സമായവരദാംശ്ചണ്ഡാന് പ്രവൃദ്ധബലിനോദരാന് । ഹസ്തിയുദ്ധേ പ്രിയാന്നാഗാന് വിദ്ധി തസ്യ കുലോദ്ഭവാന് ॥ ൮.
സമമായ അനുഗ്രഹങ്ങളുള്ളവരും, ഭയങ്കരരും, വളരെയധികം ശക്തിയുള്ള വയറുമുള്ളവരും, ആനയുദ്ധത്തിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവരുമായ ആനകൾ അവന്റെ വംശത്തിൽ ജനിക്കുന്നു എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഏതാന് ദേവാസുരേ യുദ്ധേ ജയാര്ഥേ ജഗൃഹുഃ സുരാഃ। കൃതാര്ഥൈശ്ച വിസൃഷ്ടാസ്തൈഃ പൂര്വോക്താഃ പ്രയയുര്ദിശഃ ॥ ൮.
ദേവാസുര യുദ്ധത്തിൽ വിജയത്തിനായി ദേവന്മാർ ഇവരെ സ്വീകരിച്ചു; ലക്ഷ്യം നേടിയ ശേഷം മുമ്പ് പറഞ്ഞവരെ ദിശകളിലേക്ക് വിട്ടയച്ചു.
ഏതേഷാമന്വയേ ജാതാന് വിനീതാംസ്ത്രിദശാ ദദുഃ । അങ്ഗായ ലോമപാദായ സൂത്രകാരായ വൈ ദ്വിപാന് ॥ ൮.
അവരുടെ വംശത്തിൽ നിന്നുള്ള നല്ല രീതിയിൽ പരിശീലിപ്പിച്ച ആനകളെ ദേവന്മാർ അങ്കനും ലോമപാദനും സൂത്രകാരനും നൽകി.
ദ്വിരദോ ദ്വിരദാഭ്യാഞ്ച ഹസ്താദ്ധസ്തീ കരാത്കരീ। വരണാദ്വാരണോ ദന്തീ ദന്താഭ്യാം ഗര്ജനാദ്ഗജഃ ॥ ൮.
രണ്ട് പല്ലുകൾ കൊണ്ടാണ് 'ദ്വിരദ'് എന്ന പേര്; കൈ കൊണ്ടാണ് 'ഹസ്തി', തുമ്പ് കൊണ്ടാണ് 'കരി', സംരക്ഷണം കൊണ്ടാണ് 'വരണ', പല്ലുകൾ കൊണ്ടാണ് 'ദന്തി', ഗർജ്ജനം കൊണ്ടാണ് 'ഗജ'് എന്ന പേരുകൾ വന്നത്.
കുഞ്ജരഃ കുഞ്ജചാരിത്വാന്നാഗോ നഗവിരോധതഃ । മതങ്ഗാദിതി മാതങ്ഗോ ദ്വിപോ ദ്വാഭ്യാമപി സ്മൃതഃ। സാമജഃ സാമജാതത്വാദിതി നിര്വചനക്രമഃ ॥ ൮.
കുഞ്ഞം തിരിഞ്ഞു നടക്കുന്നതിനാൽ 'കുഞ്ചരൻ', മലകളെ നേരിടുന്നതിനാൽ 'നാഗൻ', 'മതംഗൻ' എന്ന മഹർഷിയുടെ പേരിൽ നിന്ന് 'മാതംഗൻ', രണ്ട് എന്നർത്ഥത്തിൽ 'ദ്വിപൻ', സാമ്നിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതിനാൽ 'സാമജൻ' — ഇവയാണ് പേരുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം.
ഏഷാം ജിഹ്വാപരാവൃത്തിരിവാക്തം ഹ്യഗ്നിശാപജമ്। ബലസ്യാനവതോ യാ തു യാ ചൈഷാം ഗൂഢമുഷ്കതാ। ഉഭയം ദന്തിനാമേതത്സ്വയമ്ഭൂസൂരശാപജമ് ॥ ൮.
