ഭൂമിലേഖാവൃതഃ സൂര്യഃ പൂര്ണാമാവാസ്യയോസ്തഥാ। നദൃശ്യതേ യഥാകാലം ശാഘ്രതോഽസ്തമുപൈതി ച ।। ൫൩.
ഭൂമിയുടെ രേഖ സൂര്യനെ മൂടുമ്പോൾ, പൗർണ്ണമിയും അമാവാസ്യയും സമയത്ത്, സൂര്യൻ സമയത്ത് കാണപ്പെടുന്നില്ല, വേഗത്തിൽ അസ്തമിക്കുന്നു.
തസ്മാദുത്തരമാര്ഗസ്ഥോ ഹ്യമാവാസ്യാം നിശാകരഃ। ദൃശ്യതേ ദക്ഷിണേ മാര്ഗേ നിയമാദ്ദൃശ്യതേ ന ച ।। ൫൩.
അതിനാൽ അമാവാസ്യയിൽ ചന്ദ്രൻ ഉത്തരപഥത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ കാണപ്പെടുന്നു; ദക്ഷിണപഥത്തിൽ നിയമപ്രകാരം കാണപ്പെടുന്നില്ല.
ജ്യോതിഷാം ഗതിയോഗേന സൂര്യാചന്ദ്രമസാവുഭൌ। സമാനകാലാസ്തമയൌ വിഷുവത്സു സമോദയൌ ।। ൫൩.
നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ചലനത്താൽ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും വിഷുവിനിടെ ഒരേ സമയത്ത് ഉദയം അസ്തമനം ചെയ്യുന്നു.
ഉത്തരാസു ച വീഥീഷു വ്യന്തരാസ്തമയോദയൌ। പൂര്ണാമാവാസ്യയോര്ജ്ഞേയൌ ജ്യോതിശ്ചക്രാനുവര്ത്തിനൌ ।। ൫൩.
വടക്കേ ദിശകളിൽ അവയുടെ ഉദയവും അസ്തമനവും ഇടയ്ക്കിടയിൽ നടക്കുന്നു; പൗർണ്ണമിയും അമാവാസ്യയും ദിവസങ്ങളിൽ അവ നക്ഷത്രചക്രത്തെ അനുഗമിച്ചാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
ദക്ഷിണായനമാര്ഗസ്ഥോ യദാ ഭവതി രശ്മിവാന്। തദാ സര്വഗ്രഹാണാം സ സൂര്യോഽധസ്താത് പ്രസര്പതി ।। ൫൩.
സൂര്യൻ ദക്ഷിണായനപാതയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളുടെയും താഴെകൂടിയാണ് അവൻ നീങ്ങുന്നത്.
വിസ്തീര്ണം മണ്ഡലം കൃത്വാ തസ്യോര്ദ്ധ്വഞ്ചരതേ ശശീ। നക്ഷത്രമണ്ഡലം കൃത്സ്നം സോമാദൂര്ദ്ധ്വം പ്രസര്പതി ।। ൫൩.
വലുതായ ഒരു വൃത്തം വരച്ച്, അതിന്റെ മുകളിൽ ചന്ദ്രൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു; മുഴുവൻ നക്ഷത്രവൃത്തവും ചന്ദ്രന്റെ മുകളിലൂടെയാണ് നീങ്ങുന്നത്.
നക്ഷത്രേഭ്യോ ബുധശ്വോര്ദ്ധ്വം ബുധാദൂര്ദ്ധ്വം ബൃഹസ്പതിഃ। തസ്മാച്ഛനൈശ്ചരശ്ചോര്ദ്ധ്വം തസ്മാത്സപ്തര്ഷിമണ്ഡലമ് । ഋഷീണാഞ്ചൈവ സപ്താനാം ധ്രുവ ഊര്ദ്ധ്വം വ്യവസ്ഥിതഃ ।। ൫൩.
നക്ഷത്രങ്ങളുടെ മുകളിലാണ് ബുധൻ, ബുധന്റെ മുകളിലാണ് ബൃഹസ്പതി, അതിന്റെ മുകളിലാണ് ശനിദേവൻ, അതിനുമുകളിലാണ് സപ്തർഷിമണ്ഡലം; ആ ഏഴു മഹർഷിമാരുടെ മുകളിലാണ് ധ്രുവതാരം നിലകൊള്ളുന്നത്.
ദ്വിഗുണേഷു സഹസ്രേഷു യോജനാനാം ശതേഷു ച। താരാഗ്രഹാന്തരാണി സ്യുരുപരിഷ്ടാദ്യഥാക്രമമ് ।। ൫൩.
