ഉപരിഷ്ടാത്രയസ്തേഷാം ഗ്രഹാ യേ ദൂരസര്പിണഃ। സൌരോഽങ്ഗിരാശ്ച വക്രശ്ച ജ്ഞേയാ മന്ദവിചാരിണഃ ।। ൫൩.
അവയുടെ മുകളിൽ മൂന്നു ഗ്രഹങ്ങളുണ്ട് — ദൂരേ സഞ്ചരിക്കുന്നവ. ചൊവ്വ, ബൃഹസ്പതി, ശനി — ഇവയെ മന്ദഗതിയുള്ളവരായി അറിയുന്നു.
തേഭ്യോഽധസ്താത്തു ചത്വാരഃ പുനരന്യേ മഹാഗ്രഹാഃ। സൂര്യഃ സോമോ ബുധശ്ചൈവ ഭാര്ഗവശ്ചൈവ ശീഘ്രഗാഃ ।। ൫൩.
അവയുടെ കീഴിൽ വീണ്ടും നാല് വലിയ ഗ്രഹങ്ങളുണ്ട് — സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, ബുധൻ, ശുക്രൻ. ഇവയെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരായി അറിയുന്നു.
യാവന്ത്യ സ്താരകാഃ കോട്യസ്താവദൃക്ഷാണി സര്വശഃ। വീഥീനാം നിയമാച്ചൈവമൃക്ഷമാര്ഗോ വ്യവസ്ഥിതഃ ।। ൫൩.
എത്രയോ കോടിയോളം താരങ്ങൾ ഉണ്ടോ, അത്രയേറെ നക്ഷത്രങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ഉണ്ട്. വഴികളുടെ ക്രമീകരണത്താൽ നക്ഷത്രമാർഗം ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഗതിസ്താസ്ത്വേവ സൂര്യസ്യ നീചോച്ചത്വേഽയനക്രമാത്। ഉത്തരായണ മാര്ഗസ്ഥോ യദാ പര്വസു ചന്ദ്രമാഃ। ബൌധം ബൌധോഽഥ സ്വര്ഭാനുഃ സ്വര്ഭാനോഃ സ്ഥാനമാസ്ഥിതഃ ।। ൫൩.
സൂര്യന്റെ ഗതി ഇങ്ങനെയാണ് — അവന്റെ താഴ്ന്നതും ഉയർന്നതുമായ സ്ഥിതികൾ അനുസരിച്ച്. കലകളിൽ ചന്ദ്രൻ ഉത്തരായണപഥത്തിൽ എത്തിയാൽ, ബുധനും പിന്നെ സ്വർഭാനുവും സ്വർഭാനുവിന്റെ സ്ഥാനം കൈവരിക്കുന്നു.
നക്ഷത്രാണി ച സര്വാണി നക്ഷത്രാണി വിശന്ത്യുത। ഗൃഹാണ്യേ താനി സര്വാണി ജ്യോതീംഷി സുകൃതാത്മനാമ് ।। ൫൩.
എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും നക്ഷത്രരാശികളിലേക്കാണ് പ്രവേശിക്കുന്നത്. ഇവ സദാചാരമുള്ളവരുടെ പ്രകാശമുള്ള വാസസ്ഥലങ്ങളാണ്.
കല്പാദൌ സംപ്രവൃത്താനി നിര്മിതാനി സ്വയമ്ഭുവാ। സ്ഥാനാന്യേതാനി തിഷ്ഠന്തി യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ് ।। ൫൩.
കല്പത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സ്വയംഭുവൻ ഇവിടങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു. ഈ സ്ഥലങ്ങൾ സകല ജീവികളും ലയിക്കുന്നതുവരെ നിലനിൽക്കും.
മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു ദേവതായതനാനി വൈ। അഭിമാനിനോഽവതിഷ്ടന്തി യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ് ।। ൫൩.
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ദേവതകളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ അവരവരുടെ അഭിമാനത്തോടെ ജീവികളുടെ ലയത്തോളം നിലനിൽക്കുന്നു.
അതീതൈസ്തു സഹാതീതാ ഭാവ്യാഭാവ്യൈഃ സുരാസുരൈഃ । വര്ത്തന്തേ വര്ത്തമാനൈശ്ച സ്ഥാനാനി സ്വൈഃ സുരൈഃ സഹ ।। ൫൩.
