ഉത്തരം യദഗസ്ത്യസ്യ അജവീഥ്യാശ്ച ദക്ഷിണമ്। പിതൃയാണഃ സ വൈ പന്ഥാ വൈശ്വാനരപഥാദ്ബഹിഃ ॥ ൫൦.
അഗസ്ത്യയുടെ വടക്കിലും അജവീഥിയുടെ തെക്കിലും പിതൃകളുടെ പാതയാണ്; അത് വൈശ്വാനരപഥത്തിന് പുറത്താണ്.
തത്രാസതേ പ്രജാവന്തോ മുനയോ ഹ്യഗ്നിഹോത്രിണഃ । ലോകസ്യ സന്താനകരാഃ പിതൃയാണേ പഥി സ്ഥിതാഃ ॥ ൫൦.
അവിടെ, അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുന്ന, സന്തതിയുള്ള, ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് കാരണമായ മുനികൾ പിതൃപഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭൂതാരമ്ഭ കൃതം കര്മ ആശിഷാ ഋത്വിഗുച്യതേ । പ്രാരഭന്തേ ലോകകാമാസ്തേഷാം പന്ഥാഃ സ ദക്ഷിണഃ ॥ ൫൦.
ഭൂതങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിനായി ചെയ്ത കർമ്മം, യജ്ഞികർ 'ആശിഷാ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ലോകങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അതിനെ ആരംഭിക്കുന്നു; അവർക്കാണ് ആ തെക്കൻ പാത.
ചലിതന്തേ പുനര്ദ്ധര്മം സ്ഥാപയന്തി യുഗേ യുഗേ। സന്തത്യാ തപസാ ചൈവ മര്യാദാഭിഃ ശ്രുതേന ച ॥ ൫൦.
അവർ വഴിതിരിയുമ്പോൾ, ഓരോ യുഗത്തിലും ധർമ്മം പുനസ്ഥാപിക്കുന്നു; സന്തതി, തപസ്സ്, പരിധികൾ, ശാസ്ത്രം എന്നിവയിലൂടെ.
ജായമാനാസ്തു പൂര്വേ വൈ പശ്ചിമാനാം ഗൃഹേഷു ച। പശ്ചിമാശ്ചൈവ ജായന്തേ പൂര്വേഷാം നിധനേഷ്വപി। ഏവ മാവര്ത്തമാനാസ്തേ തിഷ്ഠന്ത്യാഭൂതസമ്പ്ലവാത് ॥ ൫൦.
മുന്പ് ജനിച്ചവർ പിന്നിട് ജനിച്ചവരുടെ വീടുകളിൽ ഉണ്ട്; പിന്നിട് ജനിച്ചവർ മുന്പുള്ളവരുടെ മരണത്തിൽ പോലും ജനിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ചക്രം തിരിയുമ്പോൾ, അവർ അഭൂതസംപ്ലവത്തിന് മുമ്പ് നിലകൊള്ളുന്നു.
അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി മുനീനാം ഗൃഹമേധിനാമ്। സവിതുര്ദ്ദക്ഷിണം മാര്ഗം ശ്രിതാ ഹ്യാചന്ദ്രതാരകമ്। ക്രിയാവതാം പ്രസങ്ഖ്യേയാ യേ ശ്മശാനാനി ഭേജിരേ ॥ ൫൦.
അശീതി നാലായിരം ഗൃഹസ്ഥമുനികൾ, സൂര്യന്റെ തെക്കൻ പാത, ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങൾ വരെയും, കർമ്മത്തിൽ സജീവമായവർ, ശ്മശാനങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചവരാണ്.
ലോകശംവ്യവഹാരേണ ഭൂതാരമ്ഭകൃതേന ച। ഇച്ഛാദ്വേഷപ്രകൃത്യാ ച മൈഥുനോപഗമേന ച ॥ ൫൦.
ലോകത്തിലെ ഇടപാടുകൾ, ഭൂതങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിനുള്ള കർമ്മങ്ങൾ, ഇച്ഛയും ദ്വേഷവും, ലൈംഗികസമാഗമം എന്നിവയിലൂടെ,
തഥാ കായകൃതേനേഹ സേവനാദ്വിഷയസ്യ ച। ഏതൈസ്തൈഃ കാരണൈഃ സിദ്ധാഃ ശ്മശാനാനി ഹി ഭേജിരേ। പ്രജൈഷിണസ്തേ മുനയോ ദ്വാപരേഷ്വിഹ ജജ്ഞിരേ ॥ ൫൦.