അവരുടെ നാവുകൾ പിന്നോട്ട് തിരിയുന്നത് അഗ്നിയുടെ ശാപം കൊണ്ടാണെന്നപോലെയാണ്. ശക്തിയുടെ കുറവും, അവരിൽ രഹസ്യമായി ഉള്ള പുരുഷാംഗവും സ്വയംഭൂവുമായ ദേവന്മാരുടെ ശാപം കൊണ്ടാണ്.
ദേവദാനവഗന്ധര്വാഃ പിശാചോരഗരാക്ഷസാഃ। കന്യാസു ജാതാ ദിങ്നാഗൈര്നാനാസാത്ത്വാസ്തതോ ഗജാഃ ॥ ൮.
ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, പിശാചുകൾ, സർപ്പങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ — ഇവരുടെ പെൺമക്കളിൽ നിന്ന് വിവിധ വംശങ്ങളിലുള്ള ആനകൾ ജനിച്ചു.
സമ്ഭൂതിശ്ച പ്രഭൂതിശ്ച നാമനിര്വചനം തഥാ। ഏതദ്ഗജാനാം വിജ്ഞേയം യേഷാം രാജാ വിഭാവസുഃ ॥ ൮.
ജനനവും വളർച്ചയും, പേരുകളുടെ വ്യാഖ്യാനവും — ഇവയെക്കുറിച്ച്, രാജാവായ വിഭാവസുവിന്റെ ആനകളെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കണം.
കൌശികാദ്യാഃ സമുദ്രാത്തു ഗങ്ഗായാസ്തദനന്തരമ്। അഞ്ജനസ്യൈകമൂലസ്യ പ്രാച്യാന്നാഗവനന്തു തത് ॥ ൮.
കൗശികന്മാരും മറ്റുള്ളവരും സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന്, അതിനുശേഷം ഗംഗയിൽ നിന്ന്; അഞ്ജനയുടെ ഒരു മൂലത്തിൽ നിന്ന് കിഴക്കൻ ഭാഗത്ത് ആനകളുടെ കാട് ഉണ്ടായി.
ഉത്തരാ തസ്യ വിന്ധ്യസ്യ ഗങ്ഗായാ ദക്ഷിണഞ്ച യത്। ഗങ്ഗോദ്ഭേദാത്കരൂഷേഭ്യഃ സുപ്രതീകസ്യ തദ്വനമ് ॥ ൮.
വിന്ദ്യപർവ്വതത്തിന് വടക്കിലും ഗംഗയുടെ തെക്കിലും, ഗംഗയുടെ ഉദ്ഭവത്തിൽ നിന്ന് കരൂഷ പ്രദേശത്ത്, സുപ്രതീകന്റെ ആനക്കാട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
അപരേണോത്കലാച്ചൈവ ഹ്യാവേദിഭ്യശ്ച പഞ്ചമമ്। ഏകഭൂതാത്മനോസ്യൈതദ്വാമനസ്യ വനം സ്മൃതമ് ॥ ൮.
വടക്കു വശത്തും ആവേദികൾക്കടുത്തും അഞ്ചാമത്തേതായി, ഒരൊറ്റ രൂപമുള്ള വാമനന്റെ കാടാണിതെന്ന് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
അപരേണ തു ലൌഹിത്യമാസിന്ധോഃ പശ്ചിമേന തു। യമസ്യൈതദ്വനം പ്രോക്തമനുപര്വതമേവ തത് ॥ ൮.
മറ്റൊരു അതിരായി ലൗഹിത്യ നദിയും, സമുദ്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തും, ഈ കാട് യമന്റെതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അതു പർവതങ്ങൾക്കരികെയാണ്.
