ക്ഷേത്രാണ്യേതാനി വൈ പൂര്വമാപതന്തി ഗഭസ്തിഭിഃ। തേഷാം ക്ഷേത്രാണ്യഥാദത്തേ സൂര്യോ നക്ഷത്രതാങ്ഗതഃ ।। ൫൩.
ഈ സ്ഥലങ്ങൾ ആദ്യം സൂര്യകിരണങ്ങൾ എത്തുന്നു; സൂര്യൻ നക്ഷത്രാവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയുടെ സ്ഥലങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
തീര്ണാനാം സുകൃതേനേഹ സുകൃതാന്തേ ഗ്രഹാശ്രയാത് । താരാണാം താരകാ ഹ്യേതാഃ ശുക്ലത്വാച്ചൈവ താരകാഃ ।। ൫൩.
ഇവിടെ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവർക്കു, പ്രവൃത്തികളുടെ അവസാനം ഗ്രഹങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ, ഈ നക്ഷത്രങ്ങൾ താറാവുകൾ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവയുടെ വെളുപ്പിനാൽ അവയെ താറാവുകൾ എന്നും പറയുന്നു.
ദിവ്യാനാം പാര്ഥിവാനാഞ്ച നൈശാനാഞ്ചൈവ സര്വശഃ । ആദാനാന്നിത്യമാദിത്യസ്തമസാം തേജസാം മഹാന് ।। ൫൩.
ദിവ്യമായവ, ഭൂമിയിലെവ, രാത്രിയിലേതു എന്നിവയെ സ്വീകരിക്കുന്നതിലൂടെ സൂര്യൻ എപ്പോഴും ഇരുണ്ടതിലും പ്രകാശത്തിലും മഹത്തായവനാണ്.
സുവതി സ്പന്ദനാര്ഥേ ച ധാതുരേഷ വിഭാവ്യതേ। സവനാത്തേജസോഽപാഞ്ച തേനാസൌ സവിതാ മതഃ ।। ൫൩.
ചലനത്തിനും സ്പന്ദനത്തിനും അവൻ മൂലകമായി കാണപ്പെടുന്നു; സവനത്തിൽ നിന്ന് പ്രകാശം ഉത്ഭവിക്കുന്നു, അതിനാലാണ് അവനെ സവിറ്റാ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ബഹ്വര്ഥശ്ചന്ദ്ര ഇത്യേഷ ഹ്ലാദനേ ധാതുരിഷ്യതേ । ശുക്ലത്വേ ചാമൃതത്വേ ച ശീതത്വേ ച വിഭാവ്യതേ ।। ൫൩.
ചന്ദ്രൻ പലതരത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനാണ്; ശീതീകരണത്തിനായി അവൻ മൂലകമായി ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു; വെളുപ്പിലും അമൃതത്വത്തിലും തണുപ്പിലും അവൻ അറിയപ്പെടുന്നു.
സുര്യാചന്ദ്രമസോര്ദിവ്യേ മണ്ഡലേ ഭാസ്വരേ ഖഗേ। ജ്വലത്തേജോമയേ ശുക്ലേ വൃത്തകുമ്ഭനിഭേ ശുഭേ ।। ൫൩.
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ദിവ്യമായ പ്രകാശമുള്ള ആകാശമണ്ഡലത്തിൽ, ജ്വലിക്കുന്ന പ്രകാശത്താൽ, വെളുപ്പും വൃത്താകൃതിയും ഉജ്ജ്വലമായ കുമ്പംപോലെയുള്ള ഭംഗിയുമുള്ളവയാണ്.
ഘനതോയാത്മകം തത്ര മണ്ഡലം ശശിനഃ സ്മൃതമ്। ഘനതേജോമയം ശുക്ലം മണ്ഡലം ഭാസ്കരസ്യ തു ।। ൫൩.
അവിടെ ചന്ദ്രന്റെ വട്ടം കനത്ത വെള്ളത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നു പറയുന്നു. സൂര്യന്റെ വട്ടം വെളുത്തതും കനത്ത പ്രകാശത്തിൽ നിന്നുമാണ്.
വിശന്തി സര്വദേവാസ്തു സ്ഥാനാന്യേതാനി സര്വശഃ। മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു ഋക്ഷസൂര്യഗ്രഹാശ്രയാഃ ।। ൫൩.
