വായുപുരാണമ്

സ തസ്യ ബ്രഹ്മണാ സൃഷ്ടോ രഥോ ഹ്യര്ഥവശേന തു। അസങ്ഗഃ കാഞ്ചനോ ദിവ്യോ യുക്തഃ പരമഗൈര്ഹയൈഃ ।। ൫൧.

ബ്രഹ്മാവു പ്രത്യേക കാരണത്താൽ സൃഷ്ടിച്ച ആ രഥം, ബന്ധനമില്ലാത്തതും പൊന്നുപോലും ദിവ്യവും അതിവേഗം ഓടുന്ന ഉത്തമ കുതിരകളാൽ കെട്ടിയതുമാണ്.

ഛന്ദോഭിര്വാജിരൂപൈസ്തു യതഃ ശുക്രസ്തതഃ സ്ഥിതഃ। വരുണസ്യന്ദനസ്തേഹ ലക്ഷണൈഃ സദൃശസ്തു സഃ। തേ നാഽസൌ സര്പതിവ്യോമ്നി ഭാസ്വതാ തു ദിവാകരഃ ।। ൫൧.

ഛന്ദസ്സുകൾ കുതിരകളുടെ രൂപത്തിൽ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു; ശുക്രൻ മുന്നിൽ. വരുണന്റെ രഥവും അതുപോലെയാണ്. അങ്ങനെ പ്രകാശമുള്ള സൂര്യൻ ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു.

അഥേമാനി തു സൂര്യസ്യ പ്രത്യങ്ഗാനി രഥസ്യ തു। സംവത്സരസ്യാവയവൈഃ കല്പിതാനി യഥാ ക്രമമ് ।। ൫൧.

ഇപ്പോൾ, വർഷത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളെ അനുസരിച്ച് ക്രമത്തിൽ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്ന സൂര്യന്റെ രഥത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ ഇവയാണ്.

അഹസ്തു നാഭിഃ സൂര്യസ്യ ഏകചക്രഃ സ വൈ സ്മൃതഃ। ആരാഃ പഞ്ചര്ത്തവസ്തസ്യ നേമിഃ ഷഢൃതവഃ സ്മൃതാഃ ।। ൫൧.

ദിവസം സൂര്യന്റെ നാഭിയാണ്, അതാണ് ഏകചക്രം എന്നു വിളിക്കുന്നത്. അതിന്റെ അഞ്ചു ആറുകൾ പഞ്ചരുതുക്കൾ, ആറ് ഋതുക്കൾ നെമിയാണ്.

രഥനീഡഃ സ്മൃതോ ഹ്യബ്ദസ്ത്വയനേ കൂബരാവുഭൌ । മുഹൂര്താ ബന്ധുരാസ്തസ്യ ശമ്യാ തസ്യ കലാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൫൧.

രഥത്തിന്റെ ശരീരം വർഷമാണ്; അയനങ്ങൾ രണ്ട് അക്ഷങ്ങൾ; മുഹൂർത്തങ്ങൾ ബന്ധനങ്ങൾ; ശമികൾ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ.

തസ്യ കാഷ്ഠാഃ സ്മൃതാ ഘോണാ ഈഷാദണ്ഡഃ ക്ഷണാംസ്തു വൈ। നിമേഷാശ്ചാനുകര്ഷോഽസ്യ ഈഷാ ചാസ്യ ലവാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൫൧.

കഷ്ടങ്ങൾ ഘോണകളാണ്, ഇഷദണ്ഡം ക്ഷണങ്ങൾ, നിമിഷങ്ങൾ അളവുകൾ, ലവങ്ങൾ ഇഷയാണ്.

രാത്രിര്വരൂഥോ ഘര്മോഽസ്യ ധ്വജ ഊര്ദ്ധ്വസമുച്ഛ്രിതഃ। യുഗാക്ഷകോടീ തേ തസ്യ അര്ഥകാമാവുഭൌ സ്മൃതൌ ।। ൫൧.