ഭൂതിര്വിജജ്ഞേ ഭൂതാംശ്ച രുദ്രസ്യാനുചരാന് പ്രഭോഃ। സ്ഥൂലാന് കൃശാംശ്ച ദീര്ഘാംശ്ച വാമനാന് ഹ്രസ്വകാന് സമാന് ॥ ൮.
ഭൂതി ഭവങ്ങളെയും, രുദ്രന്റെ അനുചരന്മാരെയും പ്രസവിച്ചു; അവരിൽ ചിലർ വലുതും, ചിലർ ചുരുങ്ങിയവരും, ചിലർ ഉയരമുള്ളവരും, ചിലർ矮നവരും, ചിലർ സമാനമായവരുമായിരുന്നു.
ലമ്ബകര്ണാന് പ്രലമ്ബോഷ്ഠാന് ലമ്ബജിഹ്വാസ്തനോദരാന്। ഏകരൂപാന് ദ്വിരൂപാംശ്ച ലമ്ബസ്ഫിക്സ്ഥൂലപിണ്ഡികാന് ॥ ൮.
ചെവികൾ താഴ്ന്നവരും, അധങ്ങൾ തൂങ്ങിയവരും, നാവും വയറും തൂങ്ങിയവരും; ഒരൊറ്റ രൂപമുള്ളവരും, ഇരട്ടരൂപമുള്ളവരും, വലിയ ചുണ്ടും കാൽമുട്ടും ഉള്ളവരുമായിരുന്നു.
സരോവരസമുദ്രാദിനദീപുലിനവാസിനഃ। കൃഷ്ണാന് ഗൌരാംശ്ച നീലാംശ്ച ശ്വേതാംശ്ച ലോഹിതാരുണാന് ॥ ൮.
തളങ്ങൾ, കുളങ്ങൾ, കടലുകൾ, നദീതീരങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർ; കറുത്തവർ, വെളുത്തവർ, നീലവർ, ചുവപ്പു നിറമുള്ളവർ, ഉജ്ജ്വലവർ എന്നിങ്ങനെയാണ്.
ബഭ്രൂന് വൈ ശബലാന് ധൂമ്രാന് കദ്രൂന് രാസഭദാരൂണാന്। മുഞ്ജകേശാന് ഹൃഷീകേശാന് സര്പയജോപവീതിനഃ ॥ ൮.
കപ്പി നിറമുള്ളവർ, പുള്ളിക്കരിയവർ, മങ്ങിയവർ, മഞ്ഞുനിറമുള്ളവർ, കാട്ടുകഴുതയെപ്പോലെയുള്ളവർ; മുന്ജ പുല്ലുപോലെയുള്ള മുടിയുള്ളവർ, കുരുള്മുടിയുള്ളവർ, പാമ്പ് യജ്ഞോപവീതമായി ധരിക്കുന്നവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
വിസൃഷ്ടാക്ഷാന് വിരൂപാക്ഷാന് കൃശാക്ഷാനേകലോചനാന്। ബഹുശീര്ഷാന് വിശീര്ഷാംശ്ച ഏകശീര്ഷാംശ്ച ശീര്ഷകാന് ॥ ൮.
കണ്ണുകൾ പുറത്തേക്ക് തള്ളിയവരും, വിചിത്രമായ കണ്ണുള്ളവരും, ചെറു കണ്ണുള്ളവരും, പല കണ്ണുള്ളവരും; പല തലയും, തല ഇല്ലാത്തവരും, ഒറ്റ തല ഉള്ളവരുമായിരുന്നു.
ചണ്ഡാംശ്ച വികടാംശ്ചൈവ വിരോമാന് രോമശാംസ്തഥാ। അന്ധാംസ്വ ജടിലാംശ്ചൈവ കുഞ്ജാന് ഹേഷകവാമനാന് ॥ ൮.