എല്ലാ ദേവന്മാരും ഈ നിലയിലേക്കാണ് പൂർണ്ണമായി പ്രവേശിക്കുന്നത്. ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും അവരെ നക്ഷത്രങ്ങളോടും സൂര്യനോടും ഗ്രഹങ്ങളോടും ചേർത്ത് കാണുന്നു.
താനി ദേവഗൃഹാണ്യേവ തദാഖ്യാസ്തേ ഭവന്തി ച। സൌരം സൂര്യോ വിശസ്ഥാനം സൌമ്യം സോമസ്തഥൈവ ച ।। ൫൩.
ഇവ ദേവന്മാരുടെ ഭവനങ്ങളാണ്, അവയ്ക്ക് അതേ പേരുകളാണ് വിളിക്കുന്നത്. സൂര്യൻ തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു, ചന്ദ്രനും അതുപോലെ തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ശൌക്രം ശുക്രോ വിശസ്ഥാനം ഷോഡശാര്ച്ചിഃ പ്രതാപവാന്। ബൃഹദ്ബൃഹസ്പതിശ്ചൈവ ലോഹിതശ്ചൈവ ലൌഹിതഃ । ശാനൈശ്ചരം തഥാ സ്ഥാനം ദേവ ശ്ചൈവ ശനൈശ്ചരഃ ।। ൫൩.
ശുക്രൻ തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക്, പതിനാറു കിരണങ്ങളാൽ തിളങ്ങുന്നവനായി, പ്രവേശിക്കുന്നു. ബൃഹസ്പതി, ലോഹിതൻ (ചൊവ്വ), ശനിശ്ചരൻ — ഇവരും ഓരോരുത്തരുടെയും ഭവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
ആദിത്യരശ്മിസംയോഗാത് സംപ്രകാശാത്മികാഃ സ്മൃതാഃ । നവയോജനസാഹസ്രോ വിഷ്കമ്ഭഃ സവിതുഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൩.
സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളുമായി ചേർന്നതിനാൽ അവയെ പ്രകാശമുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു. സൂര്യന്റെ വട്ടം ഒമ്പതിനായിരം യോജനമാണ് എന്നു പറയുന്നു.
ത്രിഗുണസ്തസ്യ വിസ്താരോ മണ്ഡലഞ്ച പ്രമാണതഃ। ദ്വിഗുണഃ സൂര്യവിസ്താരാദ്വിസ്താരഃ ശശിനഃ സ്മൃതഃ ।। ൫൩.
അത് മൂന്നു മടങ്ങ് വലുപ്പമുള്ളതാണ്, അതിന്റെ വട്ടവും അതനുസരിച്ചാണ്. സൂര്യന്റെ വലുപ്പത്തേക്കാൾ രണ്ടിരട്ടി വലുപ്പമാണ് ചന്ദ്രന്റെ വട്ടത്തിന്.
തുല്യസ്തയോസ്തു സ്വര്ഭാനുര്ഭൂത്വാധസ്താത് പ്രസര്പതി। ഉദ്ധൃത്യ പാര്ഥിവച്ഛായാം നിര്മിതോ മണ്ഡലാകൃതിഃ ।। ൫൩.
സ്വർഭാനു ഇരുവരോടും തുല്യനായവനായി അവര്ക്ക് കീഴിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെ നിഴൽ എടുത്ത് വട്ടത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സ്വര്ഭാനോസ്തു ബൃഹത് സ്ഥാനന്നിര്മിതം യത്തമോമയമ്। ആദിത്യാത്തച്ച നിഷ്ക്രമ്യ സോമം ഗച്ഛതി പര്വസു ।। ൫൩.
സ്വർഭാനുവിന്റെ വലിയ ഭവനം ഇരുണ്ടതിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. സൂര്യനിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്ന്, ചന്ദ്രന്റെ കലകളിൽ ചന്ദ്രനിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ആദിത്യമേതി സോമാച്ച പുനഃ സോമഞ്ച പര്വസു। സ്വര്ഭാസാനുദതേ യസ്മാത്തതഃ സ്വര്ഭാനുരുച്യതേ ।। ൫൩.
അത് വീണ്ടും ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് സൂര്യനിലേക്കാണ് കലകളിൽ പോകുന്നത്. സ്വർഭാനുവിന്റെ പ്രകാശത്തോടൊപ്പം ഉയർന്നുവരുന്നതുകൊണ്ടാണ് അതിന് സ്വർഭാനു എന്ന പേര്.