രാത്രി മറച്ചിടലാണ്, ചൂട് അതിന്റെ ഉയർന്ന പതാക. യോക്‌ക്കിന്റെ രണ്ട് അറ്റങ്ങൾ ഉദ്ദേശവും ആഗ്രഹവും ആയി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.

സപ്താശ്വരൂപാശ്ഛന്ദാംസി വഹന്തേ വാമതോ ധുരാമ്। ഗായത്രീ ചൈവ ത്രിഷ്ടുപ് ച അനുഷ്ടുബ് ജഗതീ തഥാ ।। ൫൧.

ഏഴ് കുതിരകളുടെ രൂപത്തിലുള്ള ഛന്ദസ്സുകൾ ഇടതുവശത്ത് ധുരം വഹിക്കുന്നു: ഗായത്രീ, ത്രിഷ്ടുപ്, അനുഷ്ടുപ്, ജഗതീ എന്നിവയും.

പങ്ക്തിശ്ച ബൃഹതീ ചൈവ ഉഷ്ണിക് ചൈവ തു സപ്തമമ്। അക്ഷേ ചക്രം നിബദ്ധന്തു ധ്രുവേ ത്വക്ഷഃ സമര്പിതഃ ।। ൫൧.

പങ്ക്തി, ബൃഹതീ, ഉഷ്ണിക് എന്നിവയും ഏഴാമത്തേത്. ചക്രം അക്ഷത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; അക്ഷം ധ്രുവനക്ഷത്രത്തിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നു.

സഹചക്രോ ഭ്രമത്യക്ഷഃ സഹാക്ഷോ ഭ്രമതി ധ്രുവഃ। അക്ഷഃ സഹൈവ ചക്രേണ ഭ്രമതേഽസൌ ധ്രുവേരിതഃ ।। ൫൧.

ചക്രത്തോടൊപ്പം അക്ഷം ചുറ്റുന്നു; അക്ഷത്തോടൊപ്പം ധ്രുവൻ ചുറ്റുന്നു; അക്ഷവും ചക്രവും ഒരുമിച്ച് ധ്രുവനക്ഷത്രം ചലിപ്പിക്കുന്നു.

ഏവമര്ഥ വശാത്തസ്യ സന്നിവേശോ രഥസ്യ തു। തഥാ സംയോഗഭാഗേന സംസിദ്ധോ ഭാസ്വരോ രഥഃ ।। ൫൧.

ഇങ്ങനെ, അവയുടെ ഉദ്ദേശം അനുസരിച്ച് രഥത്തിന്റെ ക്രമീകരണം. അങ്ങനെ സംയോജനത്തിലൂടെ പ്രകാശമുള്ള രഥം പൂർണ്ണമാകുന്നു.

തേനാഽസൌ തരണിര്ദേവസ്തരസാ സര്പതേ ദിവി। യുഗാക്ഷകോടിസമ്ബദ്ധൌ രശ്മീ ദ്വൌ സ്യന്ദനസ്യ ഹി ।। ൫൧.

ഇതുകൊണ്ട് അതിവേഗം സഞ്ചരിക്കുന്ന സൂര്യദേവൻ ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു; രഥത്തിന്റെ രണ്ട് കിരണങ്ങൾ യോക്‌ക്കും അക്ഷത്തിനും അറ്റങ്ങളിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

ധ്രുവേണ ഭ്രമതോ രശ്മീ വിചക്രയുഗയോസ്തു വൈ। ഭ്രമതോ മണ്ഡലാനി സ്യുഃ ഖേചരസ്യ രഥസ്യ തു ।। ൫൧.

ധ്രുവനക്ഷത്രത്തോടും ഇരട്ടചക്രത്തോടും കൂടി കിരണങ്ങൾ ചുറ്റുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന രഥത്തിന്റെ വൃത്തങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.

യുഗാക്ഷകോടീ തേ തസ്യ ദക്ഷിണേ സ്യന്ദനസ്യ തു। ധ്രുവേണ സംഗൃഹീതേ വൈ ദ്വിചക്രശ്വേതരജ്ജുവത് ।। ൫൧.

