ, കപാലം കൈവശമുള്ളവാ, ദിക്കുകളിൽ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവാ, ശിഖണ്ടി, നിനക്ക് വന്ദനം.
ധ്വജിനേ രഥിനേ ചൈവ യമിനേ ബ്രഹ്മചാരിണേ। ഋഗ്യജുഃ സാമവേദായ പുരുഷായേശ്വരായ ച। ഇത്യേവമാദിചരിതൈസ്തുഭ്യം ദേവ നമോഽസ്തു തേ ।। ൫൪.
കൊടിയുള്ളവാ, രഥത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവാ, യമനേ, ബ്രഹ്മചാരിയായവാ, ഋഗ്, യജുർ, സാമവേദങ്ങളായവാ, പുരുഷനായവാ, ഈശ്വരനായവാ, ഇങ്ങനെ ഉള്ള സകല ഗുണങ്ങളോടും കൂടിയ ദേവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.
ഏവം സ്തുതസ്തതോ ദേവൈഃ പ്രണിപത്യ വരാനനേ ।। ൫൪.
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ വന്ദിച്ച് സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, മനോഹരമായ മുഖമുള്ളവളേ,
ജ്ഞാത്വാ തു ഭക്തിം മമ ദേവദേവോ ഗങ്ഗാജലാപ്ലാവിതകേശദേശഃ। സൂക്ഷ്മോഽതിയോഗാതിശയാദചിന്ത്യോ ന ഹി പ്ലുതോ വ്യക്തമുപൈതി ചന്ദ്രഃ ।। ൫൪.
എന്റെ ഭക്തിയെ അറിഞ്ഞ്, ഗംഗാജലത്തിൽ കഴുകിയ തലമുടിയുള്ള ദേവദേവൻ, അത്യന്തം സൂക്ഷ്മനും അളക്കാനാവാത്തവനും മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാകാത്തവനുമാണ്. ചന്ദ്രൻ വെള്ളത്തിൽ മുഴുകിയാലും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടാത്തതുപോലെ, അവൻ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നില്ല.
ഏവം ഭഗവതാ പൂര്വം ബ്രഹ്മണാ ലോകകര്തൃണാ। സ്തുതോഽഹം വിവിധൈഃ സ്തോത്രൈ ര്വേദവേദാങ്ഗസമ്ഭവൈഃ ।। ൫൪.
ഇങ്ങനെ, ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് മുമ്പ് എന്നെ വിവിധ വേദങ്ങളിലെയും അവയുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങളിലെയും സ്തുതികളാൽ പുകഴ്ത്തിയിരുന്നു.
തതഃ പ്രീതോ ഹ്യഹം തസ്മൈ ബ്രഹ്മണേ സുമഹാത്മനേ। തതോഽഹം സൂക്ഷ്മയാ വാചാ പിതാമഹമഥാബ്രുവമ് ।। ൫൪.
അപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിനോട് സന്തോഷം തോന്നി, ഞാൻ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ വാക്കുകളിൽ അവനോട് സംസാരിച്ചു.
ഭഗവന് ഭൂതഭവ്യേശ ലോകനാഥ ജഗത്പതേ। കിം കാര്യേ തേ മയാ ബ്രഹ്മന് കര്ത്തവ്യം വദ സുവ്രത ।। ൫൪.
ഭഗവാനേ, ഭूतഭവ്യങ്ങളുടെ അധിപനേ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥനേ, ജഗത്തിന്റെ രക്ഷകനേ, ബ്രഹ്മാവേ, ഞാൻ നിനക്കായി എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്? ദയവായി പറയൂ, ധൈര്യവാനായവനേ.
ശ്രുത്വാ വാക്യം തതോ ബ്രഹ്മാ പ്രത്യുവാചാമ്ബുജേക്ഷണഃ । ഭൂതഭവ്യഭവന്നാഥ ശ്രൂയതാം കാരണേശ്വര ।। ൫൪.
അവിടെ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവ്, കമലനയനൻ, മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഭൂതഭവ്യഭവനാഥനേ, കാരണങ്ങളുടെ അധിപനേ, കേൾക്കൂ.'
സുരാസുരൈര്മഥ്യമാനേ പയോധാവമ്ബുജേക്ഷണ। ഭഗവന്മേഘ സങ്കാശം നീലജീമൂതസന്നിഭമ് ।। ൫൪.
