വായുപുരാണമ്

നക്ഷത്രചന്ദ്രസൂര്യാശ്ച ഗ്രഹാസ്താരാഗണൈഃ സഹ। അഭ്യന്തരം പ്രകാശന്തേ ലോകാലോകസ്യ വൈ ഗിരേഃ ॥ ൫൦.

നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ഗ്രഹങ്ങൾ, താരാഗണങ്ങൾ എന്നിവ ലോകാലോക പർവതത്തിന്റെ അകത്തളത്തിൽ പ്രകാശം പകരുന്നു.

ഏതാവാനേവ ലോകസ്തു നിരാലോകസ്ത്വതഃ പരമ്। ലോകാലോക ഏകധാ തു നിരാലോകസ്ത്വനേകധാ ॥ ൫൦.

ഇത്രയേ ഉള്ളൂ ലോകം; അതിനപ്പുറം അന്ധകാരമാണ്. ലോകാലോകം ഒറ്റയാണെങ്കിലും, അന്ധകാരത്തിന് അനേകം രൂപങ്ങളുണ്ട്.

ലോകാലോകന്തു സന്ധത്തേ യസ്മാത് സൂര്യഃ പരിഗ്രഹമ്। തസ്മാത്സന്ധ്യേതി താമാഹുരുഷാവ്യുഷ്ട്യോര്യദന്തരമ് । ഉഷാ രാത്രിഃ സ്മൃതാ വിപ്രൈര്വ്യുഷ്ടിശ്ചാപി ത്വഹഃ സ്മൃതമ് ॥ ൫൦.

ലോകാലോകം അതിന്റെ അതിരാണ്, കാരണം സൂര്യൻ അതിനെ ചുറ്റുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഉഷസ്സും പകലും തമ്മിലുള്ള ഇടവേളയെ സന്ധ്യ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഉഷസ്സിനെ പണ്ഡിതന്മാർ രാത്രി എന്നും, വ്യുഷ്ടിയെ പകൽ എന്നും പറയുന്നു.

സൂര്യം ഹി ഗ്രസമാനാനാം സന്ധ്യാകാലേ ഹി രക്ഷസാമ്। പ്രജാപതിനിയോഗേന ശാപസ്തേഷാം ദുരാത്മനാമ് । അക്ഷയത്വഞ്ച ദേഹസ്യ പ്രാപിതാ മരണം തഥാ ॥ ൫൦.

സന്ധ്യാകാലത്ത് സൂര്യനെ ദാനവന്മാർ വിഴുങ്ങാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, പ്രജാപതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം അവ ദുഷ്ടന്മാർക്ക് ശാപം ലഭിച്ചു; അതിലൂടെ അവർക്കു ശരീരത്തിന്റെ അമരത്വവും മരണവും ഒരുപോലെ ലഭിച്ചു.

തിസ്രഃ കോട്യസ്തു വിഖ്യാതാ മന്ദേഹാ നാമ രാക്ഷസാഃ। പ്രാര്ഥയന്തി സഹസ്രാംശുമുദയന്തി ദിനേ ദിനേ। താപയന്തോ ദുരാത്മാനഃ സൂര്യമിച്ഛന്തി ഖാദിതുമ് ॥ ൫൦.

മൂന്ന് കോടി മന്ദേഹ എന്ന പേരിലുള്ള ദാനവന്മാർ പ്രസിദ്ധരാണ്; അവർ ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ളവനെ ദിവസേന തേടി എഴുന്നേറ്റു, ദുഷ്ടന്മാരെ പീഡിപ്പിച്ച് സൂര്യനെ വിഴുങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

അഥ സൂര്യസ്യ തേഷാഞ്ച യുദ്ധമാസീത് സുദാരുണമ്। തതോ ബ്രഹ്മാ ച ദേവാശ്ച ബ്രാഹ്മണാശ്ചൈവ സത്തമാഃ। സന്ധ്യേതി സമുപാസന്തഃ ക്ഷേപയന്തി മഹാജലമ് ॥ ൫൦.

അപ്പോൾ സൂര്യനും അവരും തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി. അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാരും ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാരും സന്ധ്യയിൽ ആരാധന നടത്തി വലിയ ജലം ഒഴിക്കുന്നു.

ഓങ്കാരബ്രഹ്മസംയുക്തം ഗായത്ര്യാ ചാഭിമന്ത്രിതമ്। തേന ദഹ്യന്തി തേ ദൈത്യാ വജ്രഭൂതേന വാരിണാ ॥ ൫൦.