കഴിഞ്ഞവരോടും വരാനിരിക്കുന്നവരോടും ദേവന്മാരോടും അസുരന്മാരോടും കൂടെ, ഇപ്പോഴുള്ളവരും അവരവരുടെ ദേവന്മാരുമായി ഈ സ്ഥലങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു.
അസ്മിന് മന്വന്തരേ ചൈവ ഗ്രഹാ വൈമാനികാഃ സ്മൃതാഃ। വിവസ്വാനദിതേഃ പുത്രഃ സൂര്യോ വൈവസ്വതേഽന്തരേ ।। ൫൩.
ഈ മന്വന്തരത്തിൽ ഗ്രഹങ്ങളെ ദൈവികമായവയെന്നു കരുതുന്നു. വിവസ്വാൻനും അതിതിയുടെയും മകനായ സൂര്യൻ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ പെടുന്നു.
ത്വിഷിമാന്ധര്മപുത്രസ്തു സോമദേവോ വസുഃ സ്മൃതഃ। ശുക്രോ ദേവസ്തു വിജ്ഞേയോ ഭാര്ഗവോഽസുരരാജകഃ ।। ൫൩.
ത്വിഷിമാൻ ധർമ്മന്റെ മകനാണ്; അവൻ ചന്ദ്രദേവനും വസുവുമാണ്. ശുക്രൻ ഭാർഗവൻ, അസുരരാജാവായ ദേവതയാണെന്ന് അറിയണം.
ബൃഹത്തേജാഃ സ്മൃതോ ദേവോ ദേവാചാര്യോഽങ്ഗിരഃസുതഃ। ബുധോ മനോഹരശ്ചൈവ ത്വിഷിപുത്രസ്തു സ സ്മൃതഃ ।। ൫൩.
ബൃഹസ്പതി മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ള ദേവനും ദേവഗുരുവും അംഗിരസിന്റെ മകനുമാണ്. മനോഹരനായ ബുധൻ ത്വിഷിമാന്റെ മകനായും അറിയപ്പെടുന്നു.
അഗ്നിര്വികല്പാത് സംജജ്ഞേ യുവാഽസൌ ലോഹിതാധിപഃ। നക്ഷത്രഋക്ഷഗാമിന്യോ ദാക്ഷായണ്യഃ സ്മൃതാസ്തു താഃ ।। ൫൩.
അഗ്നി വികൽപ്പിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു, അവൻ യൗവനമുള്ള ചുവപ്പിന്റെ അധിപനാണ്. നക്ഷത്രങ്ങളിലും രാശികളിലുമുള്ള ദാക്ഷായണ്യർ അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.
സ്വര്ഭാനുഃ സിംഹികാപുത്രോ ഭൂതസന്താപനോഽസുരഃ। സോമര്ക്ഷഗ്രഹസൂര്യേ തു കീര്തിതാസ്ത്വഭിമാനിനഃ ।। ൫൩.
സിംഹികയുടെ മകനായ സ്വർഭാനു ജീവികളെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്ന അസുരനാണ്. ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ, സൂര്യൻ എന്നിവയിൽ പ്രശസ്തരായവർ അഭിമാനികളാണ്.
സ്ഥാനാന്യേതാന്യഥോക്താനി സ്ഥാനിന്യശ്ചൈവ ദേവതാഃ। ശുക്ലമഗ്നിമയം സ്ഥാനം സഹസ്രാംശോര്വിവസ്വതഃ ।। ൫൩.
മുകളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ ഈ സ്ഥലങ്ങളും അവയിൽ വസിക്കുന്ന ദേവതകളും വിവരിച്ചു. സഹസ്രകിരണനായ വിവസ്വാന്റെ വാസസ്ഥലം വെളുപ്പും അഗ്നിയുമാണ്.
സഹസ്രാംശോസ്ത്വിഷഃ സ്ഥാനമമ്മയം ശുക്ലമേവ ച। അഥ ശ്യാമം മനോജ്ഞസ്യ പഞ്ചരശ്മേര്ഗൃഹം സ്മൃതമ് ।। ൫൩.
ത്വിഷിമാന്റെ വാസസ്ഥലവും വെള്ളവും വെളുപ്പുമാണ്. അഞ്ചു കിരണങ്ങളുള്ള മനോജ്ഞന്റെ വാസസ്ഥലം കറുപ്പാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
ശുക്രസ്യാപ്യമ്മയം സ്ഥാനം സദ്മ ഷോഡശരശ്മിവത്। നവരശ്മേസ്തു യൂനോ ഹി ലോഹിതസ്ഥാനമമ്മയമ് ।। ൫൩.