രണ്ടായിരത്തി ഒരു നൂറ് യോജനങ്ങൾ വീതമുള്ള ദൂരങ്ങളിൽ നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും ഗ്രഹങ്ങളുടെയും ഇടവേളകൾ ക്രമമായി മുകളിലേക്ക് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഗ്രഹാശ്ച ചന്ദ്രസൂര്യൌ തു ദിവി ദിവ്യേന തേജസാ। നിത്യമൃക്ഷേഷു യുജ്യന്തി ഗച്ഛന്തി നിയമക്രമാത് ।। ൫൩.
ഗ്രഹങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ എന്നിവ ദിവ്യപ്രഭയോടെ എപ്പോഴും നക്ഷത്രങ്ങളുമായി ചേർന്ന്, നിയമാനുസൃതമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഗ്രഹനക്ഷത്രസൂര്യാസ്തു നീചോച്ചമൃദ്വവസ്ഥിതാഃ। സമാഗമേ ച ഭേദേ ച പശ്യന്തി യുഗപത് പ്രജാഃ ।। ൫൩.
ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, സൂര്യൻ എന്നിവ ഉച്ചസ്ഥിതിയിലും നീചസ്ഥിതിയിലും സമസ്ഥിതിയിലും നിലകൊള്ളുന്നു; സംയോജനത്തിലും വേർപാടിലും മനുഷ്യർ അവയെ ഒരേ സമയം കാണുന്നു.
പരസ്പരസ്ഥിതാഃ ഹ്യേതേ യുജ്യന്തേ ച പരസ്പരമ്। അസങ്കരേണ വിജ്ഞേയസ്തേഷാം യോഗസ്തു വൈ ബുധൈഃ ।। ൫൩.
ഇവ പരസ്പരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, പരസ്പരം ചേർന്നിരിക്കുന്നു; അവയുടെ സംയോജനങ്ങൾ ആശയക്കുഴപ്പമില്ലാതെ ജ്ഞാനികൾ മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്.
ഇത്യേഷ സന്നിവേശോ വഃ പൃഥിവ്യാം ജ്യൌതിഷസ്യ ച। ദ്വീപാനാമുദ്നധീനാം ച പര്വതാനാം തഥൈവ ച ।। ൫൩.
ഇങ്ങനെ ഭൂമിയുടെും ജ്യോതിശ്ചക്രത്തിന്റെയും, ദ്വീപുകളുടെ, സമുദ്രങ്ങളുടെ, പർവതങ്ങളുടെ ക്രമീകരണമാണ് നിങ്ങള്ക്ക് വിശദീകരിച്ചത്.
വര്ഷാണാം ച നദീനാഞ്ച യേഷു തേഷു വസന്തി വൈ। ഏതേ ചൈവ ഗ്രഹാഃ പൂര്വം നക്ഷത്രേഷു സമുത്ഥിതാഃ ।। ൫൩.
ജനങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന ദേശങ്ങളിലും നദികളിലും തുടങ്ങിയവയിലും ഈ ഗ്രഹങ്ങൾ ആദ്യം നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഉദിച്ചുവന്നു.
വിവസ്വാനദിതേഃ പുത്രഃ സൂര്യോ വൈ ചാക്ഷുഷേഽന്തരേ। വിശാഖാസു സമുത്പന്നോ ഗ്രഹാണാം പ്രഥമോ ഗ്രഹഃ ।। ൫൩.
അദിതിയുടെ പുത്രനായ സൂര്യൻ ചാക്ഷുഷമന്വന്തരത്തിൽ വിശാഖയിൽ ജനിച്ച് ഗ്രഹങ്ങളിൽ ആദ്യനായവനായി.
ത്വിഷിമാന് ധര്മ്മപുത്രസ്തു സോമോ വിശ്വാവസുസ്തഥാ। ശീതരശ്മിഃ സമുത്പന്നഃ കൃത്തികാസു നിശാകരഃ ।। ൫൩.
ധർമ്മപുത്രനായ തേജസ്സുള്ള സോമൻ, വിശ്വാവസു എന്നറിയപ്പെടുന്ന, തണുത്ത കിരണങ്ങളുള്ള രാത്രിയുടെ സ്രഷ്ടാവ്, കൃതികയിൽ ജനിച്ചു.
ഷോഡശാര്ചിര്ഭൃഗോഃ പുത്രഃ ശുക്രഃ സൂര്യാദനന്തരമ്। താരാഗ്രഹാണാം പ്രവരസ്തിഷ്യക്ഷേത്രേ സമുത്ഥിതഃ ।। ൫൩.