അതിനുപോലെ, ശരീരത്തിൽ ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നത്, ഈ വിവിധ കാരണങ്ങൾ കൊണ്ട്, സിദ്ധി നേടിയവർ ശ്മശാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; സന്തതി ആഗ്രഹിച്ച മുനികൾ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ഇവിടെ ജനിച്ചു.
നാഗവീഥ്യുത്തരേ യച്ച സപ്തര്ഷിഭ്യശ്ച ദക്ഷിണമ് । ഉത്തരഃ സവിതുഃ പന്ഥാ ദേവയാനസ്തു സ സ്മൃതഃ ॥ ൫൦.
നാഗവീഥിയുടെ വടക്കിലും സപ്തർഷികളുടെ തെക്കിലും സൂര്യന്റെ വടക്കൻ പാത, ദേവതകളുടെ പാതയായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
യത്ര തേ വാസിനഃ സിദ്ധാ വിമലാ ബ്രഹ്മചാരിണഃ। സതതന്തേ ജുഗുപ്സന്തേ തസ്മാന്മൃത്യുര്ജ്ജിതസ്തു തൈഃ ॥ ൫൦.
അവിടെ, സിദ്ധന്മാർ, വിശുദ്ധരും ബ്രഹ്മചാരികളും, എപ്പോഴും നിയന്ത്രിതരും നിരസിതരുമാണ്; അവരാൽ മരണം ജയിക്കപ്പെടുന്നു.
അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി തേഷാമപ്യൂര്ദ്ധ്വരേതസാമ്। ഉദകൂപന്ഥാനമര്യമ്ണഃ ശ്രിതാ ഹ്യാഭൂതസമ്പ്ലവാത് ॥ ൫൦.
അശീതി നാലായിരം ഉർദ്ധ്വരേതസുകൾ, അഭൂതസംപ്ലവത്തിന് മുമ്പ്, ആര്യമന്റെ ജലരഹിത പാത സ്വീകരിച്ചവരാണ്.
ഇത്യേതൈഃ കാരണൈഃ ശുദ്ധൈസ്തേഽ മ़തത്വം ഹി ഭേജിരേ। ആഭൂതസമ്പ്ലവസ്ഥാനമമൃതത്വം വിഭാവ്യതേ ॥ ൫൦.
ഈ ശുദ്ധമായ കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് അവർ അമൃതത്വം നേടിയത്; അഭൂതസംപ്ലവത്തിന് മുമ്പുള്ള അവസ്ഥയാണ് അമൃതത്വം എന്ന് മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു.
ത്രൈലോക്യസ്ഥിതികാലോഽയമപുനര്മാര്ഗഗാമിനഃ। ബ്രഹ്മഹത്യാശ്വമേധാഭ്യാം പുണ്യാപാപകൃതോഽപരമ്। ആഭൂതസമ്പ്ലവാന്തേ തു ക്ഷീയന്തേ ഹ്യൂര്ദ്ധ്വരേതസഃ ॥ ൫൦.
മൂന്നു ലോകങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്ന കാലം ഇതാണ്, വഴിതെറ്റിയവർക്ക് വീണ്ടും മടങ്ങാൻ കഴിയില്ല. ബ്രഹ്മഹത്യയോ അശ്വമേധ യാഗമോ ചെയ്തതിന്റെ പുണ്യവും പാപവും ഇതിൽ ബാധകമല്ല. മഹാപ്രളയത്തിന്റെ അവസാനം, ഉർദ്ധ്വരേതസ്സുകൾ അപ്പോൾ ഇല്ലാതാകും.
ഊര്ദ്ധ്വോത്തരമൃഷിഭ്യസ്തു ധ്രുവോ യത്രാസ്തി വൈ സ്മൃതമ്। ഏതദ്വിഷ്ണുപദം ദിവ്യം തൃതീയം വ്യോമ്നി ഭാസ്വരമ് ॥ ൫൦.
ഊർദ്ധ്വഗതമായ ഋഷിമാരെക്കാൾ മുകളിൽ, എപ്പോഴും അചഞ്ചലമായത് നിലനിൽക്കുന്നിടത്ത്, ആകാശത്തിൽ പ്രകാശമുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യമായ മൂന്നാമത്തെ സ്ഥാനം ഉണ്ട്.