ശുക്രന്റെ വാസസ്ഥലവും വെള്ളമാണ്, അവന്റെ ഭവനം പതിനാറു കിരണങ്ങളുള്ളതാണ്. നവകിരണങ്ങളുള്ള യുവാവിന്റെ ചുവപ്പിന്റെ വാസസ്ഥലവും വെള്ളമാണ്.
ഹരിശ്ചാപ്യം ബൃഹച്ചാപി ദ്വാദശാംശോര്ബൃഹസ്പതേഃ। അഷ്ട രശ്മേര്ഗൃഹം പ്രോക്തം കൃഷ്ണം ബുദ്ധസ്യ അമ്മയമ് ।। ൫൩.
ഹരിയുടെ വാസസ്ഥലവും വെള്ളമാണ്; പന്ത്രണ്ടു കിരണങ്ങളുള്ള ബൃഹസ്പതിയുടെതും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. എട്ടു കിരണങ്ങളുള്ളവന്റെ ഭവനം കറുപ്പാണ്, ബുധന്റെ വാസസ്ഥലവും വെള്ളമാണ്.
സ്വര്ഭാനോസ്താമസം സ്ഥാനം ഭൂതസന്താപനാലയമ്। വിജ്ഞേയാസ്താരകാഃ സര്വാസ്ത്വമ്മയാസ്ത്വേകരശ്മയഃ ।। ൫൩.
സ്വർഭാനുവിന്റെ വാസസ്ഥലം ഇരുണ്ടതും ജീവികൾക്ക് ദു:ഖം നൽകുന്നതുമാണ്. എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും വെള്ളവും ഓരോന്നും ഒരു കിരണമുള്ളവയുമാണ്.
ആശ്രയാഃ പുണ്യകീര്തീനാം സുശുക്ലാശ്ചൈവ വര്ണതഃ। ഘനതോയാത്മികാ ജ്ഞേയാഃ കല്പാദൌ വേദനിര്മിതാഃ ।। ൫൩.
പുണ്യകീർത്തിയുള്ളവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ അത്യന്തം വെളുപ്പാണ്. അവ ഘനമായ വെള്ളംപോലെയും കല്പത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ വേദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചതായും അറിയണം.
ഉച്ചത്വാദ്ദൃശ്യതേ ശീഘ്രമഭിവ്യക്തൈര്ഗഭസ്തിഭിഃ। തഥാ ദക്ഷിണമാര്ഗസ്ഥോ നീവിവീഥീസമാക്ഷിതഃ ।। ൫൩.
ഉയരം കൊണ്ടു അവ വളരെ വേഗത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു, അവയുടെ പ്രകാശകിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് തെളിയുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ദക്ഷിണപഥത്തിൽ നീവിവീഥി ചിഹ്നമായും കാണാം.
ഭൂമിലേഖാവൃതഃ സൂര്യഃ പൂര്ണാമാവാസ്യയോസ്തഥാ। നദൃശ്യതേ യഥാകാലം ശാഘ്രതോഽസ്തമുപൈതി ച ।। ൫൩.
ഭൂമിയുടെ രേഖ സൂര്യനെ മൂടുമ്പോൾ, പൗർണ്ണമിയും അമാവാസ്യയും സമയത്ത്, സൂര്യൻ സമയത്ത് കാണപ്പെടുന്നില്ല, വേഗത്തിൽ അസ്തമിക്കുന്നു.
തസ്മാദുത്തരമാര്ഗസ്ഥോ ഹ്യമാവാസ്യാം നിശാകരഃ। ദൃശ്യതേ ദക്ഷിണേ മാര്ഗേ നിയമാദ്ദൃശ്യതേ ന ച ।। ൫൩.
അതിനാൽ അമാവാസ്യയിൽ ചന്ദ്രൻ ഉത്തരപഥത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ കാണപ്പെടുന്നു; ദക്ഷിണപഥത്തിൽ നിയമപ്രകാരം കാണപ്പെടുന്നില്ല.
ജ്യോതിഷാം ഗതിയോഗേന സൂര്യാചന്ദ്രമസാവുഭൌ। സമാനകാലാസ്തമയൌ വിഷുവത്സു സമോദയൌ ।। ൫൩.
നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ചലനത്താൽ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും വിഷുവിനിടെ ഒരേ സമയത്ത് ഉദയം അസ്തമനം ചെയ്യുന്നു.
ഉത്തരാസു ച വീഥീഷു വ്യന്തരാസ്തമയോദയൌ। പൂര്ണാമാവാസ്യയോര്ജ്ഞേയൌ ജ്യോതിശ്ചക്രാനുവര്ത്തിനൌ ।। ൫൩.
വടക്കേ ദിശകളിൽ അവയുടെ ഉദയവും അസ്തമനവും ഇടയ്ക്കിടയിൽ നടക്കുന്നു; പൗർണ്ണമിയും അമാവാസ്യയും ദിവസങ്ങളിൽ അവ നക്ഷത്രചക്രത്തെ അനുഗമിച്ചാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
ദക്ഷിണായനമാര്ഗസ്ഥോ യദാ ഭവതി രശ്മിവാന്। തദാ സര്വഗ്രഹാണാം സ സൂര്യോഽധസ്താത് പ്രസര്പതി ।। ൫൩.
സൂര്യൻ ദക്ഷിണായനപാതയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളുടെയും താഴെകൂടിയാണ് അവൻ നീങ്ങുന്നത്.
വിസ്തീര്ണം മണ്ഡലം കൃത്വാ തസ്യോര്ദ്ധ്വഞ്ചരതേ ശശീ। നക്ഷത്രമണ്ഡലം കൃത്സ്നം സോമാദൂര്ദ്ധ്വം പ്രസര്പതി ।। ൫൩.
വലുതായ ഒരു വൃത്തം വരച്ച്, അതിന്റെ മുകളിൽ ചന്ദ്രൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു; മുഴുവൻ നക്ഷത്രവൃത്തവും ചന്ദ്രന്റെ മുകളിലൂടെയാണ് നീങ്ങുന്നത്.
നക്ഷത്രേഭ്യോ ബുധശ്വോര്ദ്ധ്വം ബുധാദൂര്ദ്ധ്വം ബൃഹസ്പതിഃ। തസ്മാച്ഛനൈശ്ചരശ്ചോര്ദ്ധ്വം തസ്മാത്സപ്തര്ഷിമണ്ഡലമ് । ഋഷീണാഞ്ചൈവ സപ്താനാം ധ്രുവ ഊര്ദ്ധ്വം വ്യവസ്ഥിതഃ ।। ൫൩.
നക്ഷത്രങ്ങളുടെ മുകളിലാണ് ബുധൻ, ബുധന്റെ മുകളിലാണ് ബൃഹസ്പതി, അതിന്റെ മുകളിലാണ് ശനിദേവൻ, അതിനുമുകളിലാണ് സപ്തർഷിമണ്ഡലം; ആ ഏഴു മഹർഷിമാരുടെ മുകളിലാണ് ധ്രുവതാരം നിലകൊള്ളുന്നത്.
ദ്വിഗുണേഷു സഹസ്രേഷു യോജനാനാം ശതേഷു ച। താരാഗ്രഹാന്തരാണി സ്യുരുപരിഷ്ടാദ്യഥാക്രമമ് ।। ൫൩.
രണ്ടായിരത്തി ഒരു നൂറ് യോജനങ്ങൾ വീതമുള്ള ദൂരങ്ങളിൽ നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും ഗ്രഹങ്ങളുടെയും ഇടവേളകൾ ക്രമമായി മുകളിലേക്ക് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഗ്രഹാശ്ച ചന്ദ്രസൂര്യൌ തു ദിവി ദിവ്യേന തേജസാ। നിത്യമൃക്ഷേഷു യുജ്യന്തി ഗച്ഛന്തി നിയമക്രമാത് ।। ൫൩.
ഗ്രഹങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ എന്നിവ ദിവ്യപ്രഭയോടെ എപ്പോഴും നക്ഷത്രങ്ങളുമായി ചേർന്ന്, നിയമാനുസൃതമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഗ്രഹനക്ഷത്രസൂര്യാസ്തു നീചോച്ചമൃദ്വവസ്ഥിതാഃ। സമാഗമേ ച ഭേദേ ച പശ്യന്തി യുഗപത് പ്രജാഃ ।। ൫൩.
ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, സൂര്യൻ എന്നിവ ഉച്ചസ്ഥിതിയിലും നീചസ്ഥിതിയിലും സമസ്ഥിതിയിലും നിലകൊള്ളുന്നു; സംയോജനത്തിലും വേർപാടിലും മനുഷ്യർ അവയെ ഒരേ സമയം കാണുന്നു.