ആ രഥത്തിന്റെ വലതുവശത്ത് ഇരുവശങ്ങളിലുമുള്ള യോകിന്റെ അറ്റങ്ങൾ ധ്രുവനാൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ രഥത്തിന് രണ്ട് ചക്രങ്ങളും വെള്ളരശ്മികളും ഉണ്ട്.

ഭ്രമന്തമനുഗച്ഛേതാം ധ്രുവം രശ്മീ തു താവുഭൌ । യുഗാക്ഷ കോടീ തേ തസ്യ വാതോര്മീ സ്യന്ദനസ്യ തു ।। ൫൧.

ധ്രുവൻ ചുറ്റുമ്പോൾ ആ രണ്ടു രശ്മികളും അവനെ പിന്തുടരുന്നു; ആ രഥത്തിന്റെ യോകിന്റെ അറ്റങ്ങൾ കാറ്റിന്റെ തിരകളാണ്.

കീലാസക്തോ യഥാ രജ്ജുര്ഭ്രമതേ സര്വതോ ദിശമ്। ഹ്രസതസ്തസ്യ രശ്മീ തൌ മണ്ഡലേഷൂത്തരായണേ ।। ൫൧.

ഒരു കിളി കയറ്റിയ കയറുപോലെ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ചുറ്റുന്നതുപോലെ, ഉത്തരായണത്തിൽ ചുറ്റുമ്പോൾ ആ രണ്ടു രശ്മികൾ വൃത്തങ്ങളിൽ ചുരുങ്ങുന്നു.

വര്ദ്ധേതേ ദക്ഷിണേ ചൈവ ഭ്രമതോ മണ്ഡലാനി തു। ധ്രുവേണ സംഗൃഹീതൌ തു രസ്മീ വൈ നയതോ രവിമ് ।। ൫൧.

ദക്ഷിണായണത്തിൽ വൃത്തങ്ങൾ ചുറ്റുമ്പോൾ അവ ദൈർഘ്യം കൂടുന്നു; ധ്രുവൻ പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ആ രശ്മികൾ സൂര്യനെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു.

ആകൃഷ്യേതേ യദാ തൌ വൈ ധ്രുവേണ സമധിഷ്ഠിതൌ। തദാ സോഽഭ്യന്തരം സൂര്യോ ഭ്രമതേ മണ്ഡലാനി തു ।। ൫൧.

ധ്രുവൻ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആ രണ്ട് രശ്മികൾ അകത്തേക്ക് വലിക്കുമ്പോൾ, സൂര്യൻ അകത്തെ വൃത്തങ്ങളിൽ ചുറ്റുന്നു.

അശീതിമണ്ഡലശതം കാഷ്ഠയോരുഭയോശ്ചരന് । ധ്രുവേണ മുച്യമാനാഭ്യാം രശ്മിഭ്യാം പുനരേവ തു ।। ൫൧.

എൺപത് നൂറ് വൃത്തങ്ങൾ ഇരുവശത്തും കടന്ന്, ആ രണ്ടു രശ്മികളിൽ നിന്ന് ധ്രുവൻ വിടുവിക്കുമ്പോൾ, സൂര്യൻ വീണ്ടും തിരികെ വരുന്നു.

തഥൈവ ബാഹ്യതഃ സൂര്യോ ഭ്രമതേ മണ്ഡലാനി തു। ഉദ്വേഷ്ടയന് സ വേഗേന മണ്ഡലാനി തു ഗച്ഛതി ।। ൫൧.

അதே പോലെ സൂര്യൻ പുറത്തുള്ള വൃത്തങ്ങളിൽ വേഗത്തിൽ ചുറ്റിക്കൊണ്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു.

സ രഥോഽധിഷ്ഠിതോ ദേവൈരാദിത്യൈഋഷിഭിസ്തഥാ। ഗന്ധര്വൈരപ്സരോഭിശ്ച ഗ്രാമണീസര്പരാക്ഷസൈഃ ।। ൫൨.

ആ രഥം ദേവന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, മഹർഷികൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, പ്രധാനികൾ, പാമ്പുകൾ, റാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.