ചന്ദ്രസ്യ ഷോഡശോ ഭാഗോ ഭാര്ഗവശ്ച നിധീയതേ। വിഷ്കമ്ഭാന്മണ്ഡലാച്ചൈവ യോജനാഗ്രാത് പ്രമാണതഃ ।। ൫൩.
ചന്ദ്രന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം ഭാർഗവനു (ശുക്രന്) ആണ്. വട്ടത്തിന്റെ വിസ്തൃതിയും യോജനത്തിന്റെ അറ്റം മുതൽ അളക്കുന്നു.
ഭാര്ഗവാത്പാദഹീനസ്തു വിജ്ഞേയോ വൈ ബൃഹസ്പതിഃ। ബുഹസ്പതേഃ പാദഹീനൌ കുജസൌരാവുഭൌ സ്മൃതൌ । വിസ്താരാന്മണ്ഡലാച്ചൈവ പാദഹീനസ്തയോര്ബുധഃ ।। ൫൩.
ഭാർഗവനേക്കാൾ പാദം കുറവാണ് ബൃഹസ്പതിക്ക്. ബൃഹസ്പതിക്കേക്കാൾ പാദം കുറവാണ് ചൊവ്വക്കും ശനിക്കും. അവരുടേയും വട്ടത്തിനും വിസ്തൃതിക്കും പാദം കുറവാണ് ബുധന്.
താരാനക്ഷത്രരൂപാണി സ്വപുഷ്മന്തീഹ യാനി വൈ। ബുധേന സമതുല്യാനി വിസ്താരാന്മണ്ഡലാദഥ ।। ൫൩.
ഇവിടെ തങ്ങളുടെ പ്രകാശം ഉള്ള നക്ഷത്രങ്ങളും താരകളും ബുധനോടു തുല്യമായ വിസ്തൃതിയിലാണ്, വട്ടം അളക്കുമ്പോൾ.
പ്രായശശ്ചന്ദ്രയോഗാനി വിദ്യാദൃക്ഷാണി തത്ത്വവിത്। താരാനക്ഷത്രരൂപാണി ഹീനാനി തു പരസ്പരമ് ।। ൫൩.
യഥാർത്ഥം അറിയുന്നവൻ അറിയണം — അധികം നക്ഷത്രങ്ങൾ ചന്ദ്രനോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്നു. താരങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളുമൊക്കെ പരസ്പരം കുറവാണ്.
ശതാനി പഞ്ച ചത്വാരി ത്രീണി ദ്വേ ചൈവ യോജനേ। പൂര്വാപരനികൃഷ്ടാനി താരകാമണ്ഡലാനി തു। യോജനാന്യര്ദ്ധമാത്രാണി തേഭ്യോ ഹ്രസ്വം ന വിദ്യതേ ।। ൫൩.
അവിടെ അഞ്ചു നൂറ്, നാലു നൂറ്, മൂന്നു നൂറ്, രണ്ടു നൂറ് യോജന വലുപ്പമുള്ള താരവട്ടങ്ങൾ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും കൂടുതൽ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവയിൽ ഒന്നും അർദ്ധ യോജനത്തേക്കാൾ ചെറിയതല്ല.
ഉപരിഷ്ടാത്രയസ്തേഷാം ഗ്രഹാ യേ ദൂരസര്പിണഃ। സൌരോഽങ്ഗിരാശ്ച വക്രശ്ച ജ്ഞേയാ മന്ദവിചാരിണഃ ।। ൫൩.
അവയുടെ മുകളിൽ മൂന്നു ഗ്രഹങ്ങളുണ്ട് — ദൂരേ സഞ്ചരിക്കുന്നവ. ചൊവ്വ, ബൃഹസ്പതി, ശനി — ഇവയെ മന്ദഗതിയുള്ളവരായി അറിയുന്നു.
തേഭ്യോഽധസ്താത്തു ചത്വാരഃ പുനരന്യേ മഹാഗ്രഹാഃ। സൂര്യഃ സോമോ ബുധശ്ചൈവ ഭാര്ഗവശ്ചൈവ ശീഘ്രഗാഃ ।। ൫൩.
അവയുടെ കീഴിൽ വീണ്ടും നാല് വലിയ ഗ്രഹങ്ങളുണ്ട് — സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, ബുധൻ, ശുക്രൻ. ഇവയെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരായി അറിയുന്നു.
യാവന്ത്യ സ്താരകാഃ കോട്യസ്താവദൃക്ഷാണി സര്വശഃ। വീഥീനാം നിയമാച്ചൈവമൃക്ഷമാര്ഗോ വ്യവസ്ഥിതഃ ।। ൫൩.