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും സമുദ്രം മഥിക്കുമ്പോൾ, കമലനയനനായ ഭഗവാനേ, മേഘംപോലെയുള്ള, നീലമേഘംപോലെയുള്ള ഒരു രൂപം അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
പ്രാദുര്ഭൂതം വിഷങ്ഘോരം സംവര്ത്താഗ്നിസമപ്രഭമ്। കാലമൃത്യുരിവോദ്ഭൂതം യുഗാന്താദിത്യവര്ച്ചസമ് ।। ൫൪.
അപ്പോൾ അതി ഭയങ്കരമായ വിഷം, സംഹാരാഗ്നിപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ, കാലമെന്നതുപോലെയും മരണത്തുപോലെയും, യുഗാന്തത്തിലെ സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെയും അവിടെ ഉദിച്ചു.
ത്രൈലോക്യോത്സാദി സൂര്യാഭം വിസ്ഫുരന്തം സമന്തതഃ। അഗ്രേ സമുത്ഥിതം തസ്മിന് വിഷങ്കാലാനലപ്രഭമ് ।। ൫൪.
അത് മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കാൻ ഭീഷണിയുയർത്തി, എല്ലാ ദിക്കിലും സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച്, മുന്നിൽ അതി ഭയങ്കരമായ വിഷം, കാലാഗ്നിപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ ഉയർന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ തും വയം സര്വേ ഭീതാഃ സമ്ഭ്രാന്തചേതസഃ। തത് പിബസ്വ മഹാദേവ ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ । ഭവാനഗ്ര്യസ്യ ഭോക്താ വൈ ഭവാംശ്വൈവ വരഃ പ്രഭുഃ ।। ൫൪.
അത് കണ്ടപ്പോൾ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭയത്താൽ വിറച്ചു, മനസ്സിൽ ആശങ്കയോടെ, 'മഹാദേവാ, ലോകങ്ങളുടെ ഭലത്തിനായി ഈ വിഷം നീ കുടിക്കണം. നീയല്ലാതെ മറ്റാരുമില്ല, നീയാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതനായ അനുഭവിക്കുന്നവൻ, നീയാണ് പരമാധിപതി' എന്നു പറഞ്ഞു.
ത്വാമൃതേഽന്യോ മഹാദേവ വിഷം സോഢും ന വിദ്യതേ । നാസ്തി കശ്ചിത് പുമാന് ശക്തസ്ത്രൈലോക്യേഷു ച ഗീയതേ ।। ൫൪.
'നിനക്കല്ലാതെ, മഹാദേവാ, ഈ വിഷം സഹിക്കാൻ മറ്റാരുമില്ല. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും അതിന് കഴിവുള്ളവൻ ഒരാളുമില്ലെന്ന് പറയുന്നു.'
ഏവം തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ। ബാഢമിത്യേവ തദ്വാക്യം പ്രതിഗൃഹ്യ വരാനനേ ।। ൫൪.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ഞാൻ, 'ശരി' എന്ന് സമ്മതിച്ച്, അവന്റെ വാക്കുകൾ സ്വീകരിച്ചു, സുന്ദരിയേ.
തതോഽഹം പാതുമാരബ്ധോ വിഷമന്തകസന്നിഭമ്। പിബതോ മേ മഹാഘോരം വിഷം സുരഭയങ്കരമ്। കണ്ഠഃ സമഭവത്തൂര്ണം കൃഷ്ണോ മേ വരവര്ണിനി ।। ൫൪.
അതിനുശേഷം, മരണത്തിനെപ്പോലെയുള്ള വിഷം കുടിക്കാൻ ഞാൻ ആരംഭിച്ചു; അതി ഭയങ്കരവും ദേവന്മാർക്കും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായ വിഷം ഞാൻ കുടിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ കഴുത്ത് ഉടൻ തന്നെ കറുത്തതായി മാറി, മനോഹരിയേ.
തംദൃഷ്ട്വോ ത്പലപത്രാഭം കണ്ഠേ സക്തമിവോരഗമ് । തക്ഷകം നാഗരാജാനം ലേലിഹാനമിവ സ്ഥിതമ് ।। ൫൪.
അത് കണ്ടപ്പോൾ, നീലതാമരയുടെ ഇലപോലെയുള്ള വിഷം എന്റെ കഴുത്തിൽ പാമ്പുപോലെ ഒട്ടിയിരുന്നു; തക്ഷക എന്ന പാമ്പിരാജാവ് നാവു ചാടിച്ച് ഇരിക്കുന്നതുപോലെ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
അഥോവാച മഹാതേജാ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ। ശോഭസേ ത്വം മഹാദേവ കണ്ഠേനാനേന സുവ്രത ।। ൫൪.