ഭയാനകരും, ഭീകരരൂപമുള്ളവരും, രോമവളര്ച്ചയുള്ളവരും, അത്യന്തം രോമമുള്ളവരും; കുരുടന്മാർ, ജടയുള്ളവർ,矮നന്മാർ, കുതിരപോലെ കുരയ്ക്കുന്നവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സരോവരസമുദ്രാദിനദീപുലിനസേവിനഃ। ഏകകര്ണാന് മഹാകര്ണാന് ശങ്കുകര്ണാനകര്ണികാന് ॥ ൮.
തളങ്ങൾ, കുളങ്ങൾ, കടലുകൾ, നദീതീരങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർ; ഒറ്റ ചെവി, വലിയ ചെവി, ശംഖാകാര ചെവി, ചെവി ഇല്ലാത്തവർ എന്നിങ്ങനെയാണ്.
ദംഷ്ട്രിണോ നഖിനശ്ചൈവ നിര്ദ്ദന്താംശ്ച ദ്വിജിഹ്വകാന്। ഏകഹസ്താന് ദ്വിഹസ്താംശ്ച ത്രിഹസ്താംശ്ചാപ്യഹസ്തകാന് ॥ ൮.
പല്ല് കുത്തിയവരും, നഖമുള്ളവരും, പല്ലില്ലാത്തവരും, ഇരട്ട നാവുള്ളവരും; ഒറ്റ കൈ, രണ്ട് കൈ, മൂന്ന് കൈ, കൈ ഇല്ലാത്തവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏകപാദാന് ദ്വിപാദാംശ്ച ത്രിപാദാന് ബഹുപാദകാന് । മഹായോഗാന് മഹാസത്ത്വാന് സുതപക്വാന് മഹാബലാന് ॥ ൮.
ഒറ്റ കാൽ, രണ്ട് കാൽ, മൂന്ന് കാൽ, പല കാൽ ഉള്ളവരും; മഹത്തായ യോഗശക്തിയുള്ളവരും, വലിയ ശക്തിയുള്ളവരും, കഠിനമായ തപസ്സുള്ളവരും, അത്യന്തം ബലമുള്ളവരുമായിരുന്നു.
സര്വത്രഗാനപ്രതിഘാന് ബ്രഹ്മജ്ഞാന് കാമരൂപിണഃ । ഘോരാന് ക്രൂരാംശ്ച മേധ്യാംശ്ച ശിവാന് പുണ്യാന് സവാദിനഃ ॥ ൮.
എവിടെയും സഞ്ചരിക്കുന്നവരും, തടസ്സമില്ലാത്തവരും, ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവരും, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കാൻ കഴിയുന്നവരും; ഭയാനകരും, ക്രൂരരും, ശുദ്ധരും, മംഗളകരരും, പുണ്യശാലികളും, വാഗ്മികളുമാണ്.
കുശഹസ്താന് മഹാജിഹ്വാന് മഹാകര്ണാന്മഹാനനാന്। ഹസ്താദാംശ്ച മുഖാദാംശ്ച ശിരോദാംശ്ച കപാലിനഃ ॥ ൮.
കുഷപുല്ല് കൈയിൽ പിടിച്ചവരും, വലിയ നാവുള്ളവരും, വലിയ ചെവി, വലിയ വായ് ഉള്ളവരും; കൈകൊണ്ട്, വായ് കൊണ്ടോ തലകൊണ്ടോ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവരും, കപാലം ധരിച്ചവരുമാണ്.
ധന്വിനോ മുദ്ഗരധരാനസിശൂലധരാംസ്തഥാ। ദീപ്താസ്യാന് ദീപ്തനേത്രാംശ്ച ചിത്ര മാല്യാനുലേഷനാന് ॥ ൮.
വില്ലും, മുദ്ഗരം, വാൾ, കുന്തം എന്നിവ കൈവശമുള്ളവരും; തീപൊള്ളുന്ന വായും കണ്ണുകളും ഉള്ളവരും, വിവിധ മാലകളും ലേപനങ്ങളും അണിഞ്ഞവരുമാണ്.