പതിനാറ് കിരണങ്ങളുള്ള ഭൃഗുപുത്രനായ ശുക്രൻ സൂര്യന്റെ ശേഷം തിഷ്യയിൽ ഉദിച്ചു, നക്ഷത്രഗ്രഹങ്ങളിൽ പ്രധാനനായവൻ.
ഗ്രഹശ്ചാങ്ഗിരസഃ പുത്രോ ദ്വാദശാര്ച്ചിര്ബൃഹസ്പതിഃ। ഫാല്ഗുനീഷു സമുത്പന്നഃ സര്വാസു ച ജഗദ്ഗുരുഃ ।। ൫൩.
അംഗിരസിന്റെ പുത്രനായ പന്ത്രണ്ടു കിരണങ്ങളുള്ള ബൃഹസ്പതി ഫാൽഗുനിയിൽ ജനിച്ചു, ലോകങ്ങളുടെ ഗുരുവാണ്.
നവാര്ചിര്ലോഹിതാങ്ഗസ്തു പ്രജാപതിസുതോ ഗ്രഹഃ । ആഷാഢാസ്വിഹ പൂര്വാസു സമുത്പന്ന ഇതി ശ്രുതിഃ ।। ൫൩.
ഒമ്പത് കിരണങ്ങളുള്ള ചുവന്ന ശരീരമുള്ള പ്രജാപതിയുടെ പുത്രനായ ഗ്രഹൻ, പൂർവാശാഢയിൽ ജനിച്ചതായി ശാസ്ത്രം പറയുന്നു.
രേവതീഷ്വേവ സപ്താര്ചി സ്തഥാ സൌരശനൈശ്ചരഃ। രോഹിണീഷു സമുത്പന്നൌ ഗ്രഹൌ ചന്ദ്രാര്കമര്ദ്ദനൌ ।। ൫൩.
രേവതിയിൽ ഏഴ് കിരണങ്ങളുള്ള ശനിദേവനും, രോഹിണിയിൽ ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും ബാധിക്കുന്ന രണ്ട് ഗ്രഹങ്ങളും ജനിച്ചു.
ഏതേ താരാഗ്രഹാശ്ചൈവ ബോദ്ധവ്യാ ഭാര്ഗവാദയ। ജന്മനക്ഷത്രപീഡാസു യാന്തി വൈഗുണ്യതാം യതഃ। സ്പൃശന്തേ തേന ദോഷേണ തതസ്താ ഗ്രഹഭക്തിഷു ।। ൫൩.
ഭാർഗവൻമുതൽ തുടങ്ങിയ ഈ നക്ഷത്രഗ്രഹങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കണം; ജന്മനക്ഷത്രം ദോഷം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ ഇവ ദുഷ്പ്രഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു, ആ ദോഷം മൂലം ഗ്രഹഫലങ്ങളിലും ബാധയുണ്ടാകും.
സര്വഗ്രഹാണാമേതേഷാമാദിരാദിത്യ ഉച്യതേ। താരാഗ്രഹാണാം ശുക്രസ്തു കേതൂനാഞ്ചൈവ ധൂമവാന് ।। ൫൩.
എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളിലുമിടയിൽ ആദ്യം പറയപ്പെടുന്നത് സൂര്യനാണ്. നക്ഷത്രഗ്രഹങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് ശുക്രനും, ധൂമവാനായ കെതുവാണ് ഉപഗ്രഹങ്ങളിൽ മുൻപന്തിയിലുള്ളത്.
ധ്രുവഃ കാലോ ഗ്രഹാണാം തു വിഭക്താനാം ചതുര്ദിശമ് । നക്ഷത്രാണാം ശ്രവിഷ്ഠാ സ്യാദയനാനാം തഥോത്തരമ് ।। ൫൩.
നാലു ദിശകളിലായി പിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗ്രഹങ്ങൾക്ക് കാലചിഹ്നമായി ധ്രുവതാരമാണ്. നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ശ്രവിഷ്ഠയാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്, അയനങ്ങളിൽ ഉത്തരായനമാണ് മുൻപന്തിയിലുള്ളത്.
വര്ഷാണാഞ്ചാപി പഞ്ചാനാമാദ്യഃ സംവത്സരഃ സ്മൃതഃ। ഋതൂനാം ശിശിരഞ്ചാപി മാസാനാം മാഘ ഏവ ച ।। ൫൩.