അപ്പോൾ ലോകപിതാമഹനായ മഹാതേജസ്സുള്ള ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'സുവ്രതാ, മഹാദേവാ, ഈ കഴുത്തോടെ നീ അത്യന്തം ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്നു.'
തതസ്തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ മയാ ഗിരിവരാത്മജേ। പശ്യതാം ദേവസങ്ഗാനാം ദൈത്യാനാഞ്ച വരാനനേ ।। ൫൪.
അവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ഞാൻ, മലയുടെ പുത്രിയേ, ദേവസംഘവും ദാനവരും നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ, മനോഹരിയേ,
യക്ഷഗന്ധര്വഭൂതാനാം പിശാചോരഗരക്ഷസാമ്। ധൃതം കണ്ഠേ വിഷം ഘോരം നീലകണ്ടസ്തതോ ഹ്യഹമ് ।। ൫൪.
യക്ഷന്മാർക്കും ഗന്ധർവന്മാർക്കും ഭൂതങ്ങൾക്കും പിശാചുകൾക്കും പാമ്പുകൾക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും മുന്നിൽ, ഞാൻ ആ ഭയങ്കരമായ വിഷം കഴുത്തിൽ നിലനിർത്തി; അങ്ങനെ ഞാൻ നീലകണ്ഠൻ എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു.
തത് കാലകൂടം വിഷമുഗ്രതേജഃ കണ്ഠേ മയാ പര്വതരാജപുത്രി। നിവേശ്യമാനം സുരദൈത്യസങ്ഘോ ദൃഷ്ട്വാ പരം വിസ്മയമാജഗാമ ।। ൫൪.
അത് കാളകൂടം എന്ന അതി ഭയങ്കരമായ വിഷം എന്റെ കഴുത്തിൽ നിലനിർത്തിയപ്പോൾ, മലയുടെ പുത്രിയേ, ദേവരും അസുരരും അതു കണ്ടു അതിശയിച്ചു.
തതഃ സുരഗണാഃ സര്വേ സദൈത്യോരഗരാക്ഷസാഃ। ഊചുഃ പ്രാഞ്ചലയോ ഭൂത്വാ മത്തമാതങ്ഗഗാമിനി ।। ൫൪.
അതിനുശേഷം, എല്ലാ ദേവരും അസുരരും പാമ്പുകളും രാക്ഷസന്മാരും കൈകൂപ്പി നിന്നു, മദമത്തുള്ളാന്റെ നടപ്പുള്ളവളേ, അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അഹോ ബലം വീര്യപരാക്രമസ്തേ അഹോ പുനര്യോഗബലം തവൈവ। അഹോ പ്രഭുത്വം തവ ദേവദേവ ഗങ്ഗാജലാസ്ഫാലിതമുക്തകേശ ।। ൫൪.
അയ്യോ, എത്ര വലിയതാണ് നിന്റെ ശക്തിയും വീര്യവും ധൈര്യവും! അയ്യോ, നിന്റെ യോഗശക്തി എത്ര അതിമഹത്താണ്! അയ്യോ, ദേവന്മാരുടെ ദേവനായ നീ, ഗംഗാജലത്തിൽ നനഞ്ഞു വിടർന്നു കിടക്കുന്ന മുടിയോടെ, നിന്റെ ആധിപത്യം എത്ര ഉന്നതമാണ്!
ത്വമേവ വിഷ്ണുശ്ചതുരാനനസ്ത്വം ത്വമേവ മൃത്യു ര്വരദസ്ത്വമേവ। ത്വമേവ സൂര്യോ രജനീകരശ്ച ത്വമേവ ഭൂമിഃ സലിലം ത്വമേവ ।। ൫൪.
നീ തന്നെയാണ് വിഷ്ണുവും, നീ തന്നെയാണ് നാലുമുഖനുമാണ്; നീ തന്നെയാണ് മരണവും, നീ തന്നെയാണ് വരം നൽകുന്നവനും; നീ തന്നെയാണ് സൂര്യനും, രാത്രിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും; നീ തന്നെയാണ് ഭൂമിയും, നീ തന്നെയാണ് ജലവും.