ഓംകാരവും ഗായത്രീയാൽ അഭിമന്ത്രിതമായതും ചേർത്ത്, അതിന്റെ ശക്തിയാൽ ആ ദാനവന്മാർ വജ്രംപോലെയുള്ള വെള്ളം കൊണ്ടു ദഹിക്കപ്പെടുന്നു.

തതഃ പുനര്മഹാതേജാ മഹാദ്യുതിപരാക്രമഃ. യോജനാനാം സഹ സ്രാണി ഊര്ദ്ധ്വമുത്തിഷ്ഠതേ ശതമ് ॥ ൫൦.

അതിനുശേഷം അത്യധികമായ തേജസ്സും ശക്തിയും ഉള്ളവൻ, കിരണങ്ങളോടൊപ്പം നൂറ് യോജന ദൂരം മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്നു.

തതഃ പ്രയാതി ഭഗവാന് ബ്രാഹ്മണൈഃ പരിവാരിതഃ। വാലഖില്യൈശ്ച മുനിഭിഃ കൃതാര്ഥൈഃ സമരീചിഭിഃ ॥ ൫൦.

അതിനുശേഷം, ഭഗവാൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും, വാലഖില്യന്മാരായ സിദ്ധനായ മുനികളാൽ കിരണങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശിച്ചും മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.

കാഷ്ഠാ നിമേഷാ ദശ പഞ്ച ചൈവ ത്രിംശച്ച കാഷ്ഠാ ഗണയേത് കലാന്തമ് । ത്രിംശത് കലാശ്ചൈവ ഭവേന്മുഹൂര്ത്തസ്തൈസ്ത്രിംശതാ രാത്ര്യഹനീ സമേതേ ॥ ൫൦.

പത്ത്, അഞ്ചു നിമിഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു കഷ്ടം; മുപ്പത് കഷ്ടങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു കല; മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തം; അങ്ങനെ മുപ്പത് മുഹൂർത്തം ചേർന്ന് ഒരു പകലും രാത്രിയും ആയി കണക്കാക്കുന്നു.

ഹ്രാസവൃദ്ധീ ത്വഹര്ഭാഗൈര്ദിവസാനാം യഥാക്രമമ്। സന്ധ്യാ മുഹൂര്തമാനന്തു ഹ്രാസേ വൃദ്ധൌ സമാ സ്മൃതാ ॥ ൫൦.

ദിവസങ്ങളുടെ കുറവും വർദ്ധനവും അവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ക്രമത്തിൽ നടക്കുന്നു. സന്ധ്യയുടെ കാലം ഒരു മുഹൂർത്തം ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; കുറയുമ്പോഴും വർദ്ധിക്കുമ്പോഴും അതു സമമാണ്.

ലേഖാപ്രഭൃത്യഥാദിത്യേ ത്രിമുഹൂര്ത്താഗതേ തു വൈ। പ്രാതസ്തനഃ സ്മൃതഃ കാലോ ഭാഗസ്ത്വഹ്നഃ സ പഞ്ചമഃ ॥ ൫൦.

ചന്ദ്രന്റെ ലേഖാ സ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ മൂന്നു മുഹൂർത്തം കടന്നപ്പോൾ ആ സമയത്തെ പ്രാതസ്തനമെന്നു വിളിക്കുന്നു; അതു പകലിന്റെ അഞ്ചാം ഭാഗമാണ്.

തസ്മാത് പ്രാതസ്തനാത്കാലാത് ത്രിമുഹൂര്ത്തസ്തു സങ്ഗവഃ। മധ്യാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്ത്തസ്തു തസ്മാത്കാലാച്ച സങ്ഗവാത് ॥ ൫൦.

ആ പ്രാതസ്തന സമയത്തിൽ നിന്ന് മൂന്നു മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞാൽ സങ്കവം; അതിൽ നിന്ന് വീണ്ടും മൂന്നു മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞാൽ മധ്യാഹ്നം വരുന്നു.

തസ്മാന്മധ്യന്ദിനാത് കാലാദപരാഹ്ന ഇതി സ്മൃതഃ । ത്രയ ഏവ മുഹൂര്ത്താസ്തു തസ്മാത് കാലാച്ച മധ്യമാത് ॥ ൫൦.

മധ്യാഹ്ന സമയത്തിൽ നിന്ന് അടുത്ത കാലം അപരാഹ്ണം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; അതിൽ നിന്ന് മൂന്നു മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞാൽ മധ്യകാലം വരുന്നു.