അഞ്ചു വർഷങ്ങളിൽ ആദ്യം സംവത്സരമാണ്. ঋതുക്കളിൽ ശിശിരം, മാസങ്ങളിൽ മാഘം ഇവയാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടവ.
പക്ഷാണാം ശുക്ലപക്ഷസ്തു തിഥീനാം പ്രതിപത്തഥാ। അഹോരാത്രവിഭാഗാനാമഹശ്ചാപി പ്രകീര്തിതമ് ।। ൫൩.
പക്ഷങ്ങളിൽ ശുക്ലപക്ഷം, തിഥികളിൽ പ്രതിപത്, അഹോരാത്ര വിഭാഗങ്ങളിൽ പകൽ ഇവയാണ് മുൻപന്തിയിലുള്ളത്.
മുഹൂര്ത്താനാം തഥൈവാദിര്മുഹൂര്ത്തോ രുദ്രദൈവതഃ। അക്ഷ്ണോശ്ചാപി നിമേഷാദിഃ കാലഃ കാലവിദോ മതഃ ।। ൫൩.
മുഹൂർത്തങ്ങളിൽ ആദ്യം രുദ്രമുഹൂർത്തമാണ്. കണ്ണിന്റെ വിഭാഗങ്ങളിൽ നിമിഷം തന്നെ സമയത്തിന്റെ ആരംഭം എന്ന് സമയജ്ഞർ പറയുന്നു.
ശ്രവണാന്തം ശ്രവിഷ്ഠാദിയുഗം സ്യാത് പഞ്ചവാര്ഷികമ്। ഭാനോര്ഗതിവിശേഷേണ ചക്രവത് പരിവര്ത്തതേ ।। ൫൩.
ശ്രവിഷ്ഠയിൽ തുടങ്ങിയും ശ്രവണത്തിൽ അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കാലഘട്ടം അഞ്ചുവർഷചക്രമാണ്. സൂര്യന്റെ പ്രത്യേകമായ ചലനത്താൽ ഇത് ചക്രംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ദിവാകരഃ സ്മൃതസ്തസ്മാത്കാലസ്തം വിദ്ധി ചേശ്വരമ്। ചതുര്വനിധാനാം ഭൂതാനാം പ്രവര്ത്തകനിവര്ത്തകഃ ।। ൫൩.
അതുകൊണ്ട് സൂര്യനെ തന്നെ കാലം എന്ന് ഓർമ്മിക്കുന്നു. സകല ജീവജാലങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തിനും അവസാനത്തിനും കാരണമാകുന്ന ഈശ്വരനായി അവനെ അറിയണം.
ഇത്യേഷ ജ്യോതിഷാമേവ സന്നിവേശോഽര്ഥനിശ്ചയാത്। ലോകസംവ്യവഹാരാര്ഥമീശ്വരേണ വിനിര്മിതഃ ।। ൫൩.
ഇങ്ങനെ, ലോകത്തിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടിയും അർത്ഥനിശ്ചയത്തിനും ഈ ദിവ്യവസ്തുക്കളുടെ ക്രമീകരണം ഈശ്വരൻ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഉത്പന്നഃ ശ്രവണേനാസൌ സംക്ഷിപ്തശ്ച ധ്രുവേ തഥാ। സര്വതോഽന്തേഷു വിസ്തീര്ണോ വൃക്ഷാകാര ഇതി സ്ഥിതിഃ ।। ൫൩.
ഇത് ശ്രവണത്തിൽ ആരംഭിച്ച് ധ്രുവത്തിൽ ചുരുങ്ങുകയും, എല്ലാ അറ്റങ്ങളിലും വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ രൂപം ഒരു വൃക്ഷംപോലെയാണ്.
ബുദ്ധിപൂര്വമ്ഭഗവതാ കല്പാദൌ സംപ്രകീര്തിതഃ। സാശ്രയഃ സോഽഭിമാനീ ച സര്വസ്യ ജ്യോതിരാത്മകഃ। വിശ്വരൂപഃ പ്രധാനസ്യ പരിണാമോഽയമദ്ഭുതഃ ।। ൫൩.
കല്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഭഗവാൻ ബുദ്ധിപൂർവ്വം ഇതിനെ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതിന് ഒരു ആധാരമുണ്ട്, സ്വാഭിമാനവും ഉണ്ട്, സകല ദിവ്യവസ്തുക്കളുടെ ആകൃതിയാണ്, പ്രധാനത്തിന്റെ അത്ഭുതകരമായ പരിവർത്തനമാണ്.