ഏതേ വസന്തി വൈ സൂര്യേ ദ്വൌ ദ്വൌ മാസൌ ക്രമേണ തു। ധാതാര്യമാ പുലസ്ത്യശ്ച പുലഹശ്ച പ്രജാപതിഃ ।। ൫൨.

ഇവരിൽ ഓരോരുത്തരും രണ്ട് മാസങ്ങൾ വീതം സൂര്യനിൽ വസിക്കുന്നു: ധാതാവ്, അര്യമൻ, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, പ്രജാപതി.

ഉരഗോ വാസുകിശ്ചൈവ സങ്കീര്ണാരശ്ച താവുഭൌ। തുമ്ബുരുര്നാരദശ്ചൈവ ഗന്ധര്വൌ ഗായതാം വരൌ ।। ൫൨.

പാമ്പായ വാസുകിയും സംകീർണ്ണനും; ഗായനത്തിൽ പ്രഗത്ഭന്മാരായ ഗന്ധർവന്മാർ തുംബുരുവും നാരദനും.

ക്രതുസ്ഥല്യപ്സരാശ്ചൈവ തഥാ വൈ പുഞ്ജികസ്ഥലീ। ഗ്രാമണീ രഥകൃച്ഛ്രശ്ച തപോര്യശ്ചൈവ താവുഭൌ ।। ൫൨.

ക്രതുസ്ഥലിയും അപ്സരസ്സുകളും, പുഞ്ചികസ്ഥലിയും; പ്രധാനികളായ രഥകൃച്ഛ്രനും തപോര്യനും.

രക്ഷോ ഹേതിഃ പ്രഹേതിശ്ച യാതുധാനാവുദാഹൃതൌ। മധുമാധവയോരേഷ ഗണോ വസതി ഭാസ്കരേ ।। ൫൨.

രാക്ഷസന്മാരായ ഹേതിയും പ്രഹേതിയും, യാതുധാനന്മാരായ ഇരുവരും; മധു, മാധവ മാസങ്ങളിൽ ഈ സംഘം സൂര്യനിൽ വസിക്കുന്നു.

വാസന്തൌ ഗ്രൈഷ്മികൌ മാസൌ മിത്രശ്ച വരുണശ്ച ഹ। ഋഷിരത്രിര്വസിഷ്ഠശ്ച തക്ഷകോ രമ്ഭ ഏവ ച ।। ൫൨.

വസന്തം, ഗ്രീഷ്മം മാസങ്ങളിൽ മിത്രനും വരുണനും, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ എന്നീ മഹർഷികൾ, പാമ്പായ തക്ഷകൻ, രംഭയും വസിക്കുന്നു.

മേനകാ സഹജന്യാ ച ഗന്ധര്വൌ ച ഹഹാ ഹുഹൂഃ। രഥസ്വനശ്ച ഗ്രാമണ്യോ രഥചിത്രശ്ച താവുഭൌ ।। ൫൨.

മേനകയും സഹജന്യയും, ഗന്ധർവന്മാരായ ഹഹാ, ഹുഹൂ, പ്രധാനികളായ രഥസ്വനനും രഥചിത്രനും.

പൌരുഷേയോ ധവശ്ചൈവ യാതുധാനാവുദാഹൃതൌ। ഏതേ വസന്തി വൈ സൂര്യേ മാസയോഃ ശുചിശുക്രയോഃ ।। ൫൨.

പൗരുഷേയനും ധവനും എന്ന രണ്ടു യാതുധാനന്മാർ; ശുചി, ശുക്ര മാസങ്ങളിൽ ഇവർ സൂര്യനിൽ വസിക്കുന്നു.

തതഃ സൂര്യേ പുനസ്ത്വന്യാ നിവസന്തീഹ ദേവതാഃ। ഇന്ദ്രശ്ചൈവ വിവസ്വാംശ്ച അങ്ഗിരാ ഭൃഗുരേവ ച ।। ൫൨.

അതിനുശേഷം സൂര്യനിൽ മറ്റു ദേവതകളും വസിക്കുന്നു: ഇന്ദ്രൻ, വിവസ്വാൻ, അങ്കിരസ്സ്, ഭൃഗു.