അപരാഹ്നേ വ്യതീപാതേ കാല- സായാഹ്ന ഉച്യതേ। ദശപഞ്ചമുഹൂര്ത്താദ്വൈ മുഹൂര്ത്താസ്ത്രയ ഏവ ച ॥ ൫൦.

അപരാഹ്ണം കഴിഞ്ഞാൽ സായാഹ്നം എന്നു ആ സമയത്തെ വിളിക്കുന്നു; പത്തും അഞ്ചും മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞാൽ മൂന്നു മുഹൂർത്തം കൂടി ഉണ്ടാകുന്നു.

ദശപഞ്ചമുഹൂര്ത്തം വൈ അഹര്വിഷുവതി സ്മൃതമ്। ദശപഞ്ചമുഹൂര്ത്താദ്വൈ രാത്രിന്ദിവമിതി സ്മൃതമ് ॥ ൫൦.

പത്തും അഞ്ചും മുഹൂർത്തങ്ങൾ പകൽവിഷുവം എന്നു കണക്കാക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് പത്തും അഞ്ചും മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞാൽ പകലും രാത്രിയും അങ്ങനെ കണക്കാക്കുന്നു.

വര്ധ്ധതേ ഹ്രസതേ ചൈവ അയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ। അഹസ്തു ഗ്രസതേ രാത്രിം രാത്രിസ്തു ഗ്രസതേ ത്വഹഃ ॥ ൫൦.

ദക്ഷിണായനത്തിലും ഉത്തരായനത്തിലും വർദ്ധനവും കുറവുമാണ് നടക്കുന്നത്; പകൽ രാത്രിയെ ഗ്രസിക്കുന്നു, രാത്രി പകലിനെ ഗ്രസിക്കുന്നു.

ശരദ്വസന്തയോര്മധ്യേ വിഷുവന്തദ്വിഭാവ്യതേ। അഹോരാത്രം കലാശ്ചൈവ സപ്ത സോമഃ സമശ്രുതേ ॥ ൫൦.

ശരത്കാലത്തെയും വസന്തത്തെയും ഇടയിൽ വിഷുവം തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു; പകലും രാത്രിയും അവയുടെ ഭാഗങ്ങളും ഏഴാണ്, ചന്ദ്രനും അങ്ങനെ തന്നെ, ശാസ്ത്രത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെ.

തഥാ പഞ്ചദശാഹാനി പക്ഷ ഇത്യാഭിധീയതേ। ദ്വൌ പക്ഷൌ ച ഭവേന്മാസോ ദ്വൌ മാസാവന്തരാവൃതുഃ। ഋതുത്രയമയനം സ്യാദ്ദ്വൈഽയനേ വര്ഷമുച്യതേ ॥ ൫൦.

അങ്ങനെ, പതിനഞ്ച് ദിവസങ്ങൾ ഒരു പക്ഷം എന്നു വിളിക്കുന്നു; രണ്ട് പക്ഷങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു മാസം, രണ്ട് മാസം ചേർന്ന് ഒരു ঋതു, മൂന്ന് ঋതുക്കൾ ചേർന്ന് ഒരു അയനം, രണ്ട് അയനങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു വർഷം എന്നു പറയുന്നു.

നിമേഷാദികൃതഃ കാലഃ കാഷ്ഠായാ ദശ പഞ്ച ച। കലായാസ്ത്രിംശതഃ കാഷ്ഠാ മാത്രാഘീതിദ്വയാത്മികാ ॥ ൫൦.

നിമിഷം മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന കാലം, പത്ത് അഞ്ചു ചേർന്ന് ഒരു കഷ്ടം; മുപ്പത് കഷ്ടങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു കല; രണ്ട് അളവുകൾ ചേർന്ന് ഒരു മാത്ര.

ശതഘ്നൈകോനകാസ്ത്രിംശന്മാത്രാത്രിശത് ഷഡുത്തരാ। ദ്വിഷഷ്ടിഭാക് ത്രയോവിംശന്മാത്രായാഞ്ച ചലാ ഭവേത് ॥ ൫൦.

നൂറ്റി ഒന്ന്, മുപ്പത്, അതിൽ മുപ്പത്താറ് കൂടി, ഇരുപത്തിരണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ, ഇരുപത്തിമൂന്ന് മാത്രകൾ—ഇവ ചേർന്നതാണ് ചലിക്കുന്ന അളവ്.