അന്നാദാന് പിശിതാദാംശ്ച ബഹുരൂപാന് സുരൂപകാന് । രാത്രിസന്ധ്യാചരാന് ഘോരാന് വ്കചിത്സൌമ്യാന് ദിവാചരാന്। നക്തഞ്ചരാന് സുദുഷ്പ്രേക്ഷ്യാന് ഘോരാംസ്താന് വൈ നിശാചരാന് ॥ ൮.
അന്നം കഴിക്കുന്നവരും, മാംസം കഴിക്കുന്നവരും, പല രൂപത്തിലുള്ളവരും, മനോഹരരൂപമുള്ളവരും; രാത്രിയിലും സന്ധ്യയിലും സഞ്ചരിക്കുന്നവരും, ഭയാനകരും, ചിലർ ശാന്തരും, പകലിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും, രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും, കാണാൻ പ്രയാസമുള്ളവരും, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രാത്രിസഞ്ചാരികളും ആണു.
പരത്വേ ച ഭയം ദൈവ സര്വേ തേ ഗതമാനസാഃ। നൈഷാം ഭാര്യാഽസ്തി പുത്രോ വാ സര്വേ തേ ഹ്യൂര്ദ്ധ്വരേതസഃ ॥ ൮.
മറ്റുള്ളവരോടോ ദൈവഭയമോ ഇവർക്കില്ല; മനസ്സ് വിട്ടവരാണ്. ഇവർക്കു ഭാര്യയോ മകനോ ഇല്ല, എല്ലാവരും ഊർദ്ധ്വരേതസ്സാണ്.
ശതന്താനി സഹസ്രാണി ഭൂതാനാമാത്മയോഗിനാമ്। ഏതേ സര്വേ മഹാത്മാനോ ഭൂത്യാഃ പുത്രാഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ ॥ ൮.
നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് സ്വയം നിയന്ത്രണമുള്ള ഭൂതങ്ങൾ, ഈ മഹാത്മാക്കളെ ഭൂതിയുടെ പുത്രന്മാർ എന്ന് പറയുന്നു.
കപിശാ ചൈവ കൂഷ്മാണ്ഡീകൂഷ്മാണ്ഡാഞ്ജജ്ഞിരേ പുനഃ । മിഥുനാനി പിശാചാനാം വര്ണേന കപിശേന ച। കപിശത്വാത് പിശാചാസ്തേ സര്വേ ച പിശിതാശനാഃ ॥ ൮.
കപ്പി നിറമുള്ള കൂഷ്മാണ്ഡികളും, കപ്പി നിറമുള്ള ദമ്പതിയായ പിശാചുകളും വീണ്ടും ജനിച്ചു; കപ്പി നിറം കൊണ്ടു എല്ലാ പിശാചുകളും മാംസം കഴിക്കുന്നവരാണ്.
യുഗ്മാനി ഷോഡശാന്യാനി വര്ത്തമാനാസ്തദന്വയാഃ। നാമതസ്താന് പ്രവക്ഷ്യാമി പുരുഷാദാംസ്തദന്വയാന് ॥ ൮.
ഇപ്പോൾ പതിനാറ് കൂട്ടങ്ങളും അവയുടെ വംശങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നു. അവയിൽ ആദ്യം മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നവരും അവരുടെ സന്തതികളും ഉൾപ്പെടുന്നു; ഞാൻ അവയുടെ പേരുകൾ പറയാം.
ഛഗലശ്ഛഗലീ ചൈവ വക്രോ വക്രമുഖീ തഥാ। ഷോഡശാനാം ഗണാശ്ചൈവ സൂചീ സൂചീമുഖസ്തഥാ ॥ ൮.
ചഗലനും ചഗലിയും, വക്രനും വക്രമുഖിയും, സൂചിയും സൂചിമുഖവും, ഇവ പതിനാറ് കൂട്ടങ്ങളിൽ ചിലതാണ്.