എത്രയോ കോടിയോളം താരങ്ങൾ ഉണ്ടോ, അത്രയേറെ നക്ഷത്രങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ഉണ്ട്. വഴികളുടെ ക്രമീകരണത്താൽ നക്ഷത്രമാർഗം ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഗതിസ്താസ്ത്വേവ സൂര്യസ്യ നീചോച്ചത്വേഽയനക്രമാത്। ഉത്തരായണ മാര്ഗസ്ഥോ യദാ പര്വസു ചന്ദ്രമാഃ। ബൌധം ബൌധോഽഥ സ്വര്ഭാനുഃ സ്വര്ഭാനോഃ സ്ഥാനമാസ്ഥിതഃ ।। ൫൩.
സൂര്യന്റെ ഗതി ഇങ്ങനെയാണ് — അവന്റെ താഴ്ന്നതും ഉയർന്നതുമായ സ്ഥിതികൾ അനുസരിച്ച്. കലകളിൽ ചന്ദ്രൻ ഉത്തരായണപഥത്തിൽ എത്തിയാൽ, ബുധനും പിന്നെ സ്വർഭാനുവും സ്വർഭാനുവിന്റെ സ്ഥാനം കൈവരിക്കുന്നു.
നക്ഷത്രാണി ച സര്വാണി നക്ഷത്രാണി വിശന്ത്യുത। ഗൃഹാണ്യേ താനി സര്വാണി ജ്യോതീംഷി സുകൃതാത്മനാമ് ।। ൫൩.
എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും നക്ഷത്രരാശികളിലേക്കാണ് പ്രവേശിക്കുന്നത്. ഇവ സദാചാരമുള്ളവരുടെ പ്രകാശമുള്ള വാസസ്ഥലങ്ങളാണ്.
കല്പാദൌ സംപ്രവൃത്താനി നിര്മിതാനി സ്വയമ്ഭുവാ। സ്ഥാനാന്യേതാനി തിഷ്ഠന്തി യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ് ।। ൫൩.
കല്പത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സ്വയംഭുവൻ ഇവിടങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു. ഈ സ്ഥലങ്ങൾ സകല ജീവികളും ലയിക്കുന്നതുവരെ നിലനിൽക്കും.
മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു ദേവതായതനാനി വൈ। അഭിമാനിനോഽവതിഷ്ടന്തി യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ് ।। ൫൩.
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ദേവതകളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ അവരവരുടെ അഭിമാനത്തോടെ ജീവികളുടെ ലയത്തോളം നിലനിൽക്കുന്നു.
അതീതൈസ്തു സഹാതീതാ ഭാവ്യാഭാവ്യൈഃ സുരാസുരൈഃ । വര്ത്തന്തേ വര്ത്തമാനൈശ്ച സ്ഥാനാനി സ്വൈഃ സുരൈഃ സഹ ।। ൫൩.
കഴിഞ്ഞവരോടും വരാനിരിക്കുന്നവരോടും ദേവന്മാരോടും അസുരന്മാരോടും കൂടെ, ഇപ്പോഴുള്ളവരും അവരവരുടെ ദേവന്മാരുമായി ഈ സ്ഥലങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു.
അസ്മിന് മന്വന്തരേ ചൈവ ഗ്രഹാ വൈമാനികാഃ സ്മൃതാഃ। വിവസ്വാനദിതേഃ പുത്രഃ സൂര്യോ വൈവസ്വതേഽന്തരേ ।। ൫൩.
ഈ മന്വന്തരത്തിൽ ഗ്രഹങ്ങളെ ദൈവികമായവയെന്നു കരുതുന്നു. വിവസ്വാൻനും അതിതിയുടെയും മകനായ സൂര്യൻ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ പെടുന്നു.
ത്വിഷിമാന്ധര്മപുത്രസ്തു സോമദേവോ വസുഃ സ്മൃതഃ। ശുക്രോ ദേവസ്തു വിജ്ഞേയോ ഭാര്ഗവോഽസുരരാജകഃ ।। ൫൩.
ത്വിഷിമാൻ ധർമ്മന്റെ മകനാണ്; അവൻ ചന്ദ്രദേവനും വസുവുമാണ്. ശുക്രൻ ഭാർഗവൻ, അസുരരാജാവായ ദേവതയാണെന്ന് അറിയണം.