ചത്വാരിംശത്സഹസ്രാണി ശതാന്യഷ്ടൌ ച വിദ്യുതിഃ। സപ്തതിഞ്ചാപി തത്രൈവ നവതിം വിദ്ധി നിസ്വയേ ॥ ൫൦.

നാല്പതിനായിരത്തിയെട്ടുനൂറ് ആണ് മിന്നലുകളുടെ എണ്ണം; അവിടെ എഴുപതും തൊണ്ണൂറും ശബ്ദമില്ലാത്തവയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.

ചത്വാര്യേവ ശതാന്യാഹുര്വിദ്യുതൌ വൈധസംയുഗേ। ചരാംശോ ഹ്യേഷ വിജ്ഞേയോ നാലികാ ചാത്ര കാരണമ് ॥ ൫൦.

വേദിക യാഗത്തിലെ മിന്നലുകൾ നാലുനൂറ് മാത്രമാണെന്ന് പറയുന്നു; ഇതാണ് ചലിക്കുന്ന ഭാഗം, ഇവിടെ നാളികയാണ് അളവായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

സംവത്സരാദയഃ പഞ്ച ചതുര്മാനവികല്പിതാഃ। നിശ്ചയഃ സര്വകാലസ്യ യുഗ ഇത്യഭിധീയതേ ॥ ൫൦.

വർഷം മുതലായ അഞ്ചു, ചതുര്‍മാനവരുടെ കണക്കിൽ നാലായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു; എല്ലാ കാലത്തെയും നിശ്ചയം യುಗം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.

സംവത്സരസ്തു പ്രഥമോ ദ്വിതീയഃ പരിവത്സരഃ। ഇദ്വത്സരസ്തൃതീയസ്തു ചതുര്ഥശ്ചാനുവത്സരഃ। പഞ്ചമോ വത്സരസ്തേഷാം കാലസ്തു പരിസംജ്ഞിതഃ ॥ ൫൦.

ആദ്യത്തേത് സംവത്സരം, രണ്ടാമത്തേത് പരിവത്സരം, മൂന്നാമത്തേത് ഇദ്വത്സരം, നാലാമത്തേത് അനുവത്സരം, അഞ്ചാമത്തേത് വത്സരം; ഇവയാണ് സമയത്തിന് നൽകിയ പേരുകൾ.

വിംശശതം ഭവേത്പൂര്ണം പര്വണാം തു രവേര്യുഗമ്। ഏതാന്യഷ്ടാദശസ്ത്രിംശദുദയോ ഭാസ്കരസ്യ ച ॥ ൫൦.

സൂര്യന്റെ ഒരു പൂർണ്ണ യುಗം ഇരുപത് നൂറ് പർവദിനങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ഭാസ്കരന്റെ ഉദയം എട്ടത്തായിരത്തി ഇരുപത്തിയെട്ട് തവണയും നടക്കുന്നു.

ഋതവസ്ത്രിംശതഃ സൌരാ അയനാനി ദശൈവ തു। പഞ്ചത്രിംശത് ശതം ചാപി ഷഷ്ടിര്മാസാശ്ച ഭാസ്കരഃ ॥ ൫൦.

സൂര്യന്റെ കാലാവസ്ഥകൾ മുപ്പതും, അയനങ്ങൾ പത്തും ഉണ്ട്; ഭാസ്കരൻക്ക് മുപ്പത്തഞ്ച് നൂറ് അറുപത് മാസങ്ങൾ ഉണ്ട്.

ത്രിംശദേവ ത്വഹോരാത്രം സ തു മാസശ്ച ഭാസ്കരഃ। ഏകഷഷ്ടിസ്ത്വഹോരാത്രാ ദനുരേകോ നിഭാവ്യതേ ॥ ൫൦.

സൂര്യന്റെ ഒരു മാസം മുപ്പത് ദിനങ്ങളും രാത്രികളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അറുപത്തൊന്ന് ദിന-രാത്രികൾ ഒരു രാശിയായി കണക്കാക്കുന്നു.

അഹ്നാന്തു ത്ര്യധികാശീതിഃ ശതം ചാപ്യധികം ഭവേത്। മാനം തച്ചിത്രഭാനോസ്തു വിജ്ഞേയം ഭുവനസ്യ തു ॥ ൫൦.

ഒരു വർഷത്തിൽ നൂറ് എട്ടത്തിരി ദിനങ്ങൾ കൂടിയിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് ചിത്രഭാനുവിന്റെ ലോകത്തിലെ അളവ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.