തത്ര ഗത്വാ ന ശോചന്തി തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ്। ധര്മധ്രുവാദ്യാസ്തിഷ്ഠന്തി യത്ര തേ ലോകസാധകാഃ ॥ ൫൦.
അവിടെ എത്തുന്നവർക്ക് ദുഃഖം ഉണ്ടാവില്ല; അതാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം. ധ്രുവനും ധർമ്മനിഷ്ഠരായ ലോകസംരക്ഷകരായ മറ്റുള്ളവരും അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്വായമ്ഭുവേ നിസര്ഗേ തു വ്യാഖ്യാതാന്യുത്തരാണി തു। ഭവിഷ്യാണി ച സര്വാണി തേഷാം വക്ഷ്യാമ്യനുക്രമമ് ।। ൫൧.
സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ ഉയർന്ന ലോകങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചു. ഇനി വരാനിരിക്കുന്നവയെ ഞാൻ ക്രമത്തിൽ പറയാം.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു മുനയഃ പപ്രച്ഛുര്ലോമഹര്ഷണമ്। സൂര്യാചന്ദ്രമസോശ്ചാരം ഗ്രഹാണാഞ്ചൈവ സര്വശഃ ।। ൫൧.
ഇത് കേട്ട ശേഷം, മുനിമാർ ലോമഹർഷണനോടു സൂര്യനും ചന്ദ്രനും എങ്ങനെ ഉദയാസ്തമയമാകുന്നു എന്നും ഗ്രഹങ്ങളെക്കുറിച്ചുമൊക്കെയും ചോദിച്ചു.
ഭ്രമന്തേ കഥമേതാനി ജ്യോതീംഷി ദിവി മണ്ഡലമ്। തിര്യഗ്വ്യൂഹേന സര്വാണി തഥൈവാസങ്കരേണ ച। കശ്ച ഭ്രാമയതേ താനി ഭ്രമന്തി യദി വാ സ്വയമ് ।। ൫൧.
ഈ ജ്യോതിസ്സ്കന്ധങ്ങൾ ആകാശത്ത് എങ്ങനെ ചുറ്റുന്നു, അവയുടെ ചക്രത്തിൽ എങ്ങനെ പരസ്പരം കലർന്നിരിക്കുന്നു? അവയെ ആരാണ് ചലിപ്പിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ അവ സ്വയം ചലിക്കുന്നുവോ?
ഏതദ്വേദിതുമിച്ഛാമസ്തന്നോ നിഗദ സത്തമ്। ഭൂതസമ്മോഹനന്ത്വേതച്ഛ്രോതുമിച്ഛാ പ്രവര്ത്തതേ ।। ൫൧.
ഇത് അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹാനേ, ദേഹികൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന ഈ മായയെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഭൂതസമ്മോഹനം ഹ്യേതദ് ബ്രുവതോ മേ നിബോധത। പ്രത്യക്ഷമപി ദൃസ്യം യത്തത് സംമോഹയതേ പ്രജാഃ ।। ൫൧.
ഭൂതങ്ങളുടെ ഈ മായയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കൂ; കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാവുന്നതായിട്ടും, അത് ജനങ്ങളെ കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നു.
യോഽസൌ ചതുര്ദിശം പുച്ഛേ ശിശുമാരേ വ്യവസ്ഥിതഃ। ഉത്താനപാദപുത്രോഽസൌ മേഢീഭൂതോ ധ്രുവോ ദിവി ।। ൫൧.
നാലു ദിശകളിലേക്കും മുഖം തിരിച്ച് ശിശുമാരരാശിയുടെ വാലിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ഉത്താനപാദന്റെ മകനായ ധ്രുവൻ ആകാശത്തിൽ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സ ഹി ഭ്രമന് ഭ്രാമയതേ ചന്ദ്രാദിത്യൌ ഗ്രഹൈഃ സഹ। ഭ്രമന്തമനുഗച്ഛന്തി നക്ഷത്രാണി ച ചക്രവത് ।। ൫൧.
അവൻ ചുറ്റുമ്പോൾ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങളും അവനോടൊപ്പം ചുറ്റുന്നു; നക്ഷത്രങ്ങൾ ചക്രംപോലെ അവനെ പിന്തുടരുന്നു.
ധ്രുവസ്യ മനസാ ചാസൌ സര്പതേ ഭഗണഃ സ്വയമ്। സൂര്യാചന്ദ്രമസൌ താരാ നക്ഷത്രാണി ഗ്രഹൈഃ സഹ ।। ൫൧.
ധ്രുവന്റെ മനസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ, ആ കൂട്ടം സ്വയം സഞ്ചരിക്കുന്നു; സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ചലിക്കുന്നു.
വാതാനീകമയൈര്ബന്ധൈര്ധ്രുവേ ബദ്ധാനി താനി വൈ। തേഷാം യോഗസ്വ ഭേദാശ്ച കാലചാരസ്തഥൈവ ച ।। ൫൧.
വായുവിന്റെ ബന്ധനങ്ങളാൽ ആ ഗ്രഹങ്ങൾ ധ്രുവനോട് ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; അവയുടെ സംയോജനവും വേർപാടും സമയക്രമത്തിൽ നടക്കുന്നു.
അസ്തോദയൌ തഥോത്പാതാ അയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ। വിഷുവദ്ഗ്രഹവര്ണാശ്ച ധ്രുവാത്സര്വം പ്രവര്ത്തതേ ।। ൫൧.
ഉദയാസ്തമയവും, അപൂർവ്വസംഭവങ്ങളും, ദക്ഷിണയാനവും ഉത്തരയാനവും, വിഷുവവും ഗ്രഹങ്ങളുടെ വർണ്ണങ്ങളും—ഇതെല്ലാം ധ്രുവനിൽ നിന്നാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
വര്ഷാ ഘര്മോ ഹിമം രാത്രിഃ സന്ധ്യാ ചൈവ ദിനം തഥാ । ശുഭാശുഭം പ്രജാനാഞ്ച ധ്രുവാത്സര്വം പ്രവര്ത്തതേ ।। ൫൧.
മഴ, ചൂട്, തണുപ്പ്, രാത്രി, സന്ധ്യ, പകലും, ജീവികളുടെ നല്ലതും ചീത്തയുമൊക്കെയും ധ്രുവനിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ധ്രുവേണാധികൃതാംശ്ചൈവ സൂര്യോഽപാവൃത്ത്യ തിഷ്ഠതി। തദേഷ ദീപ്തകിരണഃ സ കാലാഗ്നിര്ദ്ദിവാകരഃ ।। ൫൧.
ധ്രുവനിൽ നിന്ന് അവനു ലഭിച്ച സ്ഥാനം സൂര്യൻ കൈവശം വയ്ക്കുന്നു; പ്രകാശമുള്ള കിരണങ്ങളാൽ അവൻ കാലാഗ്നിയും പകലിന്റെ പ്രകാശകനുമാണ്.
പരിവര്ത്ത ക്രമാദ്വിപ്രാ ഭാഭിരാലോകയന് ദിശഃ। സൂര്യഃ കിരണജാലേന വായുയുക്തേന സര്വശഃ। ജഗതോ ജലമാദത്തേ കൃത്സ്നസ്യ ദ്വിജസത്തമാഃ ।। ൫൧.
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സൂര്യൻ ക്രമത്തിൽ ചുറ്റി കിരണങ്ങളാൽ ദിശകളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; കിരണങ്ങളുടെ ജാലം വായുവുമായി ചേർന്ന് ലോകത്തിലെ മുഴുവൻ വെള്ളവും ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു.
ആധിത്യപീതം സൂര്യാഗ്നേഃ സോമം സംക്രമതേ ജലമ്। നാഡീഭിര്വായുയുക്താഭിര്ലോകാധാനം പ്രവര്ത്തതേ ।। ൫൧.
സൂര്യാഗ്നിയിൽ ആഗിരണം ചെയ്ത വെള്ളം ചന്ദ്രനിലേക്ക് കടക്കുന്നു; വായുവിന്റെ സഹായമുള്ള നാളികളിലൂടെ അത് ലോകങ്ങളുടെ പോഷണമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
യത്സോമാത് സ്രവതേ സൂര്യസ്തദഗ്രേഷ്വവതിഷ്ഠതേ। മേഘാ വായുനിഘാതേന വിസൃജന്തി ജലമ്ഭുവി ।। ൫൧.
ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്നത് സൂര്യൻ ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; അതു മേഘങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. വായുവിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ മേഘങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ വെള്ളം വീഴ്ത്